Nura Suri oxudu, Hadı Rəcəbli rəqs etdi .....                     "Azərbaycanla Çeçenistan arasında dostluğu pozmaq çətindir" .....                     Bu gün dollar neçəyədir? .....                     Azərbaycanlı aparıcı qəfil vəfat etdi .....                     Dünyada hər 1 dəqiqədə 1 milyon polietilen torba zibil qutusuna atılır... .....                     ABŞ Ət-Tənəfi azad etməyə imkan vermir .....                     Nazpəri Dostəliyevanın evindən oğurluq edən şəxslərə hökm oxunub .....                     Burak Özçivit Özbəkistanda reklama çəkildi .....                     AXCP və "Milli Şura"da toplaşan sözdə demokratlar dövlətin xalq üçün gördüyü işlərdən təlaşlanırlar .....                     Masazırda 40 yaşlı Şəki sakini küçədə bıçaqlandı .....                     Azərbaycanlı-çeçen görüşü: kimlər iştirak edib? .....                     Azərbaycanda avtomobil benzini istehlakı artıb .....                     Rusiya neft hasilatında Səudiyyəni keçdi .....                     Ramil Usubov Türkiyədə səfərdədir .....                     Gürcüstan və Fransa prezidentləri Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti müzakirə ediblər .....                     İlham Əliyevin inqilabi fərmanı .....                     “Nar” sosial şəbəkələrdən abunəçilərinə operativ müştəri xidmətləri göstərir .....                     Məktəb direktoru əlavə korpus tikmək üçün valideynlərdən pul yığır .....                     Azərbaycanda sement istehsalı 7% artıb .....                     ABŞ uyğur məsələsində Türkiyə XİN-i dəstəkləyib .....                     Vidadi Bərdəlinin qətl törədən oğlundan .....                     Prezidentin vəzifə verdiyi diplomat Harvard məzunudur .....                     Ayaz Salayev İbrahimovun Bakı səfərindən danışdı: .....                     Azərbaycanlı bəstəkar əcnəbi müğənni ilə evləndi .....                     Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti açıq müsabiqə elan edir .....                     Anar Kərimov nazir müavini oldu .....                     Qoşqar Təhməzli xaricdəki biznesindən danışdı: .....                     Tolik Natavanla davasından danışdı: .....                     Hakerlər Rusiya banklarına 45 milyon dollarlıq ziyan vurdu .....                     Azərbaycanda futbolçu transferləri: Şişirdilmiş qiymətlərdən real məbləğlərə doğru .....                     “Cənab prezidentdən xahiş edək ki, onları əfv eləsin” .....                     Milli Məclis “Ümumi təhsil haqqında” qanun layihəsini ikinci oxunuşda qəbul edib .....                     “Sürücülərə qan uddururlar” .....                     Bakıda şirniyyat evinin fəaliyyəti məhdudlaşdırılıb .....                     "Minsk qrupu həmsədrlərinin Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində səylərini dəstəkləyirik" .....                     Qonşu ölkələrin radio dalğalarının Azərbaycanda yayımının qarşısı alınmalıdır .....                     "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair yeni əlaqələr hazırlanır" .....                     Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinə rəhbər təyinatı olub .....                     Abbas Bağırov məhkəməyə ərizə göndərib, .....                     “Üzeyirlə məni ilk gündən çox təklədilər” .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Nura Suri oxudu, Hadı Rəcəbli rəqs etdi - VİDEO
Dünən, 17:11
"Azərbaycanla Çeçenistan arasında dostluğu pozmaq çətindir" - Səfir
Dünən, 17:08
Bu gün dollar neçəyədir?
Dünən, 17:05
Azərbaycanlı aparıcı qəfil vəfat etdi
Dünən, 16:59
Dünyada hər 1 dəqiqədə 1 milyon polietilen torba zibil qutusuna atılır...
Dünən, 16:57
ABŞ Ət-Tənəfi azad etməyə imkan vermir - Suriyadan açıqlama
Dünən, 16:56
Nazpəri Dostəliyevanın evindən oğurluq edən şəxslərə hökm oxunub
Dünən, 16:53
Burak Özçivit Özbəkistanda reklama çəkildi
Dünən, 16:52
AXCP və "Milli Şura"da toplaşan sözdə demokratlar dövlətin xalq üçün gördüyü işlərdən təlaşlanırlar - Bəhruz Quliyev
Dünən, 16:47
Masazırda 40 yaşlı Şəki sakini küçədə bıçaqlandı
Dünən, 16:44
Azərbaycanlı-çeçen görüşü: kimlər iştirak edib?
Dünən, 16:39
Azərbaycanda avtomobil benzini istehlakı artıb
Dünən, 16:33
Rusiya neft hasilatında Səudiyyəni keçdi
Dünən, 16:24
Ramil Usubov Türkiyədə səfərdədir
Dünən, 16:20
Gürcüstan və Fransa prezidentləri Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti müzakirə ediblər
Dünən, 16:18
İlham Əliyevin inqilabi fərmanı - “KUPÇA”SIZ MƏNZİL QALMAYACAQ
Dünən, 15:59
“Nar” sosial şəbəkələrdən abunəçilərinə operativ müştəri xidmətləri göstərir
Dünən, 15:57
Məktəb direktoru əlavə korpus tikmək üçün valideynlərdən pul yığır – ŞOK İDDİA
Dünən, 15:54
Azərbaycanda sement istehsalı 7% artıb
Dünən, 15:50
ABŞ uyğur məsələsində Türkiyə XİN-i dəstəkləyib
Dünən, 15:49
Vidadi Bərdəlinin qətl törədən oğlundan YENİ XƏBƏR
Dünən, 15:48
Prezidentin vəzifə verdiyi diplomat Harvard məzunudur
Dünən, 15:45
Ayaz Salayev İbrahimovun Bakı səfərindən danışdı: - “O, dönsə də...”
Dünən, 15:42
Azərbaycanlı bəstəkar əcnəbi müğənni ilə evləndi
Dünən, 15:39
Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti açıq müsabiqə elan edir
Dünən, 15:37
Anar Kərimov nazir müavini oldu - TƏYİNAT
Dünən, 15:35
Qoşqar Təhməzli xaricdəki biznesindən danışdı: - "İş adamı olmaq qəbahətdir?"
Dünən, 15:30
Tolik Natavanla davasından danışdı: - “Heç kim qorxusundan…”
Dünən, 15:27
Hakerlər Rusiya banklarına 45 milyon dollarlıq ziyan vurdu
Dünən, 15:22
Azərbaycanda futbolçu transferləri: Şişirdilmiş qiymətlərdən real məbləğlərə doğru - TƏHLİL
Dünən, 15:19
“Cənab prezidentdən xahiş edək ki, onları əfv eləsin” - deputat
Dünən, 15:12
Milli Məclis “Ümumi təhsil haqqında” qanun layihəsini ikinci oxunuşda qəbul edib
Dünən, 15:10
“Sürücülərə qan uddururlar” - Deputatdan SƏRT İTTİHAMLAR
Dünən, 15:08
Bakıda şirniyyat evinin fəaliyyəti məhdudlaşdırılıb
Dünən, 15:06
"Minsk qrupu həmsədrlərinin Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində səylərini dəstəkləyirik" - ATƏT sədri
Dünən, 15:04
Qonşu ölkələrin radio dalğalarının Azərbaycanda yayımının qarşısı alınmalıdır - Əflatun Amaşov
Dünən, 15:03
"Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair yeni əlaqələr hazırlanır" - Rusiya XİN başçısı
Dünən, 15:02
Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinə rəhbər təyinatı olub - SƏRƏNCAM
Dünən, 15:01
Abbas Bağırov məhkəməyə ərizə göndərib, ona dəymiş zərər ödənilib
Dünən, 13:05
“Üzeyirlə məni ilk gündən çox təklədilər”
Dünən, 13:03
"Müxalifət xalqı aldatmaq və onlardan istifadə etmək üçün bu addımı atır" - Siyavuş Novruzov
Dünən, 12:57
"Qaldığımız evdə yaşamaq belə olmur..." - GİLEY
Dünən, 12:56
Azərbaycan qısa müddət ərzində nəqliyyat infrastrukturunu uğurla inkişaf etdirib - Aİ
Dünən, 12:46
“80 manatdan da az pensiya alan var idi”
Dünən, 12:42
Pərvin Abıyeva şərt kəsdi: - “Ya mən, ya da o…”
Dünən, 12:35
Prezident İlham Əliyev Türkiyə-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupunun rəhbərinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
Dünən, 12:29
Saatlı sakinindən silah-sursat götürülüb
Dünən, 12:26
Dövlət gerbinin və himninin istifadəsi qaydaları ilə bağlı qanun layihələri sonuncu oxunuşda qəbul edilib
Dünən, 12:24
İran Rusiyadan 5 milyard dollar kredit alacaq
Dünən, 12:23
Paşinyanın arvadı və müdafiə naziri hansı gizli klubun üzvləridir?! - RUSİYALI HƏRBİ EKSPERTDƏN SENSASİON IDDİA
Dünən, 12:16
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru