"Ümummilli lider Heydər Əliyevin unudulmaz xatirəsini ehtiramla yad edirəm" .....                     Bakıda gənc oğlan döyülərək , kəllə-beyin travması alıb .....                     Ümummilli lider Heydər Əliyevin vəfatından 16 il ötür .....                     Bu gün dollar neçəyədir? .....                     Sahibkar məmurun əlindən dad deyir... .....                     Yeni ili xaricdə qeyd etmək neçəyədir? .....                     “İllərdir deyirəm ki, insanlar düzəlsin, amma nə onlar, nə də bəzi məmurlarımız düzəlmir...” .....                     Yoxsulluğun ləğvinə ayrılan milyonlar: Necə xərclənəcək? .....                     Neftdən asılı olmayan büdcə: 5 il sonra... .....                     Ağdamda fərdi yaşayış evində partlayış olub, xəsarət alan var .....                     Əkinçilik İnstitutunda əkişdirilən pullar... .....                     Xatirədən etiraf: "Sevməyə dəyər" .....                     "Ola bilər ki, razılaşma əsasında başqa bir dairədən namizəd olum" .....                     "Meyxana sənətini təhqir etmək cahillikdi, savadsızlıqdı" .....                     "Bu mükafatın verilməsi mərasimində Türkiyə nümayəndələri olmayacaq" .....                     Yanmış bazarın külündən nələr “cücərəcək” .....                     Tramp Rusiyanı ABŞ-ın İran və Şimali Koreya istiqamətli səylərini dəstəkləməyə çağırıb .....                     Bakıda 43 yaşlı kişi döyülərək ağır xəsarət alıb .....                     Şahin Məmmədova dərdini danışdı, o da... .....                     Cəlilabadda 51 yaşlı qadın qadın qohumları tərəfindən döyülüb .....                     “Gənc kadrları irəli çəkməklə yanaşı, idarəetmə prinsiplərinin ritmini də gəncləşdirmək lazımdır” .....                     26 yaşlı azərbaycanlı iş adamının qatilinin və sifarişçisinin məhkəməsi başladı .....                     Gəncə sakini əməliyyat zamanı ölüb .....                     Bakıda evdən 10 min manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlayan qadın saxlanılıb .....                     Rusiya klubu azərbaycanlı futbolçunun keçidindən imtina edib .....                     Konstitusiya Məhkəməsi başqasının yerinə imtahan vermək istəyənlərin hüquqi məsuliyyətinə aydınlıq gətirib .....                     Ağcabədidə yol polisinin saxladığı şəxs özünə xəsarət yetirib .....                     Azərbaycanda növbədənkənar parlament seçkilərini müşahidə üçün ATƏT/DTİHB və ATƏT PA-ya dəvət göndərilib .....                     "Ən böyük legitimlik xalqın iradəsidir" .....                     Nizami rayonunda Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin yaranmasının 25 illiyinə həsr olunmuş yığıncaq keçirilib .....                     “EuroHome”də malları yanan sahibkar: .....                     "Biz beynəlxalq arenada səylərimizi əlaqələndirməyə çox şadıq" .....                     "3 qiymətlə oxuyan gənclər potensial terrorçudur" .....                     İordaniyanın Kralı II Abdullahın Azərbaycana .....                     "Onu məndən ayırmayım, ya sərbəst buraxın, ya da məni də tutun" .....                     Nadir Nəsibova təkrar etimad göstərildi .....                     Nazir müavininə ağır itki üz verdi .....                     Lavrov Vaşinqtona işgüzar səfərə gedib .....                     Erkin Qədirli növbədənkənar seçkilərə qatılacağını açıqlayıb .....                     Şəhla Hümbətovanın işi ilə bağlı Vəkillər Kollegiyasından açıqlama .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
"Ümummilli lider Heydər Əliyevin unudulmaz xatirəsini ehtiramla yad edirəm" - Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva
Bu gün, 08:23
Bakıda gənc oğlan döyülərək , kəllə-beyin travması alıb
Bu gün, 08:20
Ümummilli lider Heydər Əliyevin vəfatından 16 il ötür - ANIM
Bu gün, 08:16
Bu gün dollar neçəyədir?
Bu gün, 08:15
Sahibkar məmurun əlindən dad deyir... - VİDEOGİLEY
Dünən, 08:38
Yeni ili xaricdə qeyd etmək neçəyədir? - SİYAHI
Dünən, 08:35
“İllərdir deyirəm ki, insanlar düzəlsin, amma nə onlar, nə də bəzi məmurlarımız düzəlmir...”
Dünən, 08:35
Yoxsulluğun ləğvinə ayrılan milyonlar: Necə xərclənəcək? - GƏLİŞMƏ
Dünən, 08:33
Neftdən asılı olmayan büdcə: 5 il sonra... - TƏHLİL
Dünən, 08:32
Ağdamda fərdi yaşayış evində partlayış olub, xəsarət alan var
Dünən, 08:30
Əkinçilik İnstitutunda əkişdirilən pullar... - İDDİA
Dünən, 08:28
"20 il öncə deputatlığa namizədliyimi verdim, aləm bir-birinə dəydi, indi də gecdir..."
Dünən, 08:28
Xatirədən etiraf: "Sevməyə dəyər"
Dünən, 08:25
"Ola bilər ki, razılaşma əsasında başqa bir dairədən namizəd olum" - Sərdar Cəlaloğlu
Dünən, 08:24
"Meyxana sənətini təhqir etmək cahillikdi, savadsızlıqdı"
Dünən, 08:23
"Bu mükafatın verilməsi mərasimində Türkiyə nümayəndələri olmayacaq"
Dünən, 08:22
Yanmış bazarın külündən nələr “cücərəcək” - EHTİMALLAR və İDDİALAR
Dünən, 08:19
Tramp Rusiyanı ABŞ-ın İran və Şimali Koreya istiqamətli səylərini dəstəkləməyə çağırıb
Dünən, 08:18
Bakıda 43 yaşlı kişi döyülərək ağır xəsarət alıb
Dünən, 08:15
Şahin Məmmədova dərdini danışdı, o da... - 50 manat pul köçürüb...
Dünən, 08:14
Cəlilabadda 51 yaşlı qadın qadın qohumları tərəfindən döyülüb
Dünən, 08:14
“Gənc kadrları irəli çəkməklə yanaşı, idarəetmə prinsiplərinin ritmini də gəncləşdirmək lazımdır” - Alqış Həsənoğlu
10-12-2019, 19:08
26 yaşlı azərbaycanlı iş adamının qatilinin və sifarişçisinin məhkəməsi başladı
10-12-2019, 19:01
Gəncə sakini əməliyyat zamanı ölüb
10-12-2019, 18:56
Bakıda evdən 10 min manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlayan qadın saxlanılıb
10-12-2019, 18:55
Rusiya klubu azərbaycanlı futbolçunun keçidindən imtina edib
10-12-2019, 18:52
Konstitusiya Məhkəməsi başqasının yerinə imtahan vermək istəyənlərin hüquqi məsuliyyətinə aydınlıq gətirib
10-12-2019, 18:37
Ağcabədidə yol polisinin saxladığı şəxs özünə xəsarət yetirib
10-12-2019, 18:36
Azərbaycanda növbədənkənar parlament seçkilərini müşahidə üçün ATƏT/DTİHB və ATƏT PA-ya dəvət göndərilib
10-12-2019, 18:26
"Ən böyük legitimlik xalqın iradəsidir" - Siyavuş Novruzov
10-12-2019, 18:25
Nizami rayonunda Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları İctimai Birliyinin yaranmasının 25 illiyinə həsr olunmuş yığıncaq keçirilib
10-12-2019, 18:23
“EuroHome”də malları yanan sahibkar: - Bazarın 95 faizi yararsız hala düşüb
10-12-2019, 18:14
"Biz beynəlxalq arenada səylərimizi əlaqələndirməyə çox şadıq" - Prezident İlham Əliyev
10-12-2019, 18:09
102 FM tezliyi dövlətə məxsusdur, heç kimin mülkiyyətində deyil, heç zaman satışa çıxarılmayıb - MTRŞ
10-12-2019, 18:08
"3 qiymətlə oxuyan gənclər potensial terrorçudur" - deputat
10-12-2019, 17:53
İordaniyanın Kralı II Abdullahın Azərbaycana rəsmi səfəri başa çatıb
10-12-2019, 17:49
"Onu məndən ayırmayım, ya sərbəst buraxın, ya da məni də tutun" - Hüseyin Abdullayevin anası
10-12-2019, 17:43
Afaq Aslan yenə də yandrıb-yaxdı... - 16+
10-12-2019, 17:41
Nadir Nəsibova təkrar etimad göstərildi
10-12-2019, 17:39
Nazir müavininə ağır itki üz verdi
10-12-2019, 17:37
Lavrov Vaşinqtona işgüzar səfərə gedib
10-12-2019, 17:36
Erkin Qədirli növbədənkənar seçkilərə qatılacağını açıqlayıb
10-12-2019, 17:32
Şəhla Hümbətovanın işi ilə bağlı Vəkillər Kollegiyasından açıqlama
10-12-2019, 17:30
Elmira Süleymanova yeni işindən DANIŞDI: - “Əhvalım da yaxşıdır”
10-12-2019, 17:23
Ordubadda icbari tibbi sığorta tətbiq edilib
10-12-2019, 17:21
Baş Prokurorluqda Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş anım mərasimi keçirilib
10-12-2019, 17:19
“Rabitəbank”dan “AFB Bank”a TRANSFER OLUB
10-12-2019, 17:17
Avtobusların gecə reysləri ilə bağlı şikayətlər çoxalır - Bəs rəsmilər nə deyir?
10-12-2019, 17:13
Xalq artistindən deputatlıqla bağlı AÇIQLAMA: - "Narahatam..."
10-12-2019, 17:10
Azercell ilə dahi Nəsimininin irsindən zövq alın
10-12-2019, 17:07
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru