Şəhərə yiyə duran niyə tapılmır? .....                     KTN məktəb direktorlarını da səfərbər edib? .....                     “Star” zavodunun açılması hər iki ölkəyə siyasi dividendlərlə yanaşı, iqtisadiyyata dayanıqlı gəlir gətirəcək .....                     Qırğızıstanın sabiq prezidentinin müşaviri Rusiyadan ekstradisiya edilib .....                     Fıdnıq oğruları saxlanıldı .....                     Dövlət Komitəsində Karabağlar bələdiyyəsi ilə əməkdaşlıq müzakirə olunub .....                     STAR-ın ərazisi Xüsusi Sənaye Zonası elan edilib .....                     Azərbaycanın anti-işğal taktikası .....                     Gəmidə zəhərlənən İran vətəndaşlarından 6 nəfər evə buraxılıb .....                     “Türmə mənim üçün bioloji ölümdür” deyən Vidadi Zeynalov həbsdən çıxa bilmədi .....                     Sevdiyi qızla “Whatsapp”da dalaşdı, xalası oğlunu öldürdü .....                     Dövləti talayan sabiq məmurların lüks həyatı .....                     Aİ-92 oktanlı benzin idxalı gömrük rüsumlarından azad edilir .....                     DTX-ın növbəti uğurlu əməliyyatı .....                     Badamdar sürüşmə zonasında çatlarda artım qeydə alınıb .....                     Cəbhə xəttində erməni təxribatı davam edir .....                     “SSRİ-nin dağılmasına əsas səbəb Azərbaycanda başlayan proseslər oldu” .....                     İŞİD Suriyada tamamilə darmadağın edilib .....                     Sarov kəndində səyyar-qəbul görüş .....                     “Binəqədi məhkəməsində 11 il əvvəlki məhkəmə işinin sənədləri arxivdən oğurlanıb” .....                     Camal Qaşıqçının meyitinin harada olduğu məlum deyil .....                     Füzuli rayonunda 9 ayın yekunları müzakirə olunub .....                     Bryanskdan ən çox məhsul idxal edən ölkələr arasında Azərbaycan da var .....                     Səudiyyə Ərəbistanı kralının müşaviri və kəşfiyyat xidməti rəhbərinin müavini vəzifəsindən kənarlaşdırılıb .....                     Günaydan cəsarətli fotosessiya .....                     ABŞ və Rusiya prezidentlərinin görüşə biləcəyi tarix açıqlanıb .....                     Səudiyyə Ərəbistanı Camal Qaşıqçının qətlə yetirildiyini təsdiq edib .....                     Bakıda yeraltı qaz xəttində sızma aşkarlandı, qazın verilişi dayandırıldı .....                     Azərbaycanın bir qrup energetikinə fəxri ad və medal verilib .....                     Prezident İlham Əliyev Gülməmməd Cavadova Prezidentin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında .....                     Çeyildağ qəsəbə sakinləri ilə növbəti səyyar görüş keçirilib .....                     Baş Prokurorluq Astanovun işi ilə bağlı .....                     Aİİ “Bəşəri inkişafda elm və təhsilin rolu” mövzusunda seminar keçirib .....                     Keçmiş deputat küçəyə atasının adını verdirib? .....                     Rusiya mətbuatı da Fərhad Əhmədovdan yazır .....                     Klinik Xəstəxanada həkim səhlənkarlığı daha bir can aldı .....                     “Korrupsiya qalmaqalları idman nazirlərinin arasında olur” .....                     “Azərbaycan torpaqlarının dörddə bir əsrdir işğal altında olması qəbuledilməzdir" .....                     “Həyata keçirilmiş sərmayələr SOCAR-ı Türkiyənin ən böyük xarici investoruna çevirib” .....                     Polis Göyçay şəhər 2 saylı orta məktəbində tədbir keçirdi .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Şəhərə yiyə duran niyə tapılmır? - Baş(çı)sız Mingəçevir
Dünən, 10:35
KTN məktəb direktorlarını da səfərbər edib? - İLGİNC
Dünən, 10:32
Azərbaycanın ilk kök modeli: - “Biz toppuşlar da öz sözümüzü deyəcəyik”
Dünən, 10:29
“Star” zavodunun açılması hər iki ölkəyə siyasi dividendlərlə yanaşı, iqtisadiyyata dayanıqlı gəlir gətirəcək - deputat
Dünən, 10:22
Qırğızıstanın sabiq prezidentinin müşaviri Rusiyadan ekstradisiya edilib
Dünən, 10:15
Fıdnıq oğruları saxlanıldı
Dünən, 10:14
Dövlət Komitəsində Karabağlar bələdiyyəsi ilə əməkdaşlıq müzakirə olunub - FOTO
Dünən, 10:12
STAR-ın ərazisi Xüsusi Sənaye Zonası elan edilib
Dünən, 10:09
Azərbaycanın anti-işğal taktikası - ABŞ Bakını torpaqları qaytarmağa sövq edir
Dünən, 10:05
Gəmidə zəhərlənən İran vətəndaşlarından 6 nəfər evə buraxılıb - Toksikologiya şöbəsinin müdiri
Dünən, 10:03
“Türmə mənim üçün bioloji ölümdür” deyən Vidadi Zeynalov həbsdən çıxa bilmədi - sensasion səbəb
Dünən, 09:53
Sevdiyi qızla “Whatsapp”da dalaşdı, xalası oğlunu öldürdü – Bakıda qandonduran cinayət
Dünən, 09:50
Dövləti talayan sabiq məmurların lüks həyatı - Haram pullar necə nuş olur...
Dünən, 09:48
Aİ-92 oktanlı benzin idxalı gömrük rüsumlarından azad edilir - müvəqqəti olaraq
Dünən, 09:45
DTX-ın növbəti uğurlu əməliyyatı - həbs olunan casus kimdir
Dünən, 09:43
Badamdar sürüşmə zonasında çatlarda artım qeydə alınıb
Dünən, 09:42
Cəbhə xəttində erməni təxribatı davam edir
Dünən, 09:41
“SSRİ-nin dağılmasına əsas səbəb Azərbaycanda başlayan proseslər oldu”
Dünən, 09:39
İŞİD Suriyada tamamilə darmadağın edilib - Sergey Şoyqu
Dünən, 09:38
Sarov kəndində səyyar-qəbul görüş - FOTO
Dünən, 09:37
“Binəqədi məhkəməsində 11 il əvvəlki məhkəmə işinin sənədləri arxivdən oğurlanıb” - müdhiş ittiham
Dünən, 09:34
Camal Qaşıqçının meyitinin harada olduğu məlum deyil
Dünən, 09:33
Füzuli rayonunda 9 ayın yekunları müzakirə olunub - FOTO
Dünən, 09:32
Bryanskdan ən çox məhsul idxal edən ölkələr arasında Azərbaycan da var
Dünən, 09:30
Səudiyyə Ərəbistanı kralının müşaviri və kəşfiyyat xidməti rəhbərinin müavini vəzifəsindən kənarlaşdırılıb
Dünən, 09:29
Günaydan cəsarətli fotosessiya
Dünən, 09:27
ABŞ və Rusiya prezidentlərinin görüşə biləcəyi tarix açıqlanıb
Dünən, 09:25
Səudiyyə Ərəbistanı Camal Qaşıqçının qətlə yetirildiyini təsdiq edib
Dünən, 09:24
Bakıda yeraltı qaz xəttində sızma aşkarlandı, qazın verilişi dayandırıldı
19-10-2018, 18:14
Azərbaycanın bir qrup energetikinə fəxri ad və medal verilib - SİYAHI
19-10-2018, 18:10
Prezident İlham Əliyev Gülməmməd Cavadova Prezidentin fərdi təqaüdünün verilməsi haqqında sərəncam imzalayıb
19-10-2018, 18:09
Çeyildağ qəsəbə sakinləri ilə növbəti səyyar görüş keçirilib
19-10-2018, 18:07
Baş Prokurorluq Astanovun işi ilə bağlı MƏLUMAT YAYDI
19-10-2018, 18:05
Aİİ “Bəşəri inkişafda elm və təhsilin rolu” mövzusunda seminar keçirib - FOTO
19-10-2018, 18:02
Keçmiş deputat küçəyə atasının adını verdirib? - Bilgəh sakinləri Hacı Qalibi təkzib etdilər
19-10-2018, 17:57
Rusiya mətbuatı da Fərhad Əhmədovdan yazır
19-10-2018, 17:49
Klinik Xəstəxanada həkim səhlənkarlığı daha bir can aldı - Meyit ortalıqda qaldı
19-10-2018, 17:37
“Korrupsiya qalmaqalları idman nazirlərinin arasında olur” – Azad Rəhimovun iddiasına reaksiya
19-10-2018, 17:35
“Azərbaycan torpaqlarının dörddə bir əsrdir işğal altında olması qəbuledilməzdir" - Türkiyə Prezidenti
19-10-2018, 17:33
“Həyata keçirilmiş sərmayələr SOCAR-ı Türkiyənin ən böyük xarici investoruna çevirib” - Rövnəq Abdullayev
19-10-2018, 17:32
MTRŞ yayım şirkətinin lisenziyasını ləğv edib, başqa bir şirkətə lisenziya verilib
19-10-2018, 17:31
Polis Göyçay şəhər 2 saylı orta məktəbində tədbir keçirdi - FOTO
19-10-2018, 17:26
Yeni peşə təhsili mərkəzlərinin yaradılması təhsil şəraiti olmadan səmərə verə bilməz - Novruz Məmmədov
19-10-2018, 17:20
Dollar gələn həftəyə qədər bu qiymətə satılacaq
19-10-2018, 17:16
"Elşad yoxdur, onu bağlayın" - Oksana əsəbiləşdi
19-10-2018, 17:11
Möhtəşəm mərasimin CANLI GÖRÜNTÜLƏRİ
19-10-2018, 17:07
Zağulba prospektində hərəkət məhdudlaşdırılacaq
19-10-2018, 17:06
Fərhad Əhmədov həyat yoldaşına yarım milyard dollar ödəməlidir
19-10-2018, 17:04
"Ermənilərin Qarabağda çəkdiyi yollardan onsuz da biz istifadə edəcəyik" - İcra başçısı
19-10-2018, 16:59
Türkiyə və Azərbaycan XXI əsrin enerji tarixini birlikdə yazır - Nazir
19-10-2018, 16:56
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru