Həştərxanda ulu öndər Heydər Əliyevin anım mərasmi keçirili .....                     Ermənistanın yeni parlamentinin ilk iclasının keçiriləcəyi tarix açıqlanıb .....                     Səudiyyə Ərəbistanı yeni ittifaq yaratdı .....                     21 Azər hərəkatı və davam edən əsarət .....                     Tovuz Rayon İcra Hakimiyyətində kadr təyinatı olub .....                     ABŞ İranda müharibəyə başlamaq istəyirdi .....                     Məktəblərdə Yeni il şənliyi üçün pul yığılması yolverilməzdir 12 Dekabr, 2018 17:39 .....                     ABŞ-da neft ehtiyatları 10,2 mln. barel azalıb .....                     Vətəndaşları aldadan tikinti şirkəti eks-başçıya məxsusdur? .....                     Bakıda nənə nəvəsini məktəbə getməyə qoymur .....                     “SABİQ DEPUTAT TORPAĞIMIZI ZORLA ƏLİMİZDƏN ALIB…” .....                     Oqtay Əsədov Gürcüstanın yeni Prezidentinin inauqurasiyasında iştirak edəcək .....                     Rus icmasının üzvü MSK əməkdaşını necə aldatdı? .....                     Məhkəmə azərbaycanlı məmuru işinə bərpa etdi .....                     Federasiya prezidenti pulsuzluqdan GİLEYLƏNDİ .....                     Ağcabədinin icra başçısı korteji ilə narahatçılıq yaratdı .....                     Sabah dollar neçəyə olacaq? .....                     OPEC Azərbaycanda neft hasilatı üzrə proqnozunu açıqlayıb .....                     Ulu öndər Heydər Əliyev mətbuata xalqın istək və amallarının, prinsip və ideyalarının ifadə meydanı kimi son dərəcə böyük dəyər verirdi .....                     “Nar”-dan Yeni il ərəfəsində sərfəli rominq təklifləri .....                     Xəzər Universitəsində “Elm və Sənət Məclisi” .....                     ABŞ-dan Ermənistana səyahət edən vətəndaşlarına XƏBƏRDARLIQ .....                     4 rayonun icra başçısı 1 gündə yola salınacaq... .....                     Azərbaycanda 200 manatlıq əskinasların dövriyyədə olan həcmi açıqlanıb .....                     “Azərbaycan vacib strateji tərəfdaşdır” .....                     “Bakcell” müsabiqədə qalib gələn məktəbliləri mükafatlandırdı .....                     Azərbaycan və Rusiya Baş Qərargah rəislərinin .....                     "Azərbaycan xalqı Heydər Əliyevin xidmətlərini daim minnətdarlıqla xatırlayır" .....                     Azərbaycan strateji dialoq və qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşmasına öz töhfəsini verir .....                     Ulu Öndər Heydər Əliyevin anma mərasimi keçirildi .....                     Ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsi qardaş Türkiyədə də yad edildi .....                     Tərtərlilər böyük hüznlə Umummilli liderin xatirəsini yad etdilər .....                     BŞİH Atatürk parkında aparılan söküntü və yenidənqurma işləri barədə məlumat yayıb .....                     Moskvada Azərbaycan-Rusiya Hökumətlərarası Komissiyasının növbəti iclası keçiriləcək .....                     Saxta sənədlərlə Azərbaycana keçmək istəyən 5 əcnəbi saxlanılıb .....                     Yol polisi texniki baxışa görə sürücülərə MÜRACİƏT etdi .....                     İnflyasiyada ərzağın yeri və onu necə məhdudlaşdırmaq olar .....                     “İstintaq bütün məsələləri araşdıracaq” .....                     İntihar etdiyi deyilən baş nazir müavini danışdı: .....                     Quba Rayon Polis Şöbəsində Ulu öndər Heydər Əliyevin əziz xatirəsinə həsr olunmuş anım mərasimi keçirilib .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Həştərxanda ulu öndər Heydər Əliyevin anım mərasmi keçirili
Dünən, 18:18
Ermənistanın yeni parlamentinin ilk iclasının keçiriləcəyi tarix açıqlanıb
Dünən, 18:15
Səudiyyə Ərəbistanı yeni ittifaq yaratdı
Dünən, 18:09
21 Azər hərəkatı və davam edən əsarət - TARİXİMİZ
Dünən, 18:06
Tovuz Rayon İcra Hakimiyyətində kadr təyinatı olub - ƏMR
Dünən, 18:02
ABŞ İranda müharibəyə başlamaq istəyirdi - Ayətullahdan ittiham
Dünən, 17:57
Türkiyənin məşhur jurnalistinə Bakıda vəzifə verildi
Dünən, 17:53
Məktəblərdə Yeni il şənliyi üçün pul yığılması yolverilməzdir 12 Dekabr, 2018 17:39 - Bakı Şəhər Təhsil İdarəsi
Dünən, 17:49
ABŞ-da neft ehtiyatları 10,2 mln. barel azalıb
Dünən, 17:32
Vətəndaşları aldadan tikinti şirkəti eks-başçıya məxsusdur? - İbrahim Mehdiyevdən açıqlama
Dünən, 17:30
Bakıda nənə nəvəsini məktəbə getməyə qoymur - SƏBƏB
Dünən, 17:28
“SABİQ DEPUTAT TORPAĞIMIZI ZORLA ƏLİMİZDƏN ALIB…” – “İcra başçısı da onun qarşısında aciz qaldığını etiraf etdi”
Dünən, 17:24
"O, binanı 4 milyon manata satacağını deyirdi" - Bakıda MƏHKƏMƏ
Dünən, 17:21
Oqtay Əsədov Gürcüstanın yeni Prezidentinin inauqurasiyasında iştirak edəcək
Dünən, 17:19
Rus icmasının üzvü MSK əməkdaşını necə aldatdı? - Cinayət işi
Dünən, 17:17
Məhkəmə azərbaycanlı məmuru işinə bərpa etdi - ABŞ buna etiraz etdi
Dünən, 17:16
Federasiya prezidenti pulsuzluqdan GİLEYLƏNDİ – “Mən nə nazir, nə də deputatam”
Dünən, 17:14
Ağcabədinin icra başçısı korteji ilə narahatçılıq yaratdı - ETİRAZ
Dünən, 17:13
Sabah dollar neçəyə olacaq?
Dünən, 17:10
OPEC Azərbaycanda neft hasilatı üzrə proqnozunu açıqlayıb
Dünən, 16:50
Ulu öndər Heydər Əliyev mətbuata xalqın istək və amallarının, prinsip və ideyalarının ifadə meydanı kimi son dərəcə böyük dəyər verirdi - Əflatun Amaşov
Dünən, 16:45
“Nar”-dan Yeni il ərəfəsində sərfəli rominq təklifləri
Dünən, 16:42
Xəzər Universitəsində “Elm və Sənət Məclisi” - FOTO
Dünən, 16:36
ABŞ-dan Ermənistana səyahət edən vətəndaşlarına XƏBƏRDARLIQ - "...ehtiyyatlı olsunlar"
Dünən, 16:29
4 rayonun icra başçısı 1 gündə yola salınacaq... - SİYAHI
Dünən, 16:24
Azərbaycanda 200 manatlıq əskinasların dövriyyədə olan həcmi açıqlanıb
Dünən, 16:12
“Azərbaycan vacib strateji tərəfdaşdır” - Rusiyanın ordu generalı
Dünən, 16:04
“Bakcell” müsabiqədə qalib gələn məktəbliləri mükafatlandırdı
Dünən, 16:01
Rəqsanə polis rəisindən 419 min manat borc alıbmış - Evi əlindən alındı
Dünən, 15:59
Azərbaycan və Rusiya Baş Qərargah rəislərinin görüşü olub
Dünən, 15:48
"Azərbaycan xalqı Heydər Əliyevin xidmətlərini daim minnətdarlıqla xatırlayır" - Əli Həsənov
Dünən, 15:38
Azərbaycan strateji dialoq və qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşmasına öz töhfəsini verir - PA rəsmisi
Dünən, 15:34
Ulu Öndər Heydər Əliyevin anma mərasimi keçirildi - Qaradağda
Dünən, 15:33
Ulu öndər Heydər Əliyevin xatirəsi qardaş Türkiyədə də yad edildi - FOTOLAR
Dünən, 15:32
Tərtərlilər böyük hüznlə Umummilli liderin xatirəsini yad etdilər
Dünən, 15:24
BŞİH Atatürk parkında aparılan söküntü və yenidənqurma işləri barədə məlumat yayıb
Dünən, 15:21
Moskvada Azərbaycan-Rusiya Hökumətlərarası Komissiyasının növbəti iclası keçiriləcək
Dünən, 15:19
Saxta sənədlərlə Azərbaycana keçmək istəyən 5 əcnəbi saxlanılıb
Dünən, 13:18
Yol polisi texniki baxışa görə sürücülərə MÜRACİƏT etdi - Qaydalar dəyişib
Dünən, 13:16
İnflyasiyada ərzağın yeri və onu necə məhdudlaşdırmaq olar - TƏHLİL
Dünən, 13:14
“İstintaq bütün məsələləri araşdıracaq” - Ukraynadakı səfirliyimizdəki yoxlamaların detalları açıqlandı
Dünən, 13:07
İntihar etdiyi deyilən baş nazir müavini danışdı: - Ölməmişəm
Dünən, 13:05
Quba Rayon Polis Şöbəsində Ulu öndər Heydər Əliyevin əziz xatirəsinə həsr olunmuş anım mərasimi keçirilib
Dünən, 12:57
Türkiyə Qara dəniz sahilində hərbi baza qurur - BƏS BUNUN QARABAĞA NƏ DƏXLİ...
Dünən, 12:51
“Ərə zontik kimi baxmaq olmaz” - Səidə məşhurları biabır etdi
Dünən, 12:49
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin rüşvətə görə tutulan əməkdaşının həbs müddəti uzadılıb
Dünən, 12:45
Azərbaycanlı şərhçi Türkiyə gündəmində - FOTOLAR
Dünən, 12:43
Ukrayna MDB ölkələrinin Kəşfiyyat Xidmətlərinin Əməkdaşlıq Sazişindən çıxır
Dünən, 12:38
“Azərbaycanlı girovlarla bağlı Avropa Məhkəməsinə müraciət edilib”
Dünən, 12:35
Narkotik və qumbara götürülüb
Dünən, 12:31
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru