Nikol Paşinyan ABŞ rəhbərliyindən narazıdır .....                     “Xalq Bank”ın mənfəəti azalıb .....                     Manatın məzənnəsi dəyişməz qalıb .....                     Balakəndə qadının evindən narkotik çıxdı .....                     Baş həkimin başı oğlunun qumarda uduzduğu bir milyon manatı bağlamağa qarışıb... .....                     Ukraynada dövlət dili haqqında qanun qəbul edilib .....                     Samuxda marşrut avtobusu minik maşını ilə toqquşub, .....                     Bakıda sahibli it qıza hücum etdi .....                     Seyidovanı qarət edən ələ keçdi .....                     “Lotos”un rəhbəri Araz Rəhimov 500 min dollarlıq ittihama cavab verdi .....                     “Formula 1” SOCAR Azərbaycan Qran-prisinin favoritləri .....                     Cavanşir Feyziyevə qarşı Vergilər Nazirliyi cinayət işi aça bilərmi? .....                     Səfər Mehdiyev Gömrük Komitəsində "NEHRƏM KLANI" FORMALAŞDIRIB .....                     Bakıda yeniyetmənin pulunu ve telefonunu əlindən aldılar .....                     Özünü 7-ci mərtəbədən atan 22 yaşlı nişanlı qızın intiharı ilə bağlı .....                     Qar uçqununa düşərək həlak olan hərbçi dəfn olunur .....                     Prezident İlham Əliyev Pekində daha iki şirkət rəhbəri ilə görüşüb .....                     Qazaxıstan fondu "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı"nın hesabına əldə etdiyi dövlət istiqrazlarının bir qismini satıb .....                     Azərbaycanlılar ermənilərə görə həbs edildi .....                     Sumqayıtda keçmiş məhkum qətlə yetirildi .....                     AQTA Bakıda restoranda araşdırma aparıb, .....                     DİM qabiliyyət imtahanlarının şərtlərində dəyişiklər edib .....                     Neftçilәr Xәstәxanasına yeni baş direktor təyin olundu .....                     Suriyadan Qarabağa uzanan QORXUNC TƏHLÜKƏ: .....                     Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 49 nəfər saxlanılıb .....                     “Quska”nın məhkəməsində ilginc ifadələr, .....                     Bakıda məşhur geyim mağazasından AZƏRBAYCANA qarşı təxribat .....                     Baş redaktor Prezidentə müraciət etdi .....                     Biləsuvarda 20 yaşlı oğlan özünü asıb .....                     Düşmən Ağdamda uşaqları HƏDƏFƏ ALDI: .....                     ASALA-nın davamçısı: Ermənilərin yeni terrorçu dəstəsi .....                     İranda bayraqlar yandırıldı, mesaj verildi .....                     “Neftqaztikinti” Tresti ilə bağlı yeni iddialar... .....                     Azərbaycanda daha iki Əmlak Xidmətləri Məkanı açılacaq .....                     Müharibə veteranlarına birdəfəlik maddi yardımın verilməsi mayın 5-ə qədər yekunlaşacaq .....                     Milli Məclisdə təmsil olunan partiyalardan biri illik gəlirini açıqlayıb .....                     Sumqayıtda küçədən meyit tapılıb .....                     Eldar Mahmudovun himayəsində pardaxlanan biznes... .....                     Lənkəranda it dişləyən şəxslərlə bağlı .....                     “737 MAX” təyyarələrinin uçuşlarına qadağalar “Boeing”ə 1 mlrd. dollara başa gələcək .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Nikol Paşinyan ABŞ rəhbərliyindən narazıdır
Bu gün, 12:49
“Xalq Bank”ın mənfəəti azalıb
Bu gün, 12:43
"Ev problemim var, sponsorum yoxdur" - 63 yaşlı əməkdar artist
Bu gün, 12:42
Manatın məzənnəsi dəyişməz qalıb
Bu gün, 12:38
Balakəndə qadının evindən narkotik çıxdı
Bu gün, 12:32
Baş həkimin başı oğlunun qumarda uduzduğu bir milyon manatı bağlamağa qarışıb... - İTTİHAM
Bu gün, 12:31
Ukraynada dövlət dili haqqında qanun qəbul edilib
Bu gün, 12:24
Xəstəliklə çarpışan Ramiz Əzizbəyli: - “Həkimlər deyir ki…”
Bu gün, 12:23
Samuxda marşrut avtobusu minik maşını ilə toqquşub, yaralılar var
Bu gün, 12:18
Bakıda sahibli it qıza hücum etdi – Dəhşətli görüntülər
Bu gün, 12:15
Seyidovanı qarət edən ələ keçdi
Bu gün, 12:10
“Lotos”un rəhbəri Araz Rəhimov 500 min dollarlıq ittihama cavab verdi - AÇIQLAMA
Bu gün, 12:08
“Formula 1” SOCAR Azərbaycan Qran-prisinin favoritləri - TƏHLİL
Bu gün, 12:04
Cavanşir Feyziyevə qarşı Vergilər Nazirliyi cinayət işi aça bilərmi? - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 12:02
Səfər Mehdiyev Gömrük Komitəsində "NEHRƏM KLANI" FORMALAŞDIRIB - DGK sədri ən mühüm və gəlirli postları həmyerlilərinə həvalə edib
Bu gün, 11:59
Nazirlik xalq artistini aldatdı - Rəzalət
Bu gün, 11:56
Bakıda yeniyetmənin pulunu ve telefonunu əlindən aldılar
Bu gün, 11:44
Özünü 7-ci mərtəbədən atan 22 yaşlı nişanlı qızın intiharı ilə bağlı YENİ XƏBƏR
Bu gün, 11:42
Qar uçqununa düşərək həlak olan hərbçi dəfn olunur
Bu gün, 11:34
Prezident İlham Əliyev Pekində daha iki şirkət rəhbəri ilə görüşüb
Bu gün, 11:33
Maral Tahirqızının “Maral” rəfiqələrinə görə TƏHQİR ETDİLƏR
Bu gün, 11:31
Qazaxıstan fondu "Azərbaycan Beynəlxalq Bankı"nın hesabına əldə etdiyi dövlət istiqrazlarının bir qismini satıb
Bu gün, 11:28
Azərbaycanlılar ermənilərə görə həbs edildi - FOTO
Bu gün, 11:25
Sumqayıtda keçmiş məhkum qətlə yetirildi
Bu gün, 11:23
AQTA Bakıda restoranda araşdırma aparıb, qanunsuzluqlar aşkarlanıb
Bu gün, 11:19
DİM qabiliyyət imtahanlarının şərtlərində dəyişiklər edib
Bu gün, 11:16
Neftçilәr Xәstәxanasına yeni baş direktor təyin olundu
Bu gün, 11:15
“Sevda ilə anası o kişinin marketində işləyib” - QALMAQAL
Bu gün, 11:11
Suriyadan Qarabağa uzanan QORXUNC TƏHLÜKƏ: - böyük dövlətlərin ÇİRKİN PLANININ DETALLARI
Bu gün, 11:07
“Zelenski ilə söhbətlərimiz olub, amma atama söz vermişəm ki, siyasətə qatılmayacağam” - Bəhram Bağırzadə
Bu gün, 11:05
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 49 nəfər saxlanılıb
Bu gün, 11:03
“Quska”nın məhkəməsində ilginc ifadələr, milyonluq ittihamlar
Bu gün, 11:01
Bakıda məşhur geyim mağazasından AZƏRBAYCANA qarşı təxribat - VİDEO
Bu gün, 10:59
Baş redaktor Prezidentə müraciət etdi – Övladı ilə bağlı
Bu gün, 10:57
Biləsuvarda 20 yaşlı oğlan özünü asıb
Bu gün, 10:55
Düşmən Ağdamda uşaqları HƏDƏFƏ ALDI: - 13 yaşlı qız... - FOTO
Bu gün, 10:54
ASALA-nın davamçısı: Ermənilərin yeni terrorçu dəstəsi - FOTO
Bu gün, 10:50
İranda bayraqlar yandırıldı, mesaj verildi - VİDEO
Bu gün, 10:47
“Neftqaztikinti” Tresti ilə bağlı yeni iddialar... - Mirkasım Abasov bu neçə illərdə onu himayəsində saxlayardımı?
Bu gün, 10:45
Azərbaycanda daha iki Əmlak Xidmətləri Məkanı açılacaq
Bu gün, 10:36
Müharibə veteranlarına birdəfəlik maddi yardımın verilməsi mayın 5-ə qədər yekunlaşacaq
Bu gün, 10:33
Milli Məclisdə təmsil olunan partiyalardan biri illik gəlirini açıqlayıb
Bu gün, 10:31
Sumqayıtda küçədən meyit tapılıb
Bu gün, 10:28
Eldar Mahmudovun himayəsində pardaxlanan biznes... - İDDİA
Bu gün, 10:25
Lənkəranda it dişləyən şəxslərlə bağlı SON XƏBƏR
Bu gün, 10:19
“737 MAX” təyyarələrinin uçuşlarına qadağalar “Boeing”ə 1 mlrd. dollara başa gələcək
Bu gün, 10:16
CHP-nin təşkilat rəhbəri öldürüldü
Bu gün, 10:15
Tərtərdə görkəmli oftalmoloq alim, akademik Zərifə xanım Əliyevanın xatirəsi anıldı
Bu gün, 10:10
Afəti Rusiyada pul yağışına tutdular - VİDEO
Bu gün, 10:08
Hesablama Palatasında kollegiya iclası keçirilib
Bu gün, 10:04
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru