Aydın Mirzəzadə müxalifəti .....                     Mayıl Əhmədov “Əmək” ordeni ilə təltif edilib .....                     Soçidə Türkiyə və Suriya arasında danışıqlar keçirilə bilər .....                     AMEA prezidenti magistr pilləsindəki problemlərə aydınlıq gətirib .....                     “Uşaq Qaynar Xətt” xidməti artıq qısa nömrədə .....                     Məşhur vəkilin həyat yoldaşına qarşı cinayət törədildi .....                     Azərbaycanın "İnterpol" xətti ilə axtarışa verdiyi qadın Belarusda saxlanılıb .....                     Azərbaycan hökuməti torpaq idarəçiliyində yenilik edib .....                     Tərtərdə yürüş keçirilib .....                     ABŞ-ın nümayəndə heyəti Türkiyədədir .....                     Messi 6-cı dəfə “Qızıl buts” alıb .....                     Şagirdlər niyə sinifdə saxlanılır? .....                     Rusiya 20 ermənini ölkədən qovdu .....                     Konvoy taborunun komandiri məntəqə tipli cəzaçəkmə müəssisənə köçürülüb .....                     Sabah dollar neçəyə olacaq? .....                     "AMEA-nın işçiləri vaxtlı-vaxtında işə gəlmirlər" .....                     Dövlət Borcunun və Maliyyə Öhdəliklərinin İdarə Edilməsi Agentliyi yaradılır .....                     Moskvada Prezident İlham Əliyevin fotosunun da nümayiş olunduğu sərgi açılıb .....                     Göyçay çayında selə qarşı mübarizə ilə bağlı əlavə tədbirlərə 7 milyon manat ayrılıb .....                     Bərdədə 33 yaşlı kişi pambıq tayasından yıxılaraq ölüb .....                     Hadisə yerindən qaçan sürücü tutulub .....                     Deputat “Leş Tofiq”, “Bala Tofiq”, “Beluqa Tahir” barədə: .....                     Nazir yeni rəis təyin etdi .....                     "Azərbaycan Sənaye Bankı"nın aktivləri azalıb .....                     Nazarbayevə verilən QIZIL-BRİLYANTLI ORDENİ .....                     ABŞ ordusunu çəkdikdən sonra Suriyadakı bazasını məhv edib .....                     Bakıda direktor müəllimi intihar həddinə çatdırıb? .....                     Azərbaycan Prezidentinin fikirləri Zəngəzurla bağlı tarixi həqiqətləri tam dolğun əks etdirir .....                     PKK terrorçuları Türkiyənin qorxusundan Rəqqanı Əsəd ordusuna .....                     “Qiymət artımını ciddi şəkildə hiss edəcəyik” .....                     Rafael Cəbrayılov villasını satışa çıxartdı .....                     Ərdoğandan SƏRT QƏRAR: .....                     Qalmaqallı "İnfiniti" klubundakı cinayət: vergidən yayınma, rüşvət, bir nəfərin ölümü .....                     Sabiq icra başçısının qardaşı oğluna qarşı 965 min dollarlıq dələduzluqda təqsirləndirilənin məhkəmə istintaqı başa çatıb .....                     “Girovların mübadiləsinə dair yeni ideyalar var” .....                     "Ümid" yatağında ikinci platformadan qaz hasilatı daha tez başlaya bilər .....                     Çin döyüş `UNO`sunu təqdim edib .....                     Dövlət Nəzarət Təhükəsizlik Departamentinin əməkdaşları ilə bağlı materiallar Baş Prokurorluğa göndərilib .....                     DİN və ETSN birgə tədbirlərini davam etdirir .....                     Firudin Nəbiyevin arzusu ürəyində qaldı... .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Aydın Mirzəzadə müxalifəti HƏDƏLƏDİ
Bu gün, 18:11
Mayıl Əhmədov “Əmək” ordeni ilə təltif edilib - SƏRƏNCAM
Bu gün, 18:07
Müğənni Elçinin oğlu ölümdən döndü: - "Bir neçə saniyə səsi çıxmadı"
Bu gün, 18:05
Soçidə Türkiyə və Suriya arasında danışıqlar keçirilə bilər
Bu gün, 17:59
AMEA prezidenti magistr pilləsindəki problemlərə aydınlıq gətirib
Bu gün, 17:50
“Uşaq Qaynar Xətt” xidməti artıq qısa nömrədə
Bu gün, 17:47
Məşhur vəkilin həyat yoldaşına qarşı cinayət törədildi
Bu gün, 17:44
Azərbaycanın "İnterpol" xətti ilə axtarışa verdiyi qadın Belarusda saxlanılıb
Bu gün, 17:33
Azərbaycan hökuməti torpaq idarəçiliyində yenilik edib
Bu gün, 17:33
Xalq artistinin oğlu olduğunu deyən gənci anası evdən qovdu
Bu gün, 17:30
Tərtərdə yürüş keçirilib
Bu gün, 17:27
ABŞ-ın nümayəndə heyəti Türkiyədədir
Bu gün, 17:24
Messi 6-cı dəfə “Qızıl buts” alıb
Bu gün, 17:23
Şagirdlər niyə sinifdə saxlanılır? - “Uşaqlar “2” aldıqda valideynləri çağırıb deyirlər ki...”
Bu gün, 17:17
Rusiya 20 ermənini ölkədən qovdu
Bu gün, 17:15
Konvoy taborunun komandiri məntəqə tipli cəzaçəkmə müəssisənə köçürülüb
Bu gün, 17:09
Sabah dollar neçəyə olacaq?
Bu gün, 17:01
"AMEA-nın işçiləri vaxtlı-vaxtında işə gəlmirlər" - Elmi katib
Bu gün, 17:00
"Mənim də "Həci"m olub, bu günə qədər..." - Aktrisa Könül
Bu gün, 16:54
Dövlət Borcunun və Maliyyə Öhdəliklərinin İdarə Edilməsi Agentliyi yaradılır - FƏRMAN
Bu gün, 16:49
Moskvada Prezident İlham Əliyevin fotosunun da nümayiş olunduğu sərgi açılıb - FOTO
Bu gün, 16:44
Göyçay çayında selə qarşı mübarizə ilə bağlı əlavə tədbirlərə 7 milyon manat ayrılıb - SƏRƏNCAM
Bu gün, 16:40
Bərdədə 33 yaşlı kişi pambıq tayasından yıxılaraq ölüb
Bu gün, 16:38
Hadisə yerindən qaçan sürücü tutulub
Bu gün, 16:37
Deputat “Leş Tofiq”, “Bala Tofiq”, “Beluqa Tahir” barədə: - Onlara haram olsun!
Bu gün, 16:29
Nazir yeni rəis təyin etdi
Bu gün, 16:28
"Azərbaycan Sənaye Bankı"nın aktivləri azalıb - HESABAT
Bu gün, 16:25
Fədayə Laçınla birlikdə həbs edilən polkovnik azadlığa çıxdı
Bu gün, 16:24
Nazarbayevə verilən QIZIL-BRİLYANTLI ORDENİ - AZƏRBAYCANLI HAZIRLAYIB
Bu gün, 16:18
ABŞ ordusunu çəkdikdən sonra Suriyadakı bazasını məhv edib
Bu gün, 16:15
Bakıda direktor müəllimi intihar həddinə çatdırıb? - AÇIQLAMA
Bu gün, 16:14
Azərbaycan Prezidentinin fikirləri Zəngəzurla bağlı tarixi həqiqətləri tam dolğun əks etdirir - Zəngəzur Cəmiyyətləri Birliyinin sədri
Bu gün, 16:12
PKK terrorçuları Türkiyənin qorxusundan Rəqqanı Əsəd ordusuna TƏSLİM ETDİ
Bu gün, 16:11
“Qiymət artımını ciddi şəkildə hiss edəcəyik” - İlk zərbə hansı məhsullardan gələcək?
Bu gün, 16:08
Rafael Cəbrayılov villasını satışa çıxartdı – Qardaşı ilə böyük qalmaqal
Bu gün, 16:06
Ərdoğandan SƏRT QƏRAR: - ABŞ-ın vitse-prezidenti və dövlət katibi ilə görüşməkdən imtina edib
Bu gün, 16:03
"Mənimlə çay içən yerdə ürək çatışmazlığından vəfat elədi"
Bu gün, 16:00
Qalmaqallı "İnfiniti" klubundakı cinayət: vergidən yayınma, rüşvət, bir nəfərin ölümü - TƏFƏRRÜAT
Bu gün, 15:55
Sabiq icra başçısının qardaşı oğluna qarşı 965 min dollarlıq dələduzluqda təqsirləndirilənin məhkəmə istintaqı başa çatıb
Bu gün, 15:47
“Girovların mübadiləsinə dair yeni ideyalar var” - İqor Popov
Bu gün, 15:46
"Ümid" yatağında ikinci platformadan qaz hasilatı daha tez başlaya bilər - SOCAR-dakı mənbə
Bu gün, 15:43
Çin döyüş `UNO`sunu təqdim edib - FOTO
Bu gün, 15:38
Dövlət Nəzarət Təhükəsizlik Departamentinin əməkdaşları ilə bağlı materiallar Baş Prokurorluğa göndərilib - Özlərindən "DÖVLƏT" qurumu yaradıblar?
Bu gün, 15:35
DİN və ETSN birgə tədbirlərini davam etdirir
Bu gün, 15:34
Firudin Nəbiyevin arzusu ürəyində qaldı... - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 15:30
“Qızlara ləkə yaxan vicdansız, rüşvətxor...” – Tolikdən sərt sözlər
Bu gün, 15:20
Abbasa Abbasovla Şeyxin telefon danışığı - sabiq vitse-primyer Türkiyədə nə işlər çevirir?
Bu gün, 15:09
Milli Şuranın mitinqinin təşkilatçıları BŞBPİ-yə çağırılıb
Bu gün, 15:06
DSMF-in direktor müavininin məhkəmə özbaşınalığı - Müraciət...
Bu gün, 15:05
Cəmilin hit mahnısı Türkiyədə
Bu gün, 15:01
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru