MBNP və Bankda çalışmış xanım “Nargis” jurnalına rəhbər gedib .....                     Bakının 10 aydır başçısız qalan rayonu .....                     Rusiya Ermənistan dəmir yollarının idarəetməsindən imtina edir .....                     "Kişi arvadını, qızını döyüb, özü bilər, döyüb döyüb də, arvadıdır, qızıdır" .....                     Bakıda “Qafqaz Qartalı - 2019” birgə təliminin açılış mərasimi olub .....                     Paşinyan ABŞ-da elə bir şey etdi ki... .....                     ABŞ-Türkiyə münasibətləri: Buzlar əriyir? .....                     "Gecə plombı kimsə qırır, sabahı «Azərqaz» gəlir...." .....                     Artıq Fəxri Kazımov barəsində tədbir görməyin vaxtı çatıb... .....                     Ermənistanda "misli görünməmiş" səfərbərlik başlayır .....                     Gültəkinin satdığı su, zəbt etdiyi torpaqlar: .....                     Bakıda ağacı betonladılar .....                     Təhsil Nazirliyi məktəblərdə şagird sıxlığının səbəbini açıqlayıb .....                     Onun GENERAL olmaq həvəsi... .....                     Sabah dollar neçəyə olacaq? .....                     “Şaqay” su kanalına qənim kəsilənlər kimlərdir? .....                     MHP sədri xəstəxanadan evə buraxılıb .....                     Rəfail Cəbrayılovu gözləyən cəza: .....                     Venesuela prezidenti Tramp ilə birbaşa danışıqlar aparmağa razıdır .....                     “Erməni qızları təhsil alanda biz qadınları döyüb bir küncə basmışdıq" .....                     Prezidentdən 13 milyonluq .....                     Vurğun Əyyubun səhhəti ilə bağlı son vəziyyət .....                     "Hələ indiyə qədər yoldaşıma əl qaldırmamışam" .....                     Nazirlik rüşvətin qarşısını aldı, başqa problem yarandı .....                     “Nar” tələbələr üçün təqaüd proqramı elan edir! .....                     “AFB Bank”da yeni TƏYİNAT .....                     60 yaşlı kişidən 5 yaşlı qız uşağına qarşı İYRƏNC HƏRƏKƏT .....                     Bakıda 21 yaşlı gənc narkotik vasitənin yüksək təsirindən ölüb .....                     Bakı sakininə qarşı 32 min dollarlıq dələduzluq edilib .....                     Ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması üçün mütəmadi müraciətlər alırıq .....                     Fikrət Məmmədovun şətiri altında ŞOK ÖZBAŞINALIQ .....                     “Gələcəkdən qorxma, onsuz da gələcək” .....                     Ailəsi Şahbaz Quliyevin tezliklə qayıdacağını gözləyir .....                     Ermənilərin məhsulu “Araz”da: .....                     “Sevgisi” ilə ailə dağıdanlara nəyi etibar etmək olar? .....                     Bakıda keçmiş məhkumun üzərindən 1 kiloqramdan artıq heroin aşkar edilib .....                     Azərbaycanda daha bir həyat sığortası şirkəti yaradılıb .....                     Allahşükür Paşazadə Moskvada səfərdədir .....                     Aygün Kazımova: Mənim taleyimlə oynayacaqsız? .....                     Şəkidə məmurların qovğası... .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
MBNP və Bankda çalışmış xanım “Nargis” jurnalına rəhbər gedib
Bu gün, 18:09
Bakının 10 aydır başçısız qalan rayonu - Müəmma davam edir...
Bu gün, 18:04
Rusiya Ermənistan dəmir yollarının idarəetməsindən imtina edir - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 18:02
"Kişi arvadını, qızını döyüb, özü bilər, döyüb döyüb də, arvadıdır, qızıdır" - Rəşid Mahmudov da belə deyir...
Bu gün, 17:58
Bakıda “Qafqaz Qartalı - 2019” birgə təliminin açılış mərasimi olub - VİDEO
Bu gün, 17:51
Paşinyan ABŞ-da elə bir şey etdi ki... - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 17:47
ABŞ-Türkiyə münasibətləri: Buzlar əriyir? - TƏHLİL
Bu gün, 17:46
"Gecə plombı kimsə qırır, sabahı «Azərqaz» gəlir...." - VİDEO
Bu gün, 17:35
Artıq Fəxri Kazımov barəsində tədbir görməyin vaxtı çatıb... - İTTİHAM
Bu gün, 17:30
Kənan MM Azərbaycanı tərk edir
Bu gün, 17:26
Ermənistanda "misli görünməmiş" səfərbərlik başlayır
Bu gün, 17:22
Gültəkinin satdığı su, zəbt etdiyi torpaqlar: - eks-deputata Goranboydan “salam” var
Bu gün, 17:14
Bakıda ağacı betonladılar - Nazirlik hərəkətə keçdi
Bu gün, 17:11
Tanınmış aktyorumuzun maşınını İtaliyada SOYDULAR - VİDEO
Bu gün, 17:09
Təhsil Nazirliyi məktəblərdə şagird sıxlığının səbəbini açıqlayıb
Bu gün, 17:06
Onun GENERAL olmaq həvəsi... - Polis əməliyyat keçirdi
Bu gün, 17:05
Sabah dollar neçəyə olacaq?
Bu gün, 17:01
“Şaqay” su kanalına qənim kəsilənlər kimlərdir? - GİLEY
Bu gün, 17:00
MHP sədri xəstəxanadan evə buraxılıb
Bu gün, 16:55
"Əgər adamın yoxdursa, səni incitməlidirlər, bu günə qalmalısan?" - Əməkdar artist
Bu gün, 16:53
Rəfail Cəbrayılovu gözləyən cəza: - “Səlahiyyətinə xitam verilə bilər”
Bu gün, 16:50
Venesuela prezidenti Tramp ilə birbaşa danışıqlar aparmağa razıdır
Bu gün, 16:48
“Erməni qızları təhsil alanda biz qadınları döyüb bir küncə basmışdıq" - deputat
Bu gün, 16:46
Prezidentdən 13 milyonluq - SƏRƏNCAM
Bu gün, 16:40
Vurğun Əyyubun səhhəti ilə bağlı son vəziyyət - “Hazırda komadadır və hər hansı reaksiyası yoxdur”
Bu gün, 16:38
"Hələ indiyə qədər yoldaşıma əl qaldırmamışam" - Sərdar Cəlaloğlu
Bu gün, 16:34
“Gələn ay sevgilim ailə qurur, mən isə...”
Bu gün, 16:32
Nazirlik rüşvətin qarşısını aldı, başqa problem yarandı
Bu gün, 16:30
“Nar” tələbələr üçün təqaüd proqramı elan edir!
Bu gün, 16:28
Fədayə Laçının məhkəməsi 11-ci dəfə təxirə düşüb
Bu gün, 16:27
“AFB Bank”da yeni TƏYİNAT
Bu gün, 16:25
60 yaşlı kişidən 5 yaşlı qız uşağına qarşı İYRƏNC HƏRƏKƏT
Bu gün, 16:24
Bakıda 21 yaşlı gənc narkotik vasitənin yüksək təsirindən ölüb
Bu gün, 16:21
Bakı sakininə qarşı 32 min dollarlıq dələduzluq edilib
Bu gün, 16:20
Ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması üçün mütəmadi müraciətlər alırıq - Agentlik
Bu gün, 16:19
Fikrət Məmmədovun şətiri altında ŞOK ÖZBAŞINALIQ - İTTİHAM
Bu gün, 15:50
“Gələcəkdən qorxma, onsuz da gələcək” - 50 yaşlı Müşfiq Əmirov
Bu gün, 15:44
Ailəsi Şahbaz Quliyevin tezliklə qayıdacağını gözləyir
Bu gün, 15:41
Ermənilərin məhsulu “Araz”da: - alış dayandırıldı
Bu gün, 15:39
“Sevgisi” ilə ailə dağıdanlara nəyi etibar etmək olar? - ŞOK
Bu gün, 15:32
Afaq Aslana evlilik təklifi edən gəncin şok səs yazısı yayıldı - Hər şey təşkil olunubmuş...
Bu gün, 15:31
Bakıda keçmiş məhkumun üzərindən 1 kiloqramdan artıq heroin aşkar edilib
Bu gün, 15:28
Azərbaycanda daha bir həyat sığortası şirkəti yaradılıb
Bu gün, 15:26
Allahşükür Paşazadə Moskvada səfərdədir
Bu gün, 15:20
Aygün Kazımova: Mənim taleyimlə oynayacaqsız?
Bu gün, 15:18
Şəkidə məmurların qovğası... - İLGİNC
Bu gün, 15:16
İraqın şimalında Türkiyənin 2 hərbçisi şəhid olub
Bu gün, 15:12
Azərbaycanda müvəqqəti idarəetmə qurumu yaradılır
Bu gün, 15:11
“Keşikçidağ”da “Avropa İrs günləri” keçirilib - FOTO
Bu gün, 13:07
Gürcüstanda azərbaycanlı əlillər etiraz aksiyası keçirib
Bu gün, 12:59
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru