Türkiyə yeni təyyarəsinin modelini təqdim etdi .....                     Dövlət ittihamçısı Baş prokurorun keçmiş müavininə 7 il cəza istəyib .....                     "Qanuni oğru"nun qardaşı və digərləri barədə hökmdən şikayət verilib .....                     Azərbaycanda BOKT-un nizamnamə kapitalında mühüm iştirak paylarının əldə edilməsinə məhdudiyyətlər qoyulur .....                     Ağstafada güllə yarası alanlardan birinin ayağı amputasiya olunub .....                     Ağdamda istifadəyə yararsız ət aşkarlanıb .....                     Bayıl sakinlərinin bir qismi köçürülüb: .....                     Gürcüstan prezidentinin sarayı qarşısında “kartof aksiyası” keçirilib .....                     Vergilər Nazirliyinin “Qara siyahısı”... .....                     Rusiyaya məxsus qırıcılar havada yanacaqla təmin olundu .....                     Azərbaycanın tanınmış mühəndisi vəfat edib .....                     Amerika qoşunları Polşada altı mövqedə yerləşdiriləcək .....                     Ağstafada baş verən kütləvi qətlin təfərrüatları məlum olub .....                     Ceyhun Bayramov bunları bilsə yaxşıdır... .....                     Avtomobil ehtiyat hissələri bazarında kritik durum: .....                     Avropa İttifaqı bəzi ölkələrlə vizasız rejimi dayandıra bilər .....                     “Xalq Cəbhəsi hakimiyyətində olanlar gərək başlarına güllə çaxaydı” .....                     Azərbaycan vətəndaşları Türkiyədə daha çox daşınmaz əmlak alırlar .....                     Tovuzda evdən 20 min manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlanıb .....                     Gürcüstanın Ombudsmanı ölümlə hədələnib .....                     Lənkəranda 3 uşaq anası çayda boğulub .....                     Afrikalı futbolçu Azərbaycan klubunda qalmaq istəməyib .....                     Model qüsursuz bədənini nümayiş edirib .....                     Sumqayıtda aptekdən oğurluq edən şəxs mühafizə polisləri tərəfindən yerindəcə saxlanılıb .....                     Əfqanıstan məhsullarından ibarət ilk partiya yeni marşrutla Türkmənistan ərazisindən Azərbaycana gəlib .....                     Marneulidə qumarxanada dava düşüb .....                     Ağstafada dəşət saçan keçmiş məhkum POLİSƏ TƏSLİM OLUB .....                     Xırdalanda çay evinin qarşısında silahlı atışma .....                     Gürcüstanda orta aylıq əməkhaqqı açıqlanıb .....                     Sumqayıtda təhsil sistemi biabırçı durumda... .....                     Ağstafada keçmiş məhkum DƏHŞƏT SAÇDI .....                     Sabah hava .....                     Azərbaycan nefti həftə ərzində сuzi bahalaşıb .....                     "Dedilər ki, evdə yaşamaq olmaz…" .....                     Mingəçevirdə 6 yaşlı uşaq hovuzda boğulub .....                     Türkiyədə mindən artıq polisin iştirakı ilə əməliyyat keçirilir .....                     Qusarda sürüşmədən ziyan çəkənlər üçün tikilmiş evlər niyə boşdur? .....                     Azərbaycan nefti bahalaşıb .....                     Neft hasilatı ilə bağlı yeni razılıq əldə oluna bilər .....                     Azercell-dən möhtəşəm rəqəmsal şou .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Türkiyə yeni təyyarəsinin modelini təqdim etdi
Dünən, 17:02
Dövlət ittihamçısı Baş prokurorun keçmiş müavininə 7 il cəza istəyib
Dünən, 16:58
İşdən çıxarıldığı deyilən jurnalist hər şeyə aydınlıq gətirdi — Öz yerimdəyəm
Dünən, 16:55
"Qanuni oğru"nun qardaşı və digərləri barədə hökmdən şikayət verilib
Dünən, 16:43
İlqar Xəyal illər sonra boşandı
Dünən, 16:41
Azərbaycanda BOKT-un nizamnamə kapitalında mühüm iştirak paylarının əldə edilməsinə məhdudiyyətlər qoyulur
Dünən, 16:35
Ağstafada güllə yarası alanlardan birinin ayağı amputasiya olunub - VİDEO
Dünən, 16:32
Ağdamda istifadəyə yararsız ət aşkarlanıb
Dünən, 16:30
Bayıl sakinlərinin bir qismi köçürülüb: - amma narazılıqlar da var...
Dünən, 14:11
Azərbaycanda 14 yaşda evləndirilən gəlin evdən qaçdı
Dünən, 14:06
Gürcüstan prezidentinin sarayı qarşısında “kartof aksiyası” keçirilib
Dünən, 13:59
Vergilər Nazirliyinin “Qara siyahısı”...
Dünən, 13:55
Rusiyaya məxsus qırıcılar havada yanacaqla təmin olundu
Dünən, 13:47
Azərbaycanın tanınmış mühəndisi vəfat edib
Dünən, 13:45
Amerika qoşunları Polşada altı mövqedə yerləşdiriləcək
Dünən, 13:44
Ağstafada baş verən kütləvi qətlin təfərrüatları məlum olub - ŞOK DETALLAR
Dünən, 13:43
Ağlı olmasa da, pullu kişini seçərəm - “Miss Azərbaycan-2019”
Dünən, 13:33
“Dəli Kür”ün Mələyi 80 yaşını əməkdar artist kimi qeyd etmək istəmir
Dünən, 13:27
Ceyhun Bayramov bunları bilsə yaxşıdır... - Ağdam təhsilinin ağlamalı halı...
Dünən, 13:24
Avtomobil ehtiyat hissələri bazarında kritik durum: - Bazar rəhbərliyinə qarşı narazılıq artır
Dünən, 13:21
Avropa İttifaqı bəzi ölkələrlə vizasız rejimi dayandıra bilər
Dünən, 13:18
“Xalq Cəbhəsi hakimiyyətində olanlar gərək başlarına güllə çaxaydı” - deputat
Dünən, 13:16
Azərbaycan vətəndaşları Türkiyədə daha çox daşınmaz əmlak alırlar
Dünən, 13:13
Tovuzda evdən 20 min manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlanıb
Dünən, 13:11
Gürcüstanın Ombudsmanı ölümlə hədələnib
Dünən, 13:08
Lənkəranda 3 uşaq anası çayda boğulub
Dünən, 12:59
Afrikalı futbolçu Azərbaycan klubunda qalmaq istəməyib
Dünən, 12:44
Model qüsursuz bədənini nümayiş edirib
Dünən, 12:42
Azərbaycanın tanınmış müğənnisindən klipində BOZQURD SALAMI - VİDEO
Dünən, 12:36
Sumqayıtda aptekdən oğurluq edən şəxs mühafizə polisləri tərəfindən yerindəcə saxlanılıb - FOTO, VİDEO
Dünən, 12:30
İlkinlə bağlı ATV prezidentindən AÇIQLAMA
Dünən, 12:25
Əfqanıstan məhsullarından ibarət ilk partiya yeni marşrutla Türkmənistan ərazisindən Azərbaycana gəlib
Dünən, 12:20
Asiya Sakit okean Yayım Birliyi bəzi tədbirlərini Azərbaycanda keçirə bilər
Dünən, 12:18
"Elçin eks həyat yoldaşı Turanəyə nifrət edir" - QALMAQAL
Dünən, 12:14
Marneulidə qumarxanada dava düşüb
Dünən, 12:07
Ağstafada dəşət saçan keçmiş məhkum POLİSƏ TƏSLİM OLUB - Bakıdan DİN və prokurorluq işçiləri göndərildi
Dünən, 12:05
“Yazın nazirəm,dərhal sizə yazacaq ” – FOTOFAKT
Dünən, 11:53
Xırdalanda çay evinin qarşısında silahlı atışma - MƏHKƏMƏ
Dünən, 11:50
Gürcüstanda orta aylıq əməkhaqqı açıqlanıb - Geri qalırıq...
Dünən, 11:48
Sumqayıtda təhsil sistemi biabırçı durumda... - İDDİA
Dünən, 11:43
Ağstafada keçmiş məhkum DƏHŞƏT SAÇDI - 8 nəfəri güllələyib, onlardan 4-ü ölüb - YENİLƏNİB
Dünən, 11:39
Sabah hava BELƏ OLACAQ
Dünən, 11:38
Tanınmış aparıcıya ağır itki
Dünən, 11:35
Azərbaycan nefti həftə ərzində сuzi bahalaşıb
Dünən, 11:30
"Dedilər ki, evdə yaşamaq olmaz…" - GİLEY
Dünən, 11:28
Mingəçevirdə 6 yaşlı uşaq hovuzda boğulub
Dünən, 11:24
Türkiyədə mindən artıq polisin iştirakı ilə əməliyyat keçirilir
Dünən, 11:20
Qusarda sürüşmədən ziyan çəkənlər üçün tikilmiş evlər niyə boşdur?
Dünən, 11:17
Azərbaycan nefti bahalaşıb
Dünən, 11:03
Neft hasilatı ilə bağlı yeni razılıq əldə oluna bilər
Dünən, 10:57
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru