Bakıda ən çox yoluxma Yasamalda qeydə alınıb .....                     TƏBİB koronavirusa yoluxmanın artmasının səbəbini açıqlayıb .....                     “İrəvan 99 illiyinə ermənilərə verilmişdi, müqavilə 3 ildir bitib” .....                     Maskalardan istifadə edilməməsinə görə cərimələrlə bağlı layihə Milli Məclisdədir .....                     Xüsusi karantin rejimindən tədrici çıxışın növbəti mərhələsi elan edilib .....                     Azərbaycanda koronavirusla bağlı testlərin sayı açıqlandı .....                     Azərbaycanda daha 230 nəfərdə COVID-19 aşkarlanıb, 103 nəfər sağalıb, 2 nəfər vəfat edib .....                     “Paşinyan yalan danışır, sözünə əməl etmir” .....                     Meymunlar koronavirus analizlərini oğurlayıb qaçdı .....                     Bu qadağalar hələ də qüvvədədir .....                     Mayın 31-dən dövlət qurumları tam heyətlə fəaliyyətə başlayır .....                     Açıq havada keçirilən idman yarışlarının təşkilinə icazə verilir .....                     Restoran, kafe və çay evlərində xidmət saatları artırılır .....                     Xüsusi karantin rejimi çərçivəsindəki məhdudiyyətlərin bir qismi aradan qaldırılıb .....                     Azərbaycanda iri ticarət mərkəzləri və “Mall”arın fəaliyyəti .....                     “İrəvandan Qarabağa gedən yol hədəfdədir” .....                     Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminin müddəti .....                     Səfərov məhkəməsinin detalları: Şirinov 13 il öncə nə deyib? .....                     İflas dalğasının qarşısını almaq üçün Aİ-yə bu qədər pul lazımdır .....                     "Sosial və sosialyönümlü proqramlar dayanmayıb" .....                     Prezident İlham Əliyev Xorvatiyanın dövlət başçısını .....                     Bazarlarda və qapalı ictimai iaşə müəssisələrində maska taxmaq məcburi olacaq .....                     İbadət yerlərində, elm və səhiyyə müəssisələrində maskalardan istifadə məcburi olacaq .....                     Azərbaycan-Rusiya sərhədində yük maşınlarının növbəsi yaranıb .....                     Xüsusi karantin rejimində tənəffüs yollarını qoruyan fərdi vasitələrdən istifadə tələbləri müəyyənləşib .....                     Dünya Turizm Təşkilatı Azərbaycana hərtərəfli dəstək verməyə hazırdır .....                     COVID-19 infeksiyasına qarşı mübarizədə .....                     Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhəddinin bağlanması .....                     Virusa yoluxan polislərin səhhəti... .....                     “Sənin siyasətçi boyunu yerə soxum, vəssalam“ .....                     Jurnalistlərin binasında "Çin əməliyyatı" .....                     Bakı milyonçularının mülkləri vərəsələrinə verilə bilərmi? .....                     Qucağına quzu almışdı ey... .....                     Azərbaycanlı nazir rekord qırdı: 7 saat 28 dəqiqə dayanmadan .....                     Qubanın icra başçısı özünü o qədər arxayın hiss edir ki... .....                     İt döyüşdürənlərdən .....                     “Avrasiya” klinikasında gənc xanımı şikəst etdilər: .....                     Buraxılış imtahanlarının fənləri üzrə tapşırıqların strukturu və balların hesablanması qaydası açıqlanıb .....                     Türkiyədə çimərlik mövsümü açılır, yeni qadağalar açıqlandı .....                     Ağcabədi Xəstəxanasında biabırçılıq .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Bakıda ən çox yoluxma Yasamalda qeydə alınıb
Bu gün, 18:30
TƏBİB koronavirusa yoluxmanın artmasının səbəbini açıqlayıb
Bu gün, 18:25
“İrəvan 99 illiyinə ermənilərə verilmişdi, müqavilə 3 ildir bitib” – Mühacirət Hökumətindən şok bəyanat
Bu gün, 18:24
Maskalardan istifadə edilməməsinə görə cərimələrlə bağlı layihə Milli Məclisdədir - Operativ Qərargah
Bu gün, 18:14
"Baxırsan ki, haran xoşuna gəlmir oranı düzəldirsən" - VİDEO
Bu gün, 18:12
Xüsusi karantin rejimindən tədrici çıxışın növbəti mərhələsi elan edilib
Bu gün, 18:09
Azərbaycanda koronavirusla bağlı testlərin sayı açıqlandı
Bu gün, 18:06
Azərbaycanda daha 230 nəfərdə COVID-19 aşkarlanıb, 103 nəfər sağalıb, 2 nəfər vəfat edib
Bu gün, 18:05
“Paşinyan yalan danışır, sözünə əməl etmir” - Erməni politoloq
Bu gün, 18:03
Meymunlar koronavirus analizlərini oğurlayıb qaçdı - VİDEO
Bu gün, 17:56
Kinoteatr və əyləncə mərkəzləri BAĞLI QALDI
Bu gün, 17:42
Bu qadağalar hələ də qüvvədədir - SİYAHI
Bu gün, 17:16
Mayın 31-dən dövlət qurumları tam heyətlə fəaliyyətə başlayır
Bu gün, 17:14
Rövşanə müğənniləri "ağ yudu, qara sərdi": - "...üzümə tüpürərlər"
Bu gün, 17:13
Açıq havada keçirilən idman yarışlarının təşkilinə icazə verilir
Bu gün, 17:05
Restoran, kafe və çay evlərində xidmət saatları artırılır - Axşam saat 10-a qədər...
Bu gün, 17:01
Xüsusi karantin rejimi çərçivəsindəki məhdudiyyətlərin bir qismi aradan qaldırılıb - SİYAHI
Bu gün, 17:00
Azərbaycanda iri ticarət mərkəzləri və “Mall”arın fəaliyyəti iyunun 1-dən bərpa olunur
Bu gün, 16:59
“İrəvandan Qarabağa gedən yol hədəfdədir” – Bölgədə şok gəlişmə
Bu gün, 16:57
"Saxta səhifə açıb qərəzli yazanları da bilirik"
Bu gün, 16:56
Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminin müddəti iyunun 15-dək uzadılıb
Bu gün, 16:53
Səfərov məhkəməsinin detalları: Şirinov 13 il öncə nə deyib? - ARAŞDIRMA
Bu gün, 16:50
İflas dalğasının qarşısını almaq üçün Aİ-yə bu qədər pul lazımdır - ŞOK MƏBLƏĞ
Bu gün, 16:48
"Sosial və sosialyönümlü proqramlar dayanmayıb" - Ülvi Quliyev
Bu gün, 16:38
Prezident İlham Əliyev Xorvatiyanın dövlət başçısını təbrik etdi
Bu gün, 16:29
Bazarlarda və qapalı ictimai iaşə müəssisələrində maska taxmaq məcburi olacaq
Bu gün, 16:25
İbadət yerlərində, elm və səhiyyə müəssisələrində maskalardan istifadə məcburi olacaq
Bu gün, 16:20
Bəzən cibimdə evə getməyə pulum olmayıb - Xalq artisti
Bu gün, 16:18
Azərbaycan-Rusiya sərhədində yük maşınlarının növbəsi yaranıb
Bu gün, 16:16
"Heç bilirsiniz ki, müğənnilərin toysuz qalmasına nə qədər sevinən insan var?"
Bu gün, 16:09
Xüsusi karantin rejimində tənəffüs yollarını qoruyan fərdi vasitələrdən istifadə tələbləri müəyyənləşib
Bu gün, 16:02
Dünya Turizm Təşkilatı Azərbaycana hərtərəfli dəstək verməyə hazırdır
Bu gün, 15:51
COVID-19 infeksiyasına qarşı mübarizədə ictimai nəzarət sistemi yaradılıb
Bu gün, 15:50
Azərbaycan Respublikasının dövlət sərhəddinin bağlanması 15 iyun 2020-ci il tarixinədək uzadılır
Bu gün, 15:49
Virusa yoluxan polislərin səhhəti... - AÇIQLAMA
Bu gün, 15:17
“Sənin siyasətçi boyunu yerə soxum, vəssalam“ - Aqil Abbas özündən çıxdı
Bu gün, 15:14
Jurnalistlərin binasında "Çin əməliyyatı" - Küllü miqdarda yeyinti aşkarlandı
Bu gün, 15:10
Bakı milyonçularının mülkləri vərəsələrinə verilə bilərmi? - AÇIQLAMA
Bu gün, 15:03
Qucağına quzu almışdı ey... - Reallıq tamam başqadır!
Bu gün, 14:55
Azərbaycanlı nazir rekord qırdı: 7 saat 28 dəqiqə dayanmadan - VİDEO
Bu gün, 14:45
Qubanın icra başçısı özünü o qədər arxayın hiss edir ki... - VİDEOFAKT
Bu gün, 14:41
İt döyüşdürənlərdən XƏBƏR VAR
Bu gün, 14:36
“Avrasiya” klinikasında gənc xanımı şikəst etdilər: - daha bir estetik əməliyyat qurbanı
Bu gün, 14:33
"Təkcə Silvesterin bağında deyil, Madonnanın da bağında olmuşam" - Xalq artisti
Bu gün, 14:25
Buraxılış imtahanlarının fənləri üzrə tapşırıqların strukturu və balların hesablanması qaydası açıqlanıb
Bu gün, 14:23
Türkiyədə çimərlik mövsümü açılır, yeni qadağalar açıqlandı
Bu gün, 13:58
Ağcabədi Xəstəxanasında biabırçılıq - VİDEO
Bu gün, 13:56
Tərtər rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı imtahan keçiriləcək məktəblərdə olub
Bu gün, 13:50
"Müasir Azərbaycan televiziyasının dinozavrlarıyıq"
Bu gün, 13:47
Bakıda arvadını öldürən kişi həbs olundu - RƏSMİ
Bu gün, 13:39
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru