Türkiyəli müğənni "Həsrət nəğməsi"nə klip çəkdirdi .....                     "Putin gələcəkdə senator və ya Federasiya Şurasının sədri ola bilər" .....                     "30 ildir bu yolla kimsə maraqlanmayıb" .....                     “Pulunuz çox ola bilər, amma nüfuzunuz yoxdur” .....                     Sabirabadda dializ xəstələri kütləvi zəhərlənib .....                     Saatlıda biabırçı seçki mənzərəsi .....                     Lerik İqbal Məmmədovdan imtina edir .....                     Stoltenberq: “Türkiyə NATO-nun əhəmiyyətli müttəfiqidir” .....                     Parlament seçkiləri demokratik keçəcək? .....                     "Sovetski"də yenidən söküntü başlandı .....                     Bu universitet rektorlarının vəzifələrini itirəcəkləri gözlənilir .....                     “Azərbaycanda seçkidən küsmüş bir toplum var” .....                     Cəmi 2303 nəfər rus soyad sonluğundan imtina edib: .....                     “Ermənistanın burnu əzilməyincə, öz hərəkətlərindən çətin ki, əl çəksin” .....                     “Ölkənin birinci naziri təhsil naziri olmalıdır!” .....                     Amerika hərbçiləri Suriyada Rusiya generalını tutdu .....                     Tramp Ağ Evdə Netanyahunu qəbul edəcək .....                     “Panorama Park” Yaşayış Kompleksinin sakinləri kimdən narazıdır? .....                     Şirvanda Əsmər Əliyeva “rüzgar“ı .....                     Namizədin plakatlarını kim cırır? .....                     Böyük Bəhmənli sakinləri Vüqar Bayramova tam etimad nümayiş etdirdilər .....                     Avropa Parlamentinin komitəsi "Brexit" razılaşmasını bəyənib .....                     Erməni diasporunun Moskvada Azərbaycana qarşı təxribatının qarşısı alınıb .....                     Vilayət Eyvazovdan yeni TƏYİNAT .....                     Oğlu tərəfindən küçəyə atılan ata və ana: .....                     Ermənistan 1990-cı ilin yanvar hadisələri ilə bağlı uydurma təbliğat aparır .....                     "Sürücülər yol polislərinə başqa şey təklif edirlər" .....                     “Vodafone Ukraine”nin Müşahidə Şurası yenidən formalaşdırılıb .....                     Mahir Abbaszadə üçün görüşləri kim təşkil edir? .....                     Azercell-in 4G şəbəkəsi ölkənin ən yüksək keyfiyyətli şəbəkəsi olaraq tanınıb .....                     “Özünü buraxmış yaşlı deputatlar da geri çəkilsinlər” .....                     “Azərbaycanda parlament seçkiləri ədalət prinsipləri əsasında keçiriləcək” .....                     Şirvan sakinindən külli miqdarda narkotik vasitələr götürülüb .....                     Tovuzda 3 nəfəri elektrik cərəyanı vurub .....                     Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin cənub regional şöbəsinə yeni rəis təyin olunub .....                     Soyadlar milliləşir: .....                     Bələdiyyə sədri möhür və ştampı yas mərasimində itirib .....                     Məzahir Pənahov siyasi partiyalara müraciət edib .....                     Nizami Rayon İcra başçısının Keşlə qəsəbə inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin hesabat yığıncağı keçirilib .....                     Prezident İlham Əliyev Vaqif Şadlinskini təltif edib .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Türkiyəli müğənni "Həsrət nəğməsi"nə klip çəkdirdi
Bu gün, 07:22
"Putin gələcəkdə senator və ya Federasiya Şurasının sədri ola bilər"
Bu gün, 04:28
"30 ildir bu yolla kimsə maraqlanmayıb" - GİLEY
Bu gün, 04:14
“Pulunuz çox ola bilər, amma nüfuzunuz yoxdur” – ƏLƏŞRƏFQIZI “ÜSYAN” ETDİ
Bu gün, 04:12
Xəzər TV-yə Murad Dadaşov rəhbərlik etməyəcək - Yeni rəhbər kim olacaq?
Bu gün, 04:09
Sabirabadda dializ xəstələri kütləvi zəhərlənib - AĞIR İDDİA
Bu gün, 04:01
Saatlıda biabırçı seçki mənzərəsi - İDDİA
Bu gün, 03:56
Lerik İqbal Məmmədovdan imtina edir - İTTİHAM
Bu gün, 03:49
Stoltenberq: “Türkiyə NATO-nun əhəmiyyətli müttəfiqidir”
Bu gün, 03:46
Parlament seçkiləri demokratik keçəcək? - Prezident Administrasiyası rəsmilərinin xəbərdarlığının pərdəarxası...
Bu gün, 03:45
"Sovetski"də yenidən söküntü başlandı - Narazı da var, razılaşan da...
Bu gün, 03:39
Bu universitet rektorlarının vəzifələrini itirəcəkləri gözlənilir - İDDİA
Bu gün, 03:37
“Vücudum istənilən cəsarətli bir geyimi insanlara nümayiş etdirməyə imkan verirsə, niyə də bunu etməyim?”
Bu gün, 03:31
“Azərbaycanda seçkidən küsmüş bir toplum var” - Günel Səfərova
Bu gün, 03:29
Cəmi 2303 nəfər rus soyad sonluğundan imtina edib: - Proses niyə ləng gedir?
Bu gün, 03:28
“Ermənistanın burnu əzilməyincə, öz hərəkətlərindən çətin ki, əl çəksin” - deputat
Bu gün, 03:26
"Çox təsəlli verdim, amma kişi yenə fikir elədi"
Bu gün, 03:25
“Ölkənin birinci naziri təhsil naziri olmalıdır!” - MÜSAHİBƏ
Bu gün, 03:20
Amerika hərbçiləri Suriyada Rusiya generalını tutdu
Bu gün, 03:16
Tramp Ağ Evdə Netanyahunu qəbul edəcək
Bu gün, 03:14
“Panorama Park” Yaşayış Kompleksinin sakinləri kimdən narazıdır? - GİLEY
Bu gün, 03:09
Şirvanda Əsmər Əliyeva “rüzgar“ı – Eldar Mahmudovun “sağ əli”nin qızı haqqında ilginc məlumatlar
Bu gün, 03:06
Namizədin plakatlarını kim cırır? - VİDEO
Bu gün, 03:04
Böyük Bəhmənli sakinləri Vüqar Bayramova tam etimad nümayiş etdirdilər - FOTO
Bu gün, 03:01
Avropa Parlamentinin komitəsi "Brexit" razılaşmasını bəyənib
Bu gün, 02:59
Erməni diasporunun Moskvada Azərbaycana qarşı təxribatının qarşısı alınıb
Bu gün, 02:57
Vilayət Eyvazovdan yeni TƏYİNAT
Dünən, 19:03
Oğlu tərəfindən küçəyə atılan ata və ana: - "Əziyyətlə aldığım evimə bizi buraxmır"
Dünən, 19:01
Ermənistan 1990-cı ilin yanvar hadisələri ilə bağlı uydurma təbliğat aparır - XİN
Dünən, 18:52
"Sürücülər yol polislərinə başqa şey təklif edirlər" - Vaqif Əsədov
Dünən, 18:51
“Vodafone Ukraine”nin Müşahidə Şurası yenidən formalaşdırılıb
Dünən, 18:46
Mahir Abbaszadə üçün görüşləri kim təşkil edir? - İDDİA
Dünən, 18:42
Azercell-in 4G şəbəkəsi ölkənin ən yüksək keyfiyyətli şəbəkəsi olaraq tanınıb
Dünən, 18:33
"Verilişdən sonra aparıcıya deyirdim ki, niyə belə edirsiz?"
Dünən, 18:28
“Özünü buraxmış yaşlı deputatlar da geri çəkilsinlər” - Namizədliyini geri götürən Mais Səfərli
Dünən, 18:23
“Azərbaycanda parlament seçkiləri ədalət prinsipləri əsasında keçiriləcək” - Stefan Şennak
Dünən, 18:22
Şirvan sakinindən külli miqdarda narkotik vasitələr götürülüb
Dünən, 18:18
Tovuzda 3 nəfəri elektrik cərəyanı vurub
Dünən, 18:10
Baş Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin cənub regional şöbəsinə yeni rəis təyin olunub
Dünən, 18:07
Soyadlar milliləşir: - Heç bir əngəl yoxdur, kim istəyirsə 5-10 günə…
Dünən, 18:05
"Biz tənqidlərə, amma sağlam tənqidə hörmətlə yanaşırıq"
Dünən, 18:03
Bələdiyyə sədri möhür və ştampı yas mərasimində itirib - Azərbaycanda
Dünən, 17:53
Məzahir Pənahov siyasi partiyalara müraciət edib
Dünən, 17:44
Nizami Rayon İcra başçısının Keşlə qəsəbə inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin hesabat yığıncağı keçirilib
Dünən, 17:41
"Bütün məşhurlar efirdə 10 kiloqram çəkisindən artıq görsənir"
Dünən, 17:39
Prezident İlham Əliyev Vaqif Şadlinskini təltif edib - SƏRƏNCAM
Dünən, 17:36
“İstəmirik ki, kimsə namizədliyini geri götürsün” - Məzahir Pənahov
Dünən, 17:35
İslahatların növbəti dalğası başlayacaq – İlham Əliyevdən anons
Dünən, 17:31
Bakcell və İNNOLAND gənc developerləri investorlarla tanış edib
Dünən, 17:29
Milli Məclisə seçkilərlə əlaqədar 42 min 257 yerli müşahidəçi qeydiyyatdan keçib
Dünən, 17:25
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru