EBRD Azərbaycanın ən iri bankında səhmlərin 25%-ni ala bilər .....                     Sumqayıt Texnologiyalar Parkı Tacikistana kabel ixrac edəcək .....                     Aygün Kazımova istirahətə "yox" deyib .....                     Polislər yaralını həyata qaytardılar .....                     “Mənim heç nəyim yanmayıb” .....                     Əgər bunu Mehriban xanım bilsə... .....                     Ankarada Azərbaycan-Türkiyə-Gürcüstan Xarici əlaqələr komitələrinin görüşü keçiriləcək .....                     Quba-Xınalıq yolunda qar uçqunu: .....                     Azərbaycanda seçkiləri izləyəcək MDB müşahidə missiyasına Sergey Lebedev rəhbərlik edəcək .....                     Xəlil Rzanın ailə üzvlərinin pullarını kim mənimsəyib? .....                     "Surxay və Hikmətlə maşında görüşdük və 500 manatı onlara verdim" .....                     Artur Rasi-zadənin kadrı Maliyyə Nazirliyinə transfer oldu .....                     Bakıda İNANILMAZ HADİSƏ: .....                     Biri icra başçısının qardaşı, digəri isə sabiq deputat oğludur .....                     İran "qaynayır" .....                     "Mneniyası olan qız axtarıram" .....                     ...gecə 3-5, gündüz 7-9 dərəcə isti olacaq .....                     Azərbaycanda daha çox hansı dərmanların kəskin zəhərlənmələrə səbəb olduğu açıqlanıb .....                     Türkiyəli məmurlar rezin qayıqda Avropaya qaçdılar .....                     Bu nazirliklərin adı da dəyişəcək .....                     Prezident “özbək mahmudovçuları” hədələyir: .....                     Ödənilməmiş məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borclar aprelin 1-də silinəcək .....                     Azərbaycanda sosial sığorta haqları üzrə borcun məbləği açıqlanıb .....                     Ağdamlı ana Mehriban Əliyevadan imdad dilədi .....                     “Qardaşı Yasamalda hakimdir, məni hədələyirdilər...” .....                     Prokuror Sumqayıtda iki uşaq anasını zorlayaraq öldürən idman müəlliminə ağır cəza istəyib .....                     Mikayıl Cabbarov onu yenidən müşavir təyin etdi .....                     Azərbaycanda 90 yaşlı vəzifəli şəxs vəfat edib .....                     "Zeytun budağı"nda 75 yaşayış məntəqəsi terrorçulardan azad edilib .....                     Dörd uşaq anası ölüm ayağında, həkimlər yaxın durmur .....                     CHP deputatı PKK-çıya “şəhid” dedi, .....                     Bəşşar Əsədə bağlı ordunun Afrinə girməməsinin səbəbi məlum olub .....                     Bayıl sürüşmə zonasından köçürülən 67 ailəyə bu gün kirayə pulu veriləcək .....                     Gecə saat 5-də qızı blokda öpdü, sonra... .....                     Ərdoğan Latın Amerikasını Afrikaya dəyişdi .....                     “Dəmirbank”ın əmanətçiləri üçün RİSK .....                     İlham Əliyev iki müavin təyin etdi .....                     Bakıda türk liseyində direktor müavini şagirdi döydü .....                     Moskvada 25 dərəcə şaxta qeydə alınıb .....                     Nazarbayev yeni əlifbaya keçidi təsdiqlədi .....                 

Nadir İSRAFİLOV
Tarix: 20-11-2017, 11:56 | Çap et
Nadir İSRAFİLOV
“İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan…”

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlim və tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb. Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük. Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.

Bununla belə, məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək, “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur. Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas: “Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək.“

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri - Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşəcəm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.







 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
EBRD Azərbaycanın ən iri bankında səhmlərin 25%-ni ala bilər
Bu gün, 16:43
Sumqayıt Texnologiyalar Parkı Tacikistana kabel ixrac edəcək
Bu gün, 16:33
Aygün Kazımova istirahətə "yox" deyib
Bu gün, 16:31
Polislər yaralını həyata qaytardılar
Bu gün, 16:28
“Mənim heç nəyim yanmayıb” - Ziya Məmmədov
Bu gün, 16:17
Əgər bunu Mehriban xanım bilsə...
Bu gün, 16:13
Ankarada Azərbaycan-Türkiyə-Gürcüstan Xarici əlaqələr komitələrinin görüşü keçiriləcək
Bu gün, 16:11
Quba-Xınalıq yolunda qar uçqunu: - Kəndlərlə əlaqə kəsilib
Bu gün, 16:09
Azərbaycanda seçkiləri izləyəcək MDB müşahidə missiyasına Sergey Lebedev rəhbərlik edəcək
Bu gün, 16:07
Tanınmış rejissorda ağır xəstəlik tapıldı - Təcili əməliyyat...
Bu gün, 16:05
Xəlil Rzanın ailə üzvlərinin pullarını kim mənimsəyib? - MƏHKƏMƏ
Bu gün, 13:08
"Surxay və Hikmətlə maşında görüşdük və 500 manatı onlara verdim" - “Bizim dövr” qəzetinin baş redaktoru və əməkdaşlarının işi
Bu gün, 13:00
Artur Rasi-zadənin kadrı Maliyyə Nazirliyinə transfer oldu
Bu gün, 12:55
Bakıda İNANILMAZ HADİSƏ: - Keçmiş məmur oğlu evi kirayə götürdü, sonra isə...
Bu gün, 12:48
Biri icra başçısının qardaşı, digəri isə sabiq deputat oğludur – Prezidentin təyin etdiyi müavinlər
Bu gün, 12:42
Vahid Əziz xanım aparıcıları TOPA TUTDU: - “Dizini divanın dalında gizlədir"
Bu gün, 12:38
İran "qaynayır" - Ölənlərin sayı 5-ə çatdı, 300 saxlanılan var
Bu gün, 12:36
"Mneniyası olan qız axtarıram" - Gənc oğlanın bu elanı sosial şəbəkələrdə müzakirə yaratdı
Bu gün, 12:32
...gecə 3-5, gündüz 7-9 dərəcə isti olacaq - Belə deyirlər...
Bu gün, 12:27
Azərbaycanda daha çox hansı dərmanların kəskin zəhərlənmələrə səbəb olduğu açıqlanıb
Bu gün, 12:20
Türkiyəli məmurlar rezin qayıqda Avropaya qaçdılar
Bu gün, 12:16
Bu nazirliklərin adı da dəyişəcək
Bu gün, 12:14
Prezident “özbək mahmudovçuları” hədələyir: - “Quduz itlər, paqonlarınızı sökəcəyəm, heç 37-ci ildə belə olmayıb...”
Bu gün, 12:12
Ödənilməmiş məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borclar aprelin 1-də silinəcək
Bu gün, 12:07
Azərbaycanda sosial sığorta haqları üzrə borcun məbləği açıqlanıb
Bu gün, 12:05
Ağdamlı ana Mehriban Əliyevadan imdad dilədi - "Sanki əfv siyasəti kimlərinsə inhisarındadır"
Bu gün, 12:03
“Qardaşı Yasamalda hakimdir, məni hədələyirdilər...” - MƏHKƏMƏDƏN
Bu gün, 11:46
Prokuror Sumqayıtda iki uşaq anasını zorlayaraq öldürən idman müəlliminə ağır cəza istəyib
Bu gün, 11:27
Mikayıl Cabbarov onu yenidən müşavir təyin etdi - FOTO
Bu gün, 11:26
Azərbaycanda 90 yaşlı vəzifəli şəxs vəfat edib
Bu gün, 11:24
Ailəsindən danışan Gülnarə Xəlilova: - “Son sözü mən deyirəm"
Bu gün, 11:22
"Zeytun budağı"nda 75 yaşayış məntəqəsi terrorçulardan azad edilib
Bu gün, 11:10
Dörd uşaq anası ölüm ayağında, həkimlər yaxın durmur — Lənkəran Mərkəzi Xəstəxanasında BİABIRÇILIQ
Bu gün, 11:08
CHP deputatı PKK-çıya “şəhid” dedi, ölkə qarışdı
Bu gün, 11:04
Bəşşar Əsədə bağlı ordunun Afrinə girməməsinin səbəbi məlum olub - İşin içində "rus barmağı" var
Bu gün, 10:59
Vüqar Muradovdan onu söyənlərə: - "Ermənidən betərsiniz..."
Bu gün, 10:57
Bayıl sürüşmə zonasından köçürülən 67 ailəyə bu gün kirayə pulu veriləcək - İcra Hakimiyyəti
Bu gün, 10:52
Gecə saat 5-də qızı blokda öpdü, sonra... - Bakıda DƏHŞƏTLİ OLAY
Bu gün, 10:50
Ərdoğan Latın Amerikasını Afrikaya dəyişdi - Turneyə çıxır
Bu gün, 10:35
“Dəmirbank”ın əmanətçiləri üçün RİSK
Bu gün, 10:33
İlham Əliyev iki müavin təyin etdi - SƏRƏNCAM
Bu gün, 10:27
Bakıda türk liseyində direktor müavini şagirdi döydü - İş polisə düşdü
Bu gün, 10:18
Moskvada 25 dərəcə şaxta qeydə alınıb
Bu gün, 10:17
Nazarbayev yeni əlifbaya keçidi təsdiqlədi
Bu gün, 10:16
“Ara Abramyan nəinki özünü, bizləri də rüsvay edir”
Bu gün, 10:14
“Nə zaman ki, əfv olacağı gözlənilir, Avropada bəziləri 5-10 qəpik pula görə başlayırlar hay-həşirə”
Bu gün, 10:12
“Erotik başlıq görəndə əlləri tərləyən "ÇƏPİŞLƏR"" - PROBLEM
Bu gün, 10:08
İrəvanda yaşayış binasında güclü partlayış olub
Bu gün, 10:07
Lotu Quli ilə türk dərin dövlətinin "böyük buluşma"sı: - Pekerlə Quli yenidən bir araya gəldi
Bu gün, 10:06
Azərbaycanda efirində görünməmiş hadisə - Verilişin saxta olduğunu sübut etmək üçün mərcə girdi, iş polisdə bitdi
Bu gün, 10:01
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru