Naxçıvan Maliyyə Nazirliyində yoxlamalar keçirilir .....                     “Ermənilər sülh danışıqlarından qaçır və...” .....                     “Şikayətçilərə “Azərqaz”ın baş idarəsində deyiblər ki, qaz olsa, sizə yalnız qaz yox, hətta ördək də verərik” .....                     "Bu gedişlə dəlilik edib Kiyevə təyyarə də verəcəklər" .....                     `Rahat Telekom`un yaratdığı NARAHATÇILIQ... .....                     "Euro Holding" şirkəti .....                     İranı silkələyən TÜRK ÜSYANLARI .....                     Mərkəzdə yerləşən şəhər xəstəxanasında YEYİNTİ... .....                     Atəş hazırlığı üzrə praktiki çalışmalar yerinə yetirilib .....                     “AzerGold” QSC-də 2022-ci ilin yekunları və qarşıda duran vəzifələrə dair müşavirə keçirilib .....                     Güney Azərbaycandakı soydaşlarımız rejimin GİROVLARIDIR... .....                     Məhkəmə "Optimal Elektronika"ya qarşı qərar verdi .....                     Surqutdakı diasporumuz deyəsən, .....                     Saakaşvilinin TALEYİ NECƏ OLACAQ? .....                     Daha bir əcnəbi Ermənistan prezidentini məhkəməyə verib .....                     “Qarabağ tamamilə Azərbaycanın nəzarətinə keçəcək” .....                     Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində YENİ MƏRHƏLƏ... .....                     Lənkəran Dövlət Dram Teatrının direktorunun vəzifəsinə xitam verilib .....                     Əyalətdə pulu belə yeyirlər... .....                     “Rusiyanın Ukraynadakı döyüş effektivliyi xeyli aşağı düşüb” .....                     Vasif Tağıyevin şəxsi qəhrəmanlığı və molla rejiminin planları... .....                     “ABŞ bölgəyə girmək, Rusiya isə çıxmaq istəmir” .....                     İran bu məqsədlə casuslarını ölkəmizə yerləşdirib .....                     Binəqədinin icra başçısı ÖZBAŞINA QALIB .....                     Kiçik siyasi partiyalar niyə birləşmək istəmir? .....                     "Chameleon Group" şirkəti MƏHKƏMƏYƏ VERİLDİ .....                     "Media haqqında" Qanuna və reyestrə etirazlar... .....                     “Dedim, 37-ci il deyil… özüm gedərəm” .....                     Məhkəmə Kəmaləddin Heydərovun bacanağına qarşı iddianı rədd etdi .....                     Səhiyyə nazirinə 50-yə yaxın müraciət yazan Cəlilabad sakini NƏLƏRİ AÇIQLADI .....                     Azərbaycanda artan ölüm: Virusun yeni ştammı öldürür? .....                     Azərbaycan və Ermənistan müharibə riski ilə üz-üzə, İran-Azərbaycan gərginliyi .....                     Kompleks Qazma İşləri Trestində NƏ İŞLƏR ÇEVRİLİR? .....                     Fars-molla rejiminin AZƏRBAYCANDAKI DAYAQLARI... .....                     Fuad Nəcəfli Naxçıvanı DƏYİŞƏCƏKMİ? .....                     Respubilka Dəri-Zöhrəvi Mərkəzinin köçürülmə ehtimalı var .....                     Gediş haqqının 5 faizi kimin mənzilinə gedib çıxır? .....                     Paşinyan uşaq vaxtı da belə olub... .....                     Bakıdan ŞARJ OLUNAN AVROPA... .....                     "İnsanlar sanksiyalardan yorulub, rejimdən bezib" .....                 

Büdcənin yükü: bir Naxçıvan deyil… - Ekspert ÇÖZƏLƏYİR...
Tarix: 8-12-2022, 09:28 | Çap et
Büdcənin yükü: bir Naxçıvan deyil…
Naxçıvan Muxtar Respublikasında (NMR) vəzifəli şəxslərin korrupsiya ittihamı ilə həbsləri dalğasında bölgənin iqtisadi potensialından səmərəsiz istifadə də geniş müzakirə olunur. Əsas tezis budur: Naxçıvan büdcəsinin formalaşmasında yerli gəlirlərin payı çox azdır və yerli büdcə xərclərinin əhəmiyyətli hissəsi mərkəzi hökumətin büdcəsindən ayrılan dotasiya formasında yardımlarla qarşılanır.

“Büdcə sistemi haqqında” qanuna əsasən, dotasiya aşağı büdcə həlqələrinə verilən əvəzsiz maliyyə yardımlarıdır. Həqiqətən də Naxçıvan büdcəsinin böyük hissəsi mərkəzi büdcənin dəstəyi hesabına formalaşır. 2021-ci ildə bölgənin təsdiqlənən 506,5 milyon manat büdcə gəlirlərinin 25,3%-i öz gəlirləri, 74,7%-i mərkəzi büdcədən köçürmə kimi müəyyən edilib. 2023-cü il büdcəsinin layihəsində bu asılılığın 71%-ə düşdüyü görünsə də, asılılıq yüksəkdir. İlkin büdcə proqnozlarına görə, növbəti il NMR-in büdcəsi 635,3 milyon manat müəyyən edilib, bunun 185,5 milyon manatı yerli gəlirlər, 449,8 milyon manatı mərkəzi büdcənin dəstəyi kimi əks olunub.

Bəs digər bölgələr mərkəzi büdcədən asılılıq baxımından daha yaxşı vəziyyətdədirmi? Şübhəsiz, Naxçıvan ölkədəki pis idarəetmənin bəlkə də ən bariz örnəyidir. İqtisadi rəqabətin boğulması, inhisarçılığın əndazəsini aşan miqyası, eləcə də sərhəd tanımayan korrupsiya Naxçıvanda daha kəskindir. Amma söhbət bölgələrin vergi potensialından şəffaf və səmərəli istifadə sahəsində müqayisədən gedirsə, fərqlər çox da böyük deyil.

NMR-i həm iqtisadiyyatının strukturuna, həm də demoqrafik potensialına görə Gəncə-Daşkəsən iqtisadi rayonu ilə müqayisə etmək mümkündür. Rəsmi statistikanın ümumi məhsul buraxılışının strukturu ilə bağlı göstəricilərinə əsasən, bölgələrin iqtisadiyyatının cəmi 5-10%-i sənaye istehsalıdır. 2021-ci ildə bu göstərici Gəncə-Daşkəsən iqtisadi rayonu üzrə 37%, Naxçıvan iqtisadi rayonu üzrə 28% olub.

Rəsmi statistikaya əsasən, NMR-də 470 min nəfərə yaxın, Gəncə-Daşkəsən iqtisadi rayonunda 600 min nəfərdən bir qədər çox əhali qeydiyyatdadır. Bu iki bölgənin ərazisi də təxminən eynidir (5,5 min kvadrat kilometrə yaxın). 2021-ci ilin təsdiq edilmiş dövlət büdcəsində Gəncə-Daşkəsən iqtisadi rayonu üzrə yerli gəlirlərin məbləği 93,2 milyon manat, gömrük daxilolmaları nəzərə alınmadan NMR-in yerli büdcə daxilolmaları 99,5 milyon manat müəyyən edilmişdi. Amma Gəncə-Daşkəsən iqtisadi rayonunun yerli xərcləri 64,7 milyon manat, NMR-in yerli xərcləri 506,5 milyon manat müəyyən olunub. Bu fərqin səbəbi iki bölgə üçün yerli xərclərin əhatə dairəsinin müxtəlif olmasıdır. Gəncə-Daşkəsən iqtisadi rayonu üçün yerli xərc dedikdə yalnız yerli icra hakimiyyəti orqanlarının, onların nəzarətində olan mənzil-kommunal təsərrüfatının və avtomobil yollarının saxlanması nəzərdə tutulur. Naxçıvanın büdcəsində əks olunan yerli xərclərə isə dövlət büdcəsinin 12 xərc istiqamətinin hamısı daxildir. 2021-ci ildə bölgənin təhsil, səhiyyə, mədəniyyət-incəsənət, kənd təsərrüfatı, sosial müdafiə və nəqliyyat xərcləri 300 milyon manatdan bir qədər çox təsdiqlənmişdi. Əhali sayına əsaslansaq, ən kobud hesablama ilə 25% çox əhaliyə malik Gəncə-Daşkəsən iqtisadi rayonu üzrə bu xərclər 400 milyon manata yaxındır və eyni yanaşma ilə bu bölgənin mərkəzi büdcədən asılılığı Naxçıvandan heç də aşağı deyil.

Bu fakt onu göstərir ki, rayonların dotasiyasız bölgə adlandırılması üçün meyarların dəqiqləşdirilməsinə ehtiyac var. Sovetlər Birliyinin dağılmasından sonra hökumət mərkəzləşmiş idarəetmə sistemindən imtina etməyib. Nəticədə yerli hakimiyyətlər mərkəzi hakimiyyətin məhdud səlahiyyətli icraçıları kimi qalır. Yəni yerli seçkili idarəetmə sistemi yaranmadığı üçün nə maliyyə üzrə əks-mərkəzləşmə var, nə də inzibati baxımdan. Belə əks-mərkəzləşmənin baş vermədiyi ölkədə dotasiyasız yaşayan bölgəni müəyyən etməyin əhəmiyyəti də qalmır. Maliyyə müstəqilliyi əmsalı o zaman hesablanır ki, mərkəzi hakimiyyətdən muxtar səlahiyyətləri və maliyyə müstəqilliyi olan yerli özünüidarə olur, onların bu müstəqillikdən yararlanaraq nə dərəcədə dotasiyasız bölgə yarada bildikləri ölçülür. Azərbaycan reallığında isə Naxçıvan istisna olmaqla yerdə qalan bölgələrin xərc ehtiyaclarının maliyyələşdirilməsi mərkəzi xərclərə aiddir, bununla həmin bölgələr formal olaraq maliyyə müstəqilliyi qazanmış bölgələr elan edilir.

Azərbaycanda mərkəzi büdcədən yüksək asılılığı olmayan hər hansı iqtisadi rayon mövcud deyil və bütün bölgələrin asılılığı elə Naxçıvan qədərdir. Bu baxımdan hökumət büdcə sənədlərində hər bir rayon və şəhər üzrə investisiya xərcləri də daxil olmaqla büdcənin bütün funksional istiqamətləri üzrə ayrılan xərclər barədə detallı məlumatlar əks etdirməlidir. Yalnız bu halda bölgələrin real özünümaliyyələşdirmə və asılılıq səviyyəsini obyektiv qiymətləndirmək mümkün olar.

Rövşən Ağayev
Bakuresearchinstitute.org





 
Sorğu

Putin SSRİ-ni bərpa edə biləcəkmi?
Yox
Bu yolda Rusiyanın ağzı ovulacaq

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Naxçıvan Maliyyə Nazirliyində yoxlamalar keçirilir
4-02-2023, 11:34
“Ermənilər sülh danışıqlarından qaçır və...” - deputat
4-02-2023, 11:00
“Şikayətçilərə “Azərqaz”ın baş idarəsində deyiblər ki, qaz olsa, sizə yalnız qaz yox, hətta ördək də verərik” - Şahbaz Xuduoğlu
4-02-2023, 10:27
"Bu gedişlə dəlilik edib Kiyevə təyyarə də verəcəklər" - Rusiya səfiri
4-02-2023, 10:25
`Rahat Telekom`un yaratdığı NARAHATÇILIQ... - GİLEY
4-02-2023, 10:21
"Euro Holding" şirkəti - MƏHKƏMƏYƏ VERİLİB
4-02-2023, 10:17
İranı silkələyən TÜRK ÜSYANLARI – Fars-erməni qardaşlığı soydaşlarımıza necə divan tutdu?
4-02-2023, 10:11
Mərkəzdə yerləşən şəhər xəstəxanasında YEYİNTİ... - "Uzi" üçün kilometrlərlə yol qət edilir...
4-02-2023, 10:06
Atəş hazırlığı üzrə praktiki çalışmalar yerinə yetirilib - VİDEO
4-02-2023, 10:03
“AzerGold” QSC-də 2022-ci ilin yekunları və qarşıda duran vəzifələrə dair müşavirə keçirilib
4-02-2023, 10:02
Güney Azərbaycandakı soydaşlarımız rejimin GİROVLARIDIR... - NƏ ETMƏLİ?
4-02-2023, 10:00
Məhkəmə "Optimal Elektronika"ya qarşı qərar verdi
4-02-2023, 09:57
Surqutdakı diasporumuz deyəsən, MİZAN-TƏRƏZİSİNİ İTİRİB...
4-02-2023, 09:56
Saakaşvilinin TALEYİ NECƏ OLACAQ? - 2 cümləlik TƏSVİR
4-02-2023, 09:53
Daha bir əcnəbi Ermənistan prezidentini məhkəməyə verib - DETALLAR
4-02-2023, 09:50
“Qarabağ tamamilə Azərbaycanın nəzarətinə keçəcək” – Rusiyalı politoloq
4-02-2023, 09:49
Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində YENİ MƏRHƏLƏ... - Ekspert danışır
4-02-2023, 09:47
Lənkəran Dövlət Dram Teatrının direktorunun vəzifəsinə xitam verilib - "Tofiq Heydərov əvvəl bu prosesi bir az ləngitdi..."
4-02-2023, 09:45
Əyalətdə pulu belə yeyirlər... - İDDİA
4-02-2023, 09:44
“Rusiyanın Ukraynadakı döyüş effektivliyi xeyli aşağı düşüb” - ABŞ İnstitutu
4-02-2023, 09:42
Vasif Tağıyevin şəxsi qəhrəmanlığı və molla rejiminin planları... - HAMINI UCDAN TUTMA QIRMALI İDİLƏR...
4-02-2023, 09:41
“ABŞ bölgəyə girmək, Rusiya isə çıxmaq istəmir” - NƏ BAŞ VERİR?
4-02-2023, 09:39
İran bu məqsədlə casuslarını ölkəmizə yerləşdirib - İLGİNC
4-02-2023, 09:38
Binəqədinin icra başçısı ÖZBAŞINA QALIB - "Gəlib əmlakımı söküblər..."
4-02-2023, 09:34
Kiçik siyasi partiyalar niyə birləşmək istəmir? - AÇIQLAMA
4-02-2023, 09:31
"Chameleon Group" şirkəti MƏHKƏMƏYƏ VERİLDİ - SƏBƏB
4-02-2023, 09:28
"Media haqqında" Qanuna və reyestrə etirazlar... - jurnalistlər nəyi tələb edir?
4-02-2023, 09:27
“Dedim, 37-ci il deyil… özüm gedərəm” - Tanınmış aktyor İlqar Cahangirov
4-02-2023, 09:24
Məhkəmə Kəmaləddin Heydərovun bacanağına qarşı iddianı rədd etdi - TƏFƏRRÜAT
4-02-2023, 09:20
Səhiyyə nazirinə 50-yə yaxın müraciət yazan Cəlilabad sakini NƏLƏRİ AÇIQLADI - "Bizim rayonla maraqlanın..."
4-02-2023, 09:19
Azərbaycanda artan ölüm: Virusun yeni ştammı öldürür? - AKTUAL
4-02-2023, 09:17
Azərbaycan və Ermənistan müharibə riski ilə üz-üzə, İran-Azərbaycan gərginliyi - Həyəcan təbili...
4-02-2023, 09:15
Kompleks Qazma İşləri Trestində NƏ İŞLƏR ÇEVRİLİR? - Fəhlələr FAKT AÇIQLAYIR...
4-02-2023, 09:14
Fars-molla rejiminin AZƏRBAYCANDAKI DAYAQLARI... - NƏ ETMƏLİ?
4-02-2023, 09:01
Fuad Nəcəfli Naxçıvanı DƏYİŞƏCƏKMİ? - "Dəyişiklik görməmişəm... görsəm, deyərəm..."
4-02-2023, 09:00
Respubilka Dəri-Zöhrəvi Mərkəzinin köçürülmə ehtimalı var - Boş otaqlar ola-ola baş həkim...
4-02-2023, 08:57
Gediş haqqının 5 faizi kimin mənzilinə gedib çıxır? - ARAŞDIRMA
4-02-2023, 08:55
Paşinyan uşaq vaxtı da belə olub... - ELƏ BELƏ...
4-02-2023, 08:51
Bakıdan ŞARJ OLUNAN AVROPA... - İNCƏLƏMƏ...
4-02-2023, 08:49
"İnsanlar sanksiyalardan yorulub, rejimdən bezib" - İranda sonun başlanğıcı
4-02-2023, 08:47
Vasif Talıbovun HAKİM QOHUMU... - Di gəl məhkəmədən ƏDALƏT UM...
4-02-2023, 08:46
Bir əllə verdilər, digəri ilə aldılar... - Növbədə hansı qiymət artımlarıdır?
4-02-2023, 08:44
Yeni siyasi düzənə hazırlıq: - Partiyaların ideoloji xətti varmı?
3-02-2023, 19:00
“Fransanın qurduğu İran rejimi dağılacaq” - Başqa cür ola da bilməz...
3-02-2023, 18:12
Ermənistan Qərbin ayırdığı pulları İrana verir - Aİ-nin 18,5 milyon avro vəsait İran şirkətinə yönəldilib
3-02-2023, 18:10
Texnoparkda qalmaqal davam edir: - "Anar Nəbiyev əməkdaşları hədələyib, təhqir edib"
3-02-2023, 18:08
Yusif Qədimbəylinin QƏDİMYANA BƏYLİYİ... - İLGİNC İDDİALAR...
3-02-2023, 18:03
“Güclü ordumuz olsa, 7 rayonu geri qaytara bilərik” - Ermənilər yenə “qaşınır”
3-02-2023, 17:56
İcbari Tibbi Sığorta sistemindəki HƏRC-MƏRCLİK – Kimdir haqlı, həkim, yoxsa xəstə?
3-02-2023, 17:40
Erkin Qədirli `SAXTA` elan etdiyi Milli Məclisə GƏLDİ VƏ... - "Hər zaman olduğu kimi..."
3-02-2023, 17:37
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru