DİA.AZ-da TEXNİKİ FASİLƏ... .....                     İcra başçısı düşmənlə sərhəddə getdi .....                     Rayon rəhbəri Əskipara kəndində şəhid Əzizov Ayşadın ailəsində olub .....                     Rəisi və Putin istəməsə də:Türkiyə artıq Qafqazdadır .....                     "Bu Meydanın bayraqsız qalmağı artıq dövlətin ayıbı idi" .....                     Deputatın şirkəti vətəndaşın NƏFƏSİNİ KƏSDİ .....                     Səfər Mehdiyevin GÖMRÜKDƏKİ LƏPİRİ... .....                     Mənzil bazarında bahalaşma olacaq .....                     Qafqazda ruslara ən çox bu millət NİFRƏT EDİR... .....                     İran-Ermənistan münasibətlərində Azərbaycana qarşı çalarlar... .....                     "Bolt"a əmanət etməyin AXIRI BUDUR... .....                     Bu gün dollar neçəyə olacaq? .....                     Daha kimlər VƏZİFƏLƏRİNİ İTİRƏCƏK? .....                     Köçəryanın deputatları Zabuxdan BOY GÖSTƏRİR .....                     “Azərbaycanlı qatillər” .....                     İcra başçısının Əskipara kəndində səyyar qəbul görüşü keçirilib .....                     Ermənistanın sabiq Baş prokuroru zaminə buraxılacaq .....                     Məşhur aparıcı “Xəzər TV”dən getdi .....                     "Biz idxaldan asılı qalmamalıyıq, onu azaltmalıyıq" .....                     "Azərbaycanlılar niyə mütləq ərəb dilində “Quran” oxusun, dua etsin?" .....                     AzTV-nin gənc əməkdaşı vəfat etdi .....                     İnternetin qiyməti bahalaşdı! .....                     İran Zəngəzura konsul təyin etdi .....                     "Yəqin ki, onlar ağalarının xoşuna gəlmək üçün bu cür ifadələr işlədirlər" .....                     Moskvadan Zəngəzur dəhlizi addımı: .....                     Oyundankənar düşən İrəvan, tarixin acımasız şilləsi .....                     İnternet niyə bahalaşdı? .....                     Erməni uşaqlar məktəbə ATATÜRKÜN PORTRETİ ilə gedəcək .....                     Səfər Mehdiyevin futbol komandası da LƏĞV OLUNUR... .....                     İran Prezidenti Paşinyana hansı təklifləri verib? .....                     Mərkəzi Bankın qərarı bank sektorunda nələri dəyişəcək? .....                     Cavid Qurbanov Prezidentə MÜRACİƏT ETDİ .....                     Azərbaycan Beynəlxalq Bankı hansı “dövlət “qoçusu”nundur? .....                     Erməni deputatlar Qarabağa qanunsuz səfər etdi .....                     Mühəndis təminatı üzrə tədbirlərin icrası davam etdirilir .....                     Şəmkirdə antikorrupsiyaya əməliyyatı: .....                     "Kişi odur ki, canı çıxar gedər, həç nə də yox, daş atar" .....                     "Xanımım deyir ki, niyə mən Bakıda olanda belə bişirmirsən" .....                     Azərbaycanda daha 488 nəfər COVID-19-a yoluxub, .....                     “Ermənilər Xankəndidən də qovulacaqlar” .....                 

“Borçalıda dini təsirini itirməsi Azərbaycanın ciddi strateji səhvi idi” - NƏ ETMƏLİ?
Tarix: 25-06-2022, 14:00 | Çap et
“Borçalıda dini təsirini itirməsi Azərbaycanın ciddi strateji səhvi idi”
"Müsəlman Birliyi" hərəkatının həbsdə olan rəhbəri Taleh Bağırzadənin aclıq aksiyası keçirməsinə Borçalı türkləri arasındakı bir qrup dindar dəstək verib. Onlar Borçalıda əllərində Bağırzadənin fotosu ilə aksiya keçiriblər.

Xatırladaq ki, hərəkat rəhbəri iyunun 23-dən etibarən aclıq aksiyasını dayandırıb. O, aksiyanı dayandırmasını onunla əsaslandırıb ki, aclığa qoşulan digər dindarların səhhətində problemlər yaranıb, eyni zamanda, aclığı dayandırmaqla bağlı hörmət etdiyi şəxslərdən çağırış gəlib.

Borçalıda İran dini ideologiyasının bu qədər vüsət almasını ekspertlər təhlükəli sayırlar. Qeyd edilir ki, uzun illərdir İran emissarlarının Gürcüstanda Azərbaycan türklərinin sıx yaşadığı bölgədə - Borçalıda təbliğat fəaliyyəti öz nəticəsini göstərir. Dia.az-ın məlumatına görə, siyasi şərhçi Asif Nərimanlı AYNA-nın suallarını cavablandırarkən deyib ki, İranın Borçalıda “dini kanton” yaratmaq imkanı 2011-ci ildə - Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi (QMİ) orada təsir gücünü itirməyə başladığı dövrdə yaranıb:

- Gürcüstanın 2003-cü ildən sonra dini icmaların dövlət nəzarətinə götürülməsi prosesində ilkin hədəfi Rusiya kilsəsinin təsirini azaltmaq və Acariya müsəlmanları idisə, dalğa 2009-cu ildə Borçalıya da çatdı və QMİ yalnız 3 il – 2011-ci ilə qədər müqavimət göstərməyi bacardı. Ya müqavimət göstərə bilməməkdən, ya da strateji yanlışların nəticəsində, yaxud hər iki səbəbdən Azərbaycan dini təsir gücünü itirdi, əvəzində İran aktiv şəkildə bölgəyə daxil oldu.

İran hələ 1990-cı illərin sonu 2000-ci illərin əvvəlində Qum və Məşhəddən Borçalıya dini emissarlar göndərir, şərtlərin yaranmasına hazırlaşırdı. Bölgədə Azərbaycanın dini təsirini İranın əvəzləməsində Gürcüstanın da öz maraqları var. 2018-ci ildə bu mövzuları bir az araşdırmışdım. Hələ o vaxt Borçalı bölgəsində İranın şeyx düzəltdiyi Mirtağı Əsədovun rəhbərliyində 500-dən çox aktiv iştirakçı var idi, indi sayları bir qədər də artıb. Əsədov 2011-ci ildə - proses başlayanda Azərbaycan vətəndaşlığından imtina edərək, Gürcüstan vətəndaşlığını qəbul etdi və sonra baş verənlərə nəzər saldıqda, hər şeyin illərlə hazırlanan planın parçası olduğu aydın olur. Hesab edirəm ki, bölgədə dini təsirin itirilməsi Azərbaycanın ciddi strateji səhvi idi.

- Dediniz ki, İranın Gürcüstanda dini təsirini artırmaqda Gürcüstan maraqlıdır. Bunda səbəb nədir?

- Gürcüstanda dini icmalar - həm xristianlıq, həm müsəlmanlar üzərində dövlət nəzarəti əvvəllər olmayıb, yaxud daha zəif idi. Gürcüstan dövləti 1990-cı illərdə Abxaziya və Cənubi Osetiya məsələsində “Rus Pravoslav Kilsəsi Patriarxlığı”nın bu bölgədəki əhali üzərindəki təsir gücünü gördü və bu təsir nəticəni müəyyən etməkdə ciddi rol oynadı. 2003-cü ilə, Mixail Saakaşvilinin hakimiyyətə gəlişinə qədər xristian icması üzərində Rusiya kilsəsinin, müsəlmanlar arasında şiə məzhəbinə məxsus olanlar üzərində QMİ-nin, Acarıstanda yaşayan sünnilər üzərində müəyyən qədər Türkiyənin təsiri olub. Dövlətin dini icmalar üzərində nəzarəti ələ almaq istəyi xüsusilə Rusiya kilsəsinin təsirini azaltmaq planına xidmət edirdi. Buna paralel olaraq, Gürcüstan Pravoslav Kilsəsinin nüfuzunun gücləndirilməsi istiqamətində işləyirdilər.

Müsəlman icması ilə bağlı Gürcüstan fərqli xətt tutdu. Acarıstanda xüsusilə gənclərin xristianlaşdırılması fəaliyyəti aparılırdı, müəyyən qədər buna nail oldular da. 2011-ci ildə isə Gürcüstan Müsəlmanları İdarəsi yaradıldı və QMİ faktiki bölgədən çıxarıldı. Gürcüstan Müsəlmanları İdarəsinin rəhbərliyinə gətirilən Camal Paksadze sünni məzhəbinə məxsus din xadimidir və bu addım da QMİ-nin bölgədəki təsirinə qarşı atılmış addım idi. 2012-ci ildə QMİ-nin Gürcüstan nümayəndəliyi təsis edilsə də, bu, effekt vermədi.

- Yəni burada QMİ-nin səhvi böyükdür...

- Əlbəttə! QMİ-nin Gürcüstanda dini təsiri əlindən alınandan sonra Gürcüstan dövləti müsəlmanları bir təşkilat altında birləşdirmək məqsədilə Gürcüstan Müsəlmanları İdarəsini (GMİ) yaratdı. Bu quruma sünni məzhəbinə məxsus inanclıların çoxluq təşkil etdiyi Acarıstanda uzun illər imam olmuş Camal Paksadzenin gətirilməsi də Tiflisin, məzhəbindən asılı olmayaraq, ölkədəki bütün müsəlmanları bir çətir altında birləşdirmək və nəzarət gücünü artırmaq istəyindən xəbər verirdi. 2012-ci ildə QMİ-nin Tiflis nümayəndəliyi təsis edilsə də, əvvəlki təsir imkanlarını qaytarmaq mümkün olmadı.

GMİ-nin yaradılmasında məqsəd Gürcüstandakı bütün müsəlmanların bir qurumun çətiri altında toplanması idi, lakin 2011-ci ildə qeydiyyata alınan və şiə məzhəbinə məxsus inanclıları öz ətrafına toplayan Gürcüstan Müsəlmanları Ali Dini İdarəsi (GMADİ) bu prosesdə məzhəb ayrı-seçkiliyinə getdi. Onların uzun müddət davam edən məhkəmə çəkişmələri də olub. Əsasən Borçalı bölgəsində fəaliyyət göstərən GMADİ İranla sıx işləyir, “Gürcüstan Əhli Beyt Cəmiyyəti”, “Əhli Beyt Aşiqləri Forumu”, “Hüseyniyyə” Cəmiyyəti, “İmam Əli Xeyriyyə Fondu”, “Zeynəb Qadınlar Birliyi”, “Şəms” qrupu, “Əl Mustafa Beynəlxalq Universiteti” kimi dini təmayüllü təşkilatları kurasiya edir. Məlumatlara görə, Marnuelidə İmam Əli və İmam Hüseyn adına məscidlərə nəzarət edirlər. Bu, Marneulidəki 4 məsciddən ikisidir və İranın təsiri altındadır.

- Məsələ burasındadır ki, bu, Gürcüstanın özü üçün də təhlükə vəd edir.

- Bu, ilk baxışdan Gürcüstan dövlətinin müsəlman icması ilə bağlı siyasətinə uyğun gəlmir və buna baxmayaraq, vəziyyətin dəyişməməsi, İran təsirinin güclənməsi şübhələrə yol açır. Burada rəsmi Tbilisinin maraqları var. Birincisi, sünni və şiə məzhəbinin qarşıdurması müsəlman icmasının birləşməsinə mane olur. İkincisi, şiələrin özləri arasında da qarşıdurma var və belə vəziyyət dövlətin nəzarət imkanını gücləndirir. Üçüncüsü, bu vəziyyətdə İranın bölgədəki təsiri artır, yaxud ən azı stabil olaraq qalır.

Belə görünür ki, Gürcüstan azərbaycanlılar üzərində QMİ-nin dini təsirini İranın təsiri ilə əvəzlənməsinə dəstək verdi. Bu, milli kimliyin yerini dini kimliyin tutması və Bakının Borçalıda milli kimlik üzərindən mümkün təsirinin sıradan çıxarılmasına hesablanmış addım idi. Bugünkü nəticələr tam olmasa belə, tədricən buna nail olduqlarını göstərir. İran da şiələr üzərində siyasi maraqlarını həyata keçirir. Son proseslər də bunun əyani nümunəsidir.

- Azərbaycanın strateji səhvini bundan sonra düzəltmək imkanı varmı?

- Bunun üçün köklü dəyişiklik lazımdır. Çünki şiə məzhəbinin iyerarxiyasına görə, bu gün Azərbaycanda dini rəhbərlər İrana bağlıdırlar. Biz ilk növbədə bu vəziyyəti dəyişməliyik. Bunun üçün də Azərbaycanda şiəliyi İranın siyasi təsirindən çıxarmaq lazımdır. İndi elə vəziyyət yaranıb ki, nəinki Borçalıdakı strateji səhvi düzəltmək haqda düşünməli, öncə ölkə daxilində problemi həll etməliyik. Azərbaycanın inanclı insanı anlamalıdır ki, İran şiəlik üzərindən siyasi maraqlarını həyata keçirir. İranın Əhli-Beyt eşqindən sui-istifadə etdiyini görməmək, yumşaq desək, ağılsızlıqdır. Təəssüf ki, real vəziyyət mənfidir. Borçalıda strateji səhvi din üzərindən düzəltmək çətin görünür, amma intensiv iş aparılmalı, dini maarifləndirmə həyata keçirilməlidir. Bu da dediyim kimi, gerçək şiəliklə İran şiəliyinin fərqini anlatmaqdan keçir, bunu hər şeydən öncə bizim dini liderlər qəbul etməlidir. Ki, bu da çətin görünür. Lakin indi edə biləcəyimiz yeganə şey bölgədə davamlı işin aparılmasıdır, buna paralel olaraq, dini kimliyin milli kimliyi üstələməsinə qarşı da işlər görülməlidir.





 
Sorğu

Sizcə Azərbaycana dost hansı ölkədir?
Türkiyə
İran
Rusiya
ABŞ
Pakistan
Bir başqa ölkə

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
DİA.AZ-da TEXNİKİ FASİLƏ... - Diqqət!
Bu gün, 07:56
İcra başçısı düşmənlə sərhəddə getdi - FOTO
12-08-2022, 06:26
Rayon rəhbəri Əskipara kəndində şəhid Əzizov Ayşadın ailəsində olub
12-08-2022, 06:23
Rəisi və Putin istəməsə də:Türkiyə artıq Qafqazdadır - GƏLİŞMƏ
12-08-2022, 06:21
"Bu Meydanın bayraqsız qalmağı artıq dövlətin ayıbı idi" - Partiya sədri
12-08-2022, 06:18
Deputatın şirkəti vətəndaşın NƏFƏSİNİ KƏSDİ - NARAZILIQ VAR!
12-08-2022, 06:15
Səfər Mehdiyevin GÖMRÜKDƏKİ LƏPİRİ... - "RAMAL-TRANS" HOQQASI DAVAM EDİR...
12-08-2022, 06:12
Mənzil bazarında bahalaşma olacaq - ARAŞDIRMA
12-08-2022, 06:10
Qafqazda ruslara ən çox bu millət NİFRƏT EDİR...
12-08-2022, 06:06
İran-Ermənistan münasibətlərində Azərbaycana qarşı çalarlar... - Ekspert danışır
12-08-2022, 06:03
"Bolt"a əmanət etməyin AXIRI BUDUR... - GİLEY
12-08-2022, 06:01
Bu gün dollar neçəyə olacaq?
12-08-2022, 05:52
Daha kimlər VƏZİFƏLƏRİNİ İTİRƏCƏK? - ŞƏRH
11-08-2022, 19:00
Köçəryanın deputatları Zabuxdan BOY GÖSTƏRİR - FOTO
11-08-2022, 18:16
“Azərbaycanlı qatillər” – Macarıstan mətbuatından “Qarabağ” şərhi
11-08-2022, 18:12
İcra başçısının Əskipara kəndində səyyar qəbul görüşü keçirilib
11-08-2022, 18:07
Ermənistanın sabiq Baş prokuroru zaminə buraxılacaq
11-08-2022, 18:05
Məşhur aparıcı “Xəzər TV”dən getdi
11-08-2022, 18:03
"Biz idxaldan asılı qalmamalıyıq, onu azaltmalıyıq" - Deputatdan ÇAĞIRIŞ
11-08-2022, 17:58
"Azərbaycanlılar niyə mütləq ərəb dilində “Quran” oxusun, dua etsin?" - ETİRAZ
11-08-2022, 17:56
AzTV-nin gənc əməkdaşı vəfat etdi
11-08-2022, 17:49
İnternetin qiyməti bahalaşdı! - Keyfiyyəti də yüksələcəkmi?
11-08-2022, 17:48
İran Zəngəzura konsul təyin etdi – “Artıq İrəvandadır”
11-08-2022, 17:41
"Yəqin ki, onlar ağalarının xoşuna gəlmək üçün bu cür ifadələr işlədirlər" - Meyxanaçı FAKT QARŞISINDA
11-08-2022, 17:39
Moskvadan Zəngəzur dəhlizi addımı: - Tehran oyunu pozmağa çalışır
11-08-2022, 17:37
Oyundankənar düşən İrəvan, tarixin acımasız şilləsi - İNCƏLƏMƏ...
11-08-2022, 17:35
İnternet niyə bahalaşdı? - Nazir müşavirindən AÇIQLAMA
11-08-2022, 17:31
Erməni uşaqlar məktəbə ATATÜRKÜN PORTRETİ ilə gedəcək - FOTOFAKT
11-08-2022, 17:27
Səfər Mehdiyevin futbol komandası da LƏĞV OLUNUR... - Bundan əlavə...
11-08-2022, 17:24
İran Prezidenti Paşinyana hansı təklifləri verib? - GƏLİŞMƏ
11-08-2022, 17:21
Mərkəzi Bankın qərarı bank sektorunda nələri dəyişəcək? - İNCƏLƏMƏ...
11-08-2022, 17:19
Cavid Qurbanov Prezidentə MÜRACİƏT ETDİ - "...çox adam bilməsə də, mən çox yaxşı bilirəm"
11-08-2022, 17:10
Azərbaycan Beynəlxalq Bankı hansı “dövlət “qoçusu”nundur? - ETİRAZ
11-08-2022, 17:04
Erməni deputatlar Qarabağa qanunsuz səfər etdi - BİZ İSƏ SEYR EDİRİK...
11-08-2022, 16:52
Mühəndis təminatı üzrə tədbirlərin icrası davam etdirilir - VİDEO
11-08-2022, 16:49
Şəmkirdə antikorrupsiyaya əməliyyatı: - İcra nümayəndəsi saxlanıldı (FOTO)
11-08-2022, 16:47
"Kişi odur ki, canı çıxar gedər, həç nə də yox, daş atar" - Harınlayanlar var...
11-08-2022, 16:42
"Xanımım deyir ki, niyə mən Bakıda olanda belə bişirmirsən" - Arif Hacılı
11-08-2022, 16:40
Azərbaycanda daha 488 nəfər COVID-19-a yoluxub, ölən olmayıb
11-08-2022, 16:33
“Ermənilər Xankəndidən də qovulacaqlar” - “Hraparak”
11-08-2022, 16:30
“Laçından yan keçən yeni yolda "Xoş gəlmisiniz!" plakatı olmamalıdır” - SƏBƏB AÇIQLANIR...
11-08-2022, 16:28
Xankəndidə erməniləri dəli edən BİLDİRİŞ - “Azərbaycana xoş gəlmisiniz!”
11-08-2022, 16:23
“Təklifimizi dövlət qəbul etsə, ölkədə qiymət artımının qarşısı alınacaq” - Natiq Cəfərli
11-08-2022, 16:19
"Böhtan və təhqir kampaniyaları aparanlar cəzalandırılmalıdır" - deputat
11-08-2022, 16:18
Necə ola bilər ki, müstəqil olan THY AZAL ilə müştərək uçuş həyata keçirir? - İcazə verin, şübhələnək...
11-08-2022, 16:15
Ağsu bazarına ödənişli giriş-çıxış NARAZILIQ yaratdı - GİLEY
11-08-2022, 16:13
Azərbaycan Fələstində səfirlik aça bilməz - SƏBƏB NƏDİR?
11-08-2022, 16:00
Abutalıbovun məşhur otelindən reportaj: Çirkli pullar necə yuyulur? - FOTO, VİDEO
11-08-2022, 15:59
Zabuxda ermənilərdən ov tüfəngləri də yığılıb
11-08-2022, 15:56
"Kiməsə deyə bilmərəm ki, niyə belə edirsən?"
11-08-2022, 15:53
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru