Avro və lirə ucuzlaşır, dollar “yerində sayır”: Manatı nə gözləyir? .....                     Biznesmen deputatlar: Ev, saat, qızıl, tozsoran satan millət vəkilləri... .....                     Məşhur meyxanaçıya AĞIR CƏZA .....                     Göyçayda qanunsuz küçə ticarəti ilə məşğul olanlar barəsində inzibati tədbirlər görülüb .....                     Daha bir ölkə rus qoşunlarını ərazisindən çıxarmağa çalışır .....                     "O, toylarda göbək rəqsi oynayan olub" .....                     Bu məhsullar niyə sürətlə bahalaşır? .....                     "Ondan sonra mən məşhurlaşdım, efirlərə çıxdım" .....                     "Anatolian Phoenix - 2022” təliminin ərazisinə baxış keçirilib .....                     Azərbaycan komandoları hazırlaşır: maksimum 3-4 günə Qarabağda... .....                     ETSN Bakıdakı YAŞIL TERRORU .....                     Ermənistan aeroportunda mina həyəcanı .....                     Kremldən danışıqlar prosesinə zərbə .....                     "Cinsi azlığın nümayəndələri həm azərbaycanlılıqdan, həm müsəlmalılıqdan uzaqdılar" .....                     Ekstrasensdən Firudin Qurbansoya SƏRT İTTİHAM: .....                     Tanınmış xanımlar Azər Axşamı TOPA TUTDULAR: .....                     “Prokurorluq, DİN və DTX-nin peşəkarları ilə birgə xüsusi qruplar yaratmışıq” .....                     Ağdərədəki bic “rus icması”, Satenikin “mənasız ölən” oğlu və Xankəndiyə girmək təklifi .....                     Ukraynada dinc sakini qətlə yetirən Rusiya hərbçisi təqsirini etiraf edib .....                     Fikrət Əmirovun nəvəsi işə gedərkən qəfil öldü .....                     Sabah dollar neçəyə olacaq? .....                     Filarmoniyada fəaliyyətə göstərən restoran rəhbərliyi barəsində tədbir görüləcək .....                     Kəmaləddin Heydərovun SANILI GÜNLƏRİ QALIB... .....                     Tibb müəssisələrində qanunsuz transplantasiyaya görə yeni cəzalar müəyyənləşir .....                     QİDA-mız MİDA-mızı, MİDA-mız da QİDA-mızı YANDIRIR... .....                     "Qarabağda erməni və azərbaycanlının belə yaxın dayandığını ilk dəfə gördüm..." .....                     Elektron məlumat bazasını sildiyi iddia edilən sabiq direktor danışdı: .....                     "Martdan bu yana 1 qəpik sahibi deyiləm" .....                     Ermənistan vəziyyəti gərginləşdirir: müharibə yenidən başlaya bilər .....                     "9 aydır ki, ödədiyim məbləğin qaytarılmasını tələb etsəm də..." .....                     Azərbaycanda son sutkada 5 nəfər koronavirusa yoluxub, .....                     Azərbaycan benzinə olan tələbatını ödəyə bilərmi? .....                     Şəmkirdə dostlar arasında qanlı dava: "Gördüm gücüm çatmır..." .....                     Nura Suri məşhur narkobaronun qardaşı ilə .....                     "Azərbaycan heç bir ölkədən almadığı rüsumu yalnız bizdən alır" .....                     Meyxanada çürük xurafat düşüncədən istifadə edirlər .....                     Kağız üzərindən ƏDV-nin götürülməsi nə vəd edir? .....                     Milli Məclisin komitələrinin Şuşada keçiriləcək birgə iclasının gündəliyi açıqlanıb .....                     Kəmaləddin Heydərov bu polkovniki rəis təyin etdi .....                     Azərbaycan Ordusunun rabitə hissə və bölmələri ilə kompleks məşqlər keçirilir .....                 

Sərhəd qarşıdurması, yoxsa KTMT-ni xilas planı? - İNCƏLƏMƏ...
Tarix: 28-01-2022, 17:29 | Çap et
Sərhəd qarşıdurması, yoxsa KTMT-ni xilas planı?
Tacikistan-Qırğızıstan sərhədində atəşkəs haqqında razılaşmaya baxmayaraq, vəziyyət gərgin olaraq qalır. Yanvarın 27-də hər iki ölkənin sərhəd xidməti arasında baş vermiş atışmada Tacikistanın 2 əsgəri həlak olub, 10 hərbçisi isə yaralanıb.

Qırğızıstan tərəfdən 11 sərhədçinin yaralandığı xəbər verilir. Eyni zamanda, 3 dinc sakinin də öldüyü haqda məlumatlar öz təsdiqini tapıb. Bu, ötən ilin aprel ayından bəri Tacikistanla Qırğızıstan arasında baş vermiş ikinci silahlı münaqişədir. Son hadisələr sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyasına dair Düşənbə və Bişkek arasında aparılan danışıqların heç bir nəticə vermədiyini göstərir. Tacikistan və Qırğızıstan hələlik atəşkəs elan olunması barədə ortaq mövqeyə gəliblər ki, bu anlaşma da hər an pozula bilər.

Qeyd edək ki, Tacikistan Qırğızıstanla 900 kilometr sərhədə malikdir. Müstəqillik əldə etdikdən sonra bu ölkələr sərhədin cəmi 500 kilometrinin demarkasiyasını həyata keçirə bilib. 400 kilometr isə mübahisəli olaraq qalır. Mübahisəli ərazilərdə hər iki ölkə üçün dəyərli obyektlərin - kəndlərin, strateji yolların, su mənbələrinin, otlaqların olması problemi daha da dərinləşdirir. Ərazidə əhalinin sıx məskunlaşması tərəflərin kompromisə gəlməsinə mane olan əsas səbəblərdən biri sayılır.

Müşahidəçilərin fikrincə, yüz metrlik güzəşt hər iki tərəf üçün fəlakətli nəticələrə gətirib çıxarar, on minlərlə insanın həyatına mənfi təsir göstərmiş olar. Fərqanə vadisinin qəribə şəkildə sərhədlərlə girintili-çıxıntılı olması, anklavların mövcudluğu logistikanı çətinləşdirir. Həmin vadidə səkkiz anklav var ki, onların ən böyüyü Sox və Varuxdur. Ərazidə sərhədlər düz qəsəbələrin küçələri boyunca keçir. Tacik və qırğız evləri dama taxtası formasındadır. Münaqişənin əsas səbəblərindən biri su mənbələrinə nəzarətlə bağlıdır. Suvarma kanalında suyun paylanmasına nəzarət edən şəxs yüksək təsir imkanı qazanır. Yüzlərlə ailənin rifahı ondan asılı olur. Su məsələsi son iki ildə xüsusilə kəskinləşib - rayonda növbəti quraqlıq dövrü başlayıb, nəticədə məhsulun ən azı 15 faizi quraqlıqdan tələf olub. Suya çıxış yaşamaq məsələsinə çevrilib. Bulaq, kanal, su mənbələrini yanlış əllərə vermək, öz gələcəyini və övladlarının gələcəyini əlindən almaq kimi qiymətləndirilir.

Əkin sahələri və otlaqlar da qıtlıq təşkil edir. Dəqiq sərhədlərin olmaması su qəbulediciləri, otlaqlar və yolların mülkiyyəti ilə bağlı mübahisələrə səbəb olur. Buna hər iki ölkədə artan əhali sayını, vaxtaşırı su böhranlarını, artan yoxsulluğu, sosial təminat sisteminin çöküşünü əlavə etsək, hər an baş verə biləcək etiraz partlayışı qarışıqlıq yarada bilər. Ona görə də mübahisəli sərhədlərin demarkasiyasına nail olmaq üçün yalnız qonşularla sülh yolu ilə razılaşmaq deyil, həm də su qıtlığı, yoxsulluq, korrupsiya kimi problemləri qismən də olsa həll etmək lazımdır. Anklavların əhalisi ilə qonşu kəndlər arasında suya çıxışla bağlı münaqişələr 1970-ci illərdən bəri davam edir.

Sovet hakimiyyəti dövründə yerli əhali münaqişə zamanı yumruq, ağac və daşdan istifadə edirdi. Müstəqillik əldə etdikdən sonra sərhədçilər əraziyə nəzarət uğrunda mübarizəyə getdikcə daha çox cəlb olundu. Sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası problemi ildən-ilə daha da kəskinləşir. Ancaq bunu tez bir zamanda həll etmək demək olar ki, mümkün deyil. Yalnız ciddi kompromis əldə etməklə problemi aradan qaldırmaq olar.

Məsələ bundadır ki, “ata-baba torpaqları”nı verməyə hazır olan hər bir dövlət başçısı xəyanətdə ittiham oluncaq və öz elektoratını itirə bilər. Bundan başqa, sovet dövründə xalqlar arasında dostluq ideyaları ilə yetişmiş siyasətçilər nəsli öz postlarını tərk edir, onların yerinə daha praqmatik, iddialı, güzəştə meyilli olmayan şəxslər gəlir. Bölgədə sərhəd probleminin yekun həllinə qarşı çıxan başqa qüvvələr də var. Söhbət sərhəddən sızıb külli miqdarda tranzit hesabına pul qazanan qırğız, tacik və özbək qaçaqmalçılarından gedir. Yanacaq-sürtkü materialları, meyvə-tərəvəz, mal-qara, Çin istehsalı olan malların, habelə narkotik vasitələrin tədarükü sxemlərinə yerli sakinlər, bəzi hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları, məmurlar və cinayətkarlar cəlb olunub.

Son illər regionda toqquşmaların sayının artmasında kölgə maliyyə axınlarına nəzarət uğrunda rəqib qruplaşmaların mübarizəsi mühüm rol oynayıb. Qırğızıstan və Tacikistan rəhbərliyi çətin vəziyyətdə qalıb. Sərhəd probleminin həlli mürəkkəb, uzunmüddətli, vəsait tələb edən və təhlükəli prosesdir. Münaqişəni dondurmaq cəhdi uzunmüddətli effekt verməyəcək. Müəyyən müddətdən sonra daha böyük toqquşmalar ölkələr arasında genişmiqyaslı döyüşlərlə nəticələnə bilər.

Münaqişənin dərinləşməsi onun miqyasının genişlənməsi ehtimalını artırır. Bu isə bir sıra geosiyasi risklər yaradır. İlk növbədə, həm Tacikistan, həm də Qırğızıstan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvləridir. Bu ölkələr arasında müharibənin baş verməsi KTMT daxilində parçalanmaya gətirib çıxara bilər. KTMT-nin baş katibi Stanislav Zasın Tacikistan və Qırğızıstan tərəflərini dərhal atəşkəsə çağırması da bununla bağlıdır.

“Əminəm ki, hər iki KTMT-yə üzv dövlətin rəhbərliyi bu mürəkkəb sərhəd probleminin həlli üçün qarşılıqlı məqbul yollar tapacaq”, - deyə Zas bəyan edib. Ona görə də Rusiyanın KTMT-ni xilas etmək üçün Tacikistanda və Qırğızıstanda yerləşən hərbi bazalarındakı silahlı qüvvələrini sülhməramlı missiya ilə münaqişə zonasına yeridəcəyi istisna olunmur. Ancaq Rusiya qoşunlarının Tacikistan-Qırğızıstan sərhədinə yerləşməsi delimitasiya və demarkasiya problemini həllinə kömək etməyəcək. Əksinə, eskalasiyanın baş verməsi fonunda Rusiya özü münaqişə tərəfinə çevrilmiş olar.

İkincisi, Tacikistanla Qırğısıtan arasında müharibə Əfqanıstandakı terrorçu qrupların sərhədi keçərək Mərkəzi Asiyada fəallaşması üçün münbit şəraitin yaranması deməkdir. Artıq Qırğızıstan Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi bununla bağlı xəbərdarlıq edib.

“Bu insident təxribatdır və bunun məsuliyyəti tamamilə Tacikistan Milli Təhlükəsizlik Dövlət Komitəsinin Sərhəd Qoşunlarının rəhbərliyinin üzərinə düşür. Tacikistan tərəfi 8 minə yaxın terrorçu təşkilat yaraqlısının cəmləşdiyi Tacikistan-Əfqanıstan sərhədini gücləndirmək əvəzinə, Qırğızıstan-Tacikistan sərhədində münaqişələri genişləndirməkdə qərarlıdır”, - deyə Qırğızıstan tərəfinin bəyanatında qeyd edilir.

Üçüncü ehtimal olunan təhlükə münaqişənin Özbəkistan ərazisinə keçməsi ilə bağlıdır. Çünki döyüşlərin getdiyi və Qırğızıstan ərazisində yerləşən Sox anklavı Özbəkistana məxsusdur. Həmin ərazidə taciklər və qırğızlarla yanaşı, özbək icması da yaşayır. Eyni zamanda, Varux anklavı və yanvarın 27-də silahlı toqquşmaların baş verdiyi Batken əyaləti və İsfana yaşayış məntəqəsi, eləcə də İsfana çayı Özbəkistanla sərhəddə yerləşir. Qırğızıstanla Tacikistan arasında genişmiqyasılı hərbi əməliyyatların baş verməsi münaqişənin Özbəkistana yayılmasına səbəb ola bilər.

Bunu bir neçə amillə izah etmək olar. Birincisi, Sox anklavının Özbəkistana aid olması ilə bərabər, həmin bölgədə özbəklər sıx məskunlaşıb. Digər səbəb, qırğızlar və taciklər arasında mübahisə predmeti olan axar su hövzələrinin öz mənbəyini Özbəkistan ərazisindən götürməsidir. Üstəlik, bu ərazilər Özbəkistanın cənubundakı Fərqanə vadisindən keçir və ya ona həmsərhəddir. Həmin bölgədə isə İŞİD terror təşkilatına bağlı olan cihadçı qruplar fəaliyyət göstərir. Bu isə münaqişənin alovlanması üçün əlavə risk yaradır. Hadisələrin Özbəkistana yayılması Rusiyanın da marağındadır. Özbəkistanda Qazaxıstan ssenarisini həyata keçirməyə çalışan və bu ölkəni KTMT-yə cəlb etməyi planlaşdıran Kreml Tacikistan-Qırğızıstan sərhədində yaranmış vəziyyətdən sui-istifadə etməyə çalışa bilər.





 
Sorğu

Sizcə Azərbaycana dost hansı ölkədir?
Türkiyə
İran
Rusiya
ABŞ
Pakistan
Bir başqa ölkə

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Avro və lirə ucuzlaşır, dollar “yerində sayır”: Manatı nə gözləyir? - AKTUAL
Dünən, 19:00
Biznesmen deputatlar: Ev, saat, qızıl, tozsoran satan millət vəkilləri... - BAZAR OLSUN!..
Dünən, 18:19
Məşhur meyxanaçıya AĞIR CƏZA - 7 il 6 ay
Dünən, 18:14
Göyçayda qanunsuz küçə ticarəti ilə məşğul olanlar barəsində inzibati tədbirlər görülüb
Dünən, 18:12
Daha bir ölkə rus qoşunlarını ərazisindən çıxarmağa çalışır
Dünən, 18:11
"O, toylarda göbək rəqsi oynayan olub" - Xalq artistindən iddialı açıqlama
Dünən, 17:52
Bu məhsullar niyə sürətlə bahalaşır? - Ekspert danışır
Dünən, 17:50
"Ondan sonra mən məşhurlaşdım, efirlərə çıxdım"
Dünən, 17:44
"Anatolian Phoenix - 2022” təliminin ərazisinə baxış keçirilib - VİDEO
Dünən, 17:40
Azərbaycan komandoları hazırlaşır: maksimum 3-4 günə Qarabağda... - Polkovnikdən SENSASİYA
Dünən, 17:35
ETSN Bakıdakı YAŞIL TERRORU TƏSDİQLƏDİ
Dünən, 17:32
Ermənistan aeroportunda mina həyəcanı
Dünən, 17:26
Kremldən danışıqlar prosesinə zərbə - “Bundan sonra razılaşmaq mümkün olmayacaq”
Dünən, 17:22
"Cinsi azlığın nümayəndələri həm azərbaycanlılıqdan, həm müsəlmalılıqdan uzaqdılar" - deputat
Dünən, 17:19
Ekstrasensdən Firudin Qurbansoya SƏRT İTTİHAM: - "Savadsızdır"
Dünən, 17:17
Tanınmış xanımlar Azər Axşamı TOPA TUTDULAR: - Onun cinsiyyəti...
Dünən, 17:15
“Prokurorluq, DİN və DTX-nin peşəkarları ilə birgə xüsusi qruplar yaratmışıq” - Kamran Əliyev
Dünən, 17:13
Ağdərədəki bic “rus icması”, Satenikin “mənasız ölən” oğlu və Xankəndiyə girmək təklifi - NƏ BAŞ VERİR?
Dünən, 17:11
Ukraynada dinc sakini qətlə yetirən Rusiya hərbçisi təqsirini etiraf edib
Dünən, 17:10
Fikrət Əmirovun nəvəsi işə gedərkən qəfil öldü
Dünən, 17:02
Sabah dollar neçəyə olacaq?
Dünən, 17:00
Filarmoniyada fəaliyyətə göstərən restoran rəhbərliyi barəsində tədbir görüləcək - Nazirlik
Dünən, 16:58
Kəmaləddin Heydərovun SANILI GÜNLƏRİ QALIB... - İDDİA
Dünən, 16:56
Tibb müəssisələrində qanunsuz transplantasiyaya görə yeni cəzalar müəyyənləşir - DETALLAR
Dünən, 16:53
QİDA-mız MİDA-mızı, MİDA-mız da QİDA-mızı YANDIRIR... - Nə ondan, nə da bundan... YARIMADIQ!
Dünən, 16:51
"Qarabağda erməni və azərbaycanlının belə yaxın dayandığını ilk dəfə gördüm..." - VİDEO
Dünən, 16:48
Elektron məlumat bazasını sildiyi iddia edilən sabiq direktor danışdı: - "Bu, həqiqət deyil"
Dünən, 16:43
"Martdan bu yana 1 qəpik sahibi deyiləm"
Dünən, 16:41
Ermənistan vəziyyəti gərginləşdirir: müharibə yenidən başlaya bilər - Başqa yolu YOXDUR!
Dünən, 16:39
"9 aydır ki, ödədiyim məbləğin qaytarılmasını tələb etsəm də..." - NARAZILIQ!
Dünən, 16:37
Azərbaycanda son sutkada 5 nəfər koronavirusa yoluxub, 1 nəfər ölüb
Dünən, 16:35
Azərbaycan benzinə olan tələbatını ödəyə bilərmi? - AKTUAL
Dünən, 16:34
Şəmkirdə dostlar arasında qanlı dava: "Gördüm gücüm çatmır..." - TƏFƏRRÜAT
Dünən, 16:30
Nura Suri məşhur narkobaronun qardaşı ilə - FOTO
Dünən, 16:29
"Azərbaycan heç bir ölkədən almadığı rüsumu yalnız bizdən alır" - ETİRAZ
Dünən, 16:14
Meyxanada çürük xurafat düşüncədən istifadə edirlər - Murad Köhnəqala
Dünən, 16:12
Kağız üzərindən ƏDV-nin götürülməsi nə vəd edir? - ARAŞDIRMA
Dünən, 16:11
Milli Məclisin komitələrinin Şuşada keçiriləcək birgə iclasının gündəliyi açıqlanıb
Dünən, 16:09
Kəmaləddin Heydərov bu polkovniki rəis təyin etdi - ƏMR
Dünən, 16:08
Azərbaycan Ordusunun rabitə hissə və bölmələri ilə kompleks məşqlər keçirilir
Dünən, 16:06
Gənclər və İdman Nazirliyində yoxlamalar başa çatıb - AÇIQLAMA
Dünən, 16:04
Putini “Ukrayna cəhənnəmi”nə kim sürüklədi? Həm özünü həm də Rusiyanı batırır...
Dünən, 15:22
Yeyinti var: Bu dəfə Mərdan Camalovun kadrı... - İDDİA
Dünən, 15:19
“Azərbaycan Milan Məhkəməsində ermənilərə və bədxahlarımıza qalib gəldi!” – Elxan Süleymanovdan ilginc açıqlamalar
Dünən, 15:15
Bizdə restavrasiya adı ilə tarixi abidəni məhv edirlər - Həvəskar araşdırmaçı
Dünən, 15:10
“Vətəndaşlar məmura inanmır” - Razi Nurullayev
Dünən, 15:08
“"Üzdəniraq"lar cəmiyyətin "otxod"larıdır, təqib edilməli, izolyasiya olunmalıdırlar” - deputat
Dünən, 15:06
Vətən müharibəsində yaralanmış
Dünən, 15:05
Bahalı biletlər də bəs etmədi: - Cahangir Əsgərov yenə pul qopartmaq istəyir
Dünən, 15:04
Rusiya 34 fransalı diplomatı “arzuolunmaz şəxs” elan edib
Dünən, 15:01
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru