Kim Kardaşyan oğurluqda günahlandırılır .....                     Bakıda qar yağacaq .....                     Jurnalistikada hərşeyşünaslardan imtina olunmalı, .....                     “Vüqar Səfərli işi” daha kimlərin həbsinə apara bilər... .....                     “O gənclər Vətən müharibəmizin qədərini təyin etdilər” .....                     "Belə çıxır ki, dövlətin qanunları BNA-ya şamil olunmur?" .....                     İki erməni hərbçinin meyiti qarşı tərəfə verilib .....                     Ermənistan üzərindən yeni yol: Gürcüstanın əhəmiyyəti azalmır, amma... .....                     "Əli Həsənov və Ramiz Mehdiyev təcili həbs edilməlidir" .....                     Qarabağda hərbi hissələrə və şəhərciklərə .....                     "BakuBus"a yeni direktor təyin edilib .....                     "Zərərçəkmiş sahələrdə çalışanlara yardım heç vaxt dayandırılmayıb" .....                     "Rüstəm Muradov öz rəhbərliyindən erməniləri himayə və müdafiə etmək əmrini alıb" .....                     Karantin rejimi ilə bağlı hansı qərarlar dəyişdi? .....                     Ukraynada rus dili QADAĞAN OLUNDU .....                     Şəhid ailəsini incidən kimdir? .....                     Azərbaycan 4 milyon doza “CoronaVac” vaksini alıb, .....                     "Çoxallahlılıq dövründə ermənilərin Allahları “Anait” olub, bu da fahişəlik ilahəsidir...” .....                     “Xaricə səfər zamanı test tələbi hələlik mütləqdir” .....                     Azərbaycana koronavirus əleyhinə vaksin gətirilib .....                     Külli miqdarda narkotik vasitə qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb .....                     Küçələrdə veyillənənlərə fəxri ad vermək olmaz .....                     Operatib Qərargahdan məktəblərlə bağlı açıqlama .....                     Kəlbəcərin Hacıkənd kəndindən görüntülər .....                     Azərbaycanda 8-9 milyon insan koronavirusa yoluxmayıb, ona görə də vaksinasiya vacibdir .....                     Status “gorbagor” oldu, bəs Moskva üçün? .....                     Vaksin təhlükəsizdir .....                     Şuşada da vaksinasiya məntəqəsi qurulub .....                     COVİD-19 əleyhinə vaksinasiya ilə əhatə olunacaq yüksək riskli qruplar açıqlanıb .....                     Xəstəxanalarda və reanimasiyada çarpayı yeri xeyli boşalıb .....                     “Koronavirusa qarşı vaksinasiyaya yanvarın 18-dən başlamağa qərar verilib” .....                     “Yoluxma əmsalının 31 faizdən 5 faizə enməsi bizə müəyyən yumşalmalara getməyə əsas verir” .....                     “Əsas məqsədimiz işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpasıdır, ancaq koronavirusla mübarizə də davam edir” .....                     Tərtərdə qanunsuz işləyən kompüter zalı aşkar olundu .....                     Zaqatala sakini narkotik vasitə ilə saxlanılıb .....                     Bu tarixlərdə beynəlxalq və ölkədaxili uçuşlara icazə veriləcək .....                     Gürcüstanda son sutkada 24 nəfər koronavirusdan ölüb .....                     Bütün qapalı və açıq məkanlarda maska məcburidir .....                     Giriş-çıxışa qadağa qoyulan şəhər və rayonlarda hərəkət qaydası belə olacaq .....                     Yas yerlərində iştirakla bağlı qərar açıqlanıb .....                 

İşğalın başlanğıcı, qətl edilən Xan ailəsi, uğursuz üsyan... – TARİXİN SANDIĞINDAN
Tarix: 23-11-2020, 18:00 | Çap et
İşğalın başlanğıcı, qətl edilən Xan ailəsi, uğursuz üsyan...
Gürcüstanın şərq vilayətləri olan Kartli və Kaxetiyanın hökmdarı II İrakli (1762-1798) Osmanlı hücumları qarşısında çarəsiz olduğu üçün Rusiya ilə Georgiyevsk traktatını imzaladı. Müqaviləyə əsasən, II İrakli Rusiyanın himayəsini qəbul edir, əvəzində Rusiya onu xarici düşmənlərdən müdafiə etməyi öhdəsinə götürürdü.

Ancaq 1787-ci ildə növbəti rus-türk savaşı başlayanda II İrakli ilə Rusiya arasında münasibətlər korlandı. Bunun səbəbləri tam aydın deyil. Bəzi mənbələrdə İraklinin türklərlə gizli danışıqlar apardığı, başqalarında isə öz qoşunlarından başqa yerdə istifadə edən Rusiyanın Kartli-Kaxetiyanı müdafiəsiz qoyması göstərilir. Hər halda, Ağa Məhəmməd şah Qacar 1795-ci ildə Tiflisi tutub darmadağın edəndə ruslardan kömək gəlmədi.

II İraklinin ölümündən sonra vüsət alan daxili çəkişmələrdən istifadə edən çar I Pavel 1801-ci ildə Kartli-Kaxetiya krallığının ləğv olunaraq torpaqlarının Rusiyaya birləşdirilməsi barədə fərman imzaladı. 1802-ci ilin aprelində rus generalı Knorrinq gürcü zadəganlarını Tiflisdəki Sioni kilsəsinə topladı və rus çarına sədaqət andı içmələrini tələb etdi. Razılaşmayanlar həbs olundular. Bununla da Şərqi Gürcüstanın işğalı ilə Rusiyanın Cənubi Qafqaza müdaxiləsi başladı.

***

1802-ci ilin sentyabrında gürcü əsilli generalı Pavel Sisiyanov Gürcüstana Baş komandan təyin edildi. Bundan altı ay sonra, 1803-cü ilin martında ruslar Car-Balakən camaatlığına hücum çəkdilər və İlisu sultanına Rusiya asılılığını qəbul etdirdilər. Beləcə, Rusiya nəzarətinə keçən ilk Azərbaycan torpağı İlisu oldu.

Həmin ilin sonlarında isə ruslar Gəncə xanlığının ərazisinə soxuldular. Dekabrda Gəncə şəhəri mühasirəyə alındı. Amma qala divarları və müdafiəçilərin qəhrəmanlığı bir müddət şəhəri tutmağa imkan vermədi. Nəhayət, 1804-cü il yanvarın 3-də növbəti hücumla Gəncə alındı. Cavad xan və oğlu həlak oldu. Ruslar xanlığı ləğv etdilər və torpaqlarını Rusiyaya birləşdirdilər.

***

Quzey Azərbaycan xanlıqları Rusiya və Qacar İranı arasında manevr edərək, öz müstəqilliklərini saxlamağa çalışırdılar. Amma Qarabağ xanlığı ilə İranın münasibətləri yaxşı deyildi. Qacar sülaləsinin banisi Ağa Məhəmməd şah Qacar iki dəfə xanlığa hücum etmiş, ikinci hücumu zamanı öz mühafizəçiləri tərəfindən Şuşada öldürülmüşdü.

Doğrudur, bundan sonra Qarabağ xanlığı ilə Qacarlar arasında münasibətlər bir qədər düzəldi. Hətta əmisinin yerinə taxta çıxan Fətəli şah Qacar Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanı qızı Bəyim xanımla evləndi. Qarabağ xanlığı Qacarların ali hakimiyyətini qəbul etdi.

Amma rusların Azərbaycanda peyda olmasından sonra İbrahimxəlil xan öz siyasətinə yenidən baxmalı oldu. Rusiyanın İrandan daha güclü olması şübhə doğurmurdu. Azərbaycan xanlıqları arasında ən güclülərdən biri olan Gəncə xanlığının aqibəti isə ürəkaçan deyildi.

Buna görə də Sisiyanov öz zabitlərindən mayor Lisaneviçi Şuşaya göndərərək, Qarabağ xanlığından tabeçilik tələb edəndə İbrahimxəlil xan çox düşünmədi: məğlub olub hər şeyi itirməkdənsə, asılı olmağa üstünlük verdi. Hərçənd, Fətəli şah xanın yanına elçilər göndərərək, rusların tələbini rədd etməsini istəyir və bunun müqabilində hərbi yardım vəd edirdi. Amma xan şahın köməyinin yetərincə olacağına inanmadı.

1805-ci il mayın 14-də Gəncə yaxınlığında, Kürəkçayın sahilində Qarabağ xanlığı ilə Rusiya imperiyası arasında müqavilə imzalandı. İbrahimxəlil xanın və Pavel Sisiyanovun imzaladığı müqavilə 11 maddədən ibarət idi. Birinci maddədə İbrahimxəlil xanın öz ailəsi və ölkəsi ilə birlikdə rus çarının təbəəliyini qəbul etdiyi qeyd olunurdu.

İkinci maddədə rus çarı özünün və varislərinin adından İbrahimxəlil xanın və varislərinin torpaqlarının bütöv qalacağını vəd edirdi. Üçüncü maddə xanın və gələcəkdə onun yerinə keçəcək varislərinin rus çarına sədaqət andı içmələrini və bunun müqabilində hökmdarlıqlarını təsdiq edən sənəd almalarını nəzərdə tuturdu. Andın mətni müqaviləyə əlavə olunurdu və müqavilə imzalanandan sonra İbrahimxəlil xan tərəfindən səsləndirilməli idi.

Dördüncü maddə Qarabağ xanına qonşu dövlətlərlə əlaqə saxlamağı qadağan edirdi. Əgər həmin dövlətlər xanla əlaqə yaratmağa cəhd edərdilərsə, bu barədə Gürcüstan Baş komandanının Şuşada qalacaq nümayəndəsinə məlumat verilməli idi.

Beşinci maddə rus çarının öhdəliklərindən bəhs edirdi. Çar Qarabağ əhalisini öz nəhəng imperiyasının digər xalqlarından ayırmayacağını, İbrahimxəlil xan və övladlarının Qarabağ üzərində hakimiyyətlərinin sarsılmazlığına təminat verirdi. Xan daxili idarəetmədə sərbəst idi. Guya xanlığın qorunması, əslində isə onu nəzarətdə saxlamaq üçün Şuşada artilleriya ilə birlikdə 500 nəfərlik rus hərbi dəstəsi saxlanılacaqdı.

Altıncı maddə rus hərbi dəstəsinin yerləşmə və təchizatı ilə bağlı xanın görməli olduğu işlərdən bəhs edirdi. Yeddinci maddəyə görə, çar İbrahimxəlil xanı üzərində Rusiya imperiyasının gerbi olan bayraqla “təltif” edirdi. Bu bayrağı xan yanında saxlamalı, müharibəyə gedəndə də özü ilə aparmalı idi.

Səkkizinci maddəyə görə, Qarabağ xanlığı hər il Rusiyaya 8 min çervon xərac ödəməli və bunu iki ödənişlə (1 fevral və 1 sentyabr) həyata keçirməli idi. Bundan əlavə, xanın böyük oğlunun ikinci oğlu girov kimi Tiflisə göndərilməli idi. Doqquzuncu maddəyə görə, xanın girov nəvəsinin saxlanılmasına Rusiya hər gün 10 gümüş rubl ayıracaqdı.

Onuncu maddə müqavilənin əbədi imzalandığını və heç bir dəyişikliyə məruz qala bilməyəcəyini, on birinci maddə isə müqavilənin Rusiya imperatoru tərəfindən ən geci 6 ay ərzində təsdiq olunacağını ehtiva edirdi.

General Sisiyanov çar I Aleksandra mayın 22-də göndərdiyi raportda “imperator həzrətlərinə” Şuşa qalasının açarlarını və Qarabağ xanlığının əbədi təbəəliyə daxil olması barədə müqaviləni təqdim etməkdən xoşbəxt olduğunu bildirir, Rusiya imperiyasının genişlənməsi münasibətilə təbrik edirdi.

Müqavilənin imzalanmasından bir müddət sonra imperatorun fərmanı ilə İbrahimxəlil xana general-leytenant, oğlanları Məhəmmədhəsən ağa və Mehdiqulu ağaya general-mayor rütbələri verildi. Əlavə edim ki, Qarabağ xanlığının Rusiyanın tərkibinə keçməsi Şəki xanı Səlim xana da təsir etdi. İbrahimxəlil xanın qaynı olan Səlim xan mayın 21-də Rusiya ilə Kürəkçay müqaviləsinin eyni olan müqavilə imzaladı.

***

Rusiyanın müsəlman xanlıqlarına hücumu Qacar sarayında etirazla qarşılanmışdı. Gəncənin işğalından yarım il sonra 9 ildən çox davam edəcək rus-iran savaşı başlanmışdı. 1806-cı ilin yazında bu müharibənin yeni kampaniyası çərçivəsində Qacar qoşunu Arazı keçərək, Qarabağa doğru irəlilədi.

Kürəkçay müqaviləsinə əsasən Qarabağda yerləşdirilən rus dəstəsinə podpolkovnik Lisaneviç başçılıq edirdi. Qacarların yeni hücumu zamanı o, İbrahimxəlil xanın düşmənlə gizli əlaqə saxlamasından şübhələndi. Onun başlığı altında kiçik bir dəstə gecə ikən Şuşa yaxınlığındakı Xanbağında xanın iqamətgahına basqın etdi. Xan, arvadı, kiçik oğlu və qızı, xeyli qulluqçusu öldürüldü.

Halbuki xanın İran sarayı ilə əlaqələri barədə heç bir sübut yox idi. Sisiyanovun Bakı yaxınlığında öldürülməsindən sonra onun yerinə Gürcüstan və Dağıstanın Baş komandanı təyin olunan general Qudoviç Peterburqa göndərdiyi məlumatda yazırdı: “Bu mühüm hadisənin bütün təfərrüatlarını araşdıran general Nebolsinin raportuna görə, Qarabağ xanı nahaq öldürülüb”.

Podpolkovnik Lisaneviç Qarabağdan uzaqlaşdırıldı, amma heç bir cəzaya məruz qalmadı. Hətta bu cinayətdən ilyarım sonra rütbəsi artaraq polkovnik oldu. Onun yerinə isə Qarabağ xanlığına Qudoviçin raportunda adı keçən general-mayor Nebolsin təyin edildi. Şəki xanı Səlim xan isə öz bacısının qətlinə görə ruslara qarşı üsyan qaldırdı, məğlub olaraq İrana qaçdı.

İbrahimxəlil xanın böyük oğlu Məhəmmədhəsən ağa hələ 1805-ci ilin sonlarında xəstələnərək vəfat etmişdi. Vərəsəlik qaydalarına görə, xanlıq taxtına onun oğlu Cəfərqulu ağa keçməli idi. Amma İbrahimxəlil xanın ikinci oğlu Mehdiqulu ağa ruslarla yaxşı münasibətləri olan Cəfərqulu xan Xoyski ilə əlaqə saxlayaraq, özünün xan təyin olunmasını istəyir. Bunun müqabilində Mehdiqulu xan öz gözəlliyi məşhur olan 16 yaşlı bacısı Gövhər ağanı 60 yaşlı Cəfərqulu xana ərə verəcəyini bildirir. Bu sövdələşmə həyata keçdi. Mehdiqulu ağa Qarabağ xanı, Gövhər ağa isə Cəfərqulu xanın arvadı oldu. Az sonra isə Cəfərqulu xan özü də ruslar tərəfindən Şəki xanı təyin olundu.

Mehdiqulu xan zahiri mütiliyinə baxmayaraq, atasının ölümünü ruslara bağışlamadı. O, Qacar sarayı ilə əlaqələr saxlayaraq Rusiyanın əsarətindən qurtulmağa çalışırdı. Amma həmin dövrdə Rusiya güclənməkdə, İran isə tənəzzüldə idi. Mehdiqulu xan 1822-ci ildə İrana qaçdı. Bundan dörd il sonra isə ruslar Qarabağ xanlığını ləğv etdilər.

Gövhər ağa isə qoca ərinin ölümündən sonra Şuşaya qayıtdı. Burada o, xeyriyyəçiliklə məşğul oldu. Onun inşa etdirdiyi tikililər arasında ikisi daha məşhurdur. Əvvəlcə “Aşağı Gövhər ağa” məscidini tikdirdi. Daha sonra isə atası İbrahimxəlil xanın tikdirdiyi və yararsız hala düşən məscidi bərpa etdirdi. İndi o məscid “Yuxarı Gövhər ağa” məscidi kimi tanınır və Şuşanın simvollarından biri sayılır.
//lent.az//

İşğalın başlanğıcı, qətl edilən Xan ailəsi, uğursuz üsyan...
İşğalın başlanğıcı, qətl edilən Xan ailəsi, uğursuz üsyan...
İşğalın başlanğıcı, qətl edilən Xan ailəsi, uğursuz üsyan...


 
Sorğu

Sizcə Azərbaycana dost hansı ölkədir?
Türkiyə
İran
Rusiya
ABŞ
Pakistan
Bir başqa ölkə

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Kim Kardaşyan oğurluqda günahlandırılır
Dünən, 13:07
Bakıda qar yağacaq - Belə deyirlər...
Dünən, 13:05
Jurnalistikada hərşeyşünaslardan imtina olunmalı, - rəqabətli media mühiti yaradılmalıdır
Dünən, 13:02
“Vüqar Səfərli işi” daha kimlərin həbsinə apara bilər... - İLGİNC
Dünən, 12:59
“O gənclər Vətən müharibəmizin qədərini təyin etdilər” - deputat
Dünən, 12:55
"Belə çıxır ki, dövlətin qanunları BNA-ya şamil olunmur?" - Əlil maşınlarına kəsilən cəzlar
Dünən, 12:54
İki erməni hərbçinin meyiti qarşı tərəfə verilib
Dünən, 12:51
Ermənistan üzərindən yeni yol: Gürcüstanın əhəmiyyəti azalmır, amma... - Gürcülərdən İLGİNC REAKSİYA
Dünən, 12:49
"Əli Həsənov və Ramiz Mehdiyev təcili həbs edilməlidir" - AÇIQLAMA
Dünən, 12:43
Qarabağda hərbi hissələrə və şəhərciklərə nə qədər vəsait xərclənəcək?
Dünən, 12:42
"BakuBus"a yeni direktor təyin edilib
Dünən, 12:39
"Zərərçəkmiş sahələrdə çalışanlara yardım heç vaxt dayandırılmayıb" - Şahmar Möhsümov
Dünən, 12:30
"Rüstəm Muradov öz rəhbərliyindən erməniləri himayə və müdafiə etmək əmrini alıb" - ekspert
Dünən, 12:27
Karantin rejimi ilə bağlı hansı qərarlar dəyişdi? - Qısa İZAH
Dünən, 12:23
Ukraynada rus dili QADAĞAN OLUNDU - Rusca danışan 224 dollar cərimə ödəyəcək
Dünən, 12:21
Şəhid ailəsini incidən kimdir? - GİLEY
Dünən, 12:11
Azərbaycan 4 milyon doza “CoronaVac” vaksini alıb, daha 2 milyon doza alacaq
Dünən, 12:08
"Çoxallahlılıq dövründə ermənilərin Allahları “Anait” olub, bu da fahişəlik ilahəsidir...”
Dünən, 12:06
“Xaricə səfər zamanı test tələbi hələlik mütləqdir” - Prezidentin köməkçisi
Dünən, 12:01
Azərbaycana koronavirus əleyhinə vaksin gətirilib
Dünən, 11:55
Külli miqdarda narkotik vasitə qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb - Polisdən əməliyyat
Dünən, 11:46
Küçələrdə veyillənənlərə fəxri ad vermək olmaz - Xalq artisti
Dünən, 11:44
Operatib Qərargahdan məktəblərlə bağlı açıqlama - Diqqət!
Dünən, 11:41
Kəlbəcərin Hacıkənd kəndindən görüntülər - VİDEO
Dünən, 11:40
Azərbaycanda 8-9 milyon insan koronavirusa yoluxmayıb, ona görə də vaksinasiya vacibdir - TƏBİB
Dünən, 11:39
Status “gorbagor” oldu, bəs Moskva üçün? - TƏHLİL
Dünən, 11:37
Vaksin təhlükəsizdir - Səhiyyə Nazirliyi
Dünən, 11:32
Şuşada da vaksinasiya məntəqəsi qurulub
Dünən, 11:24
COVİD-19 əleyhinə vaksinasiya ilə əhatə olunacaq yüksək riskli qruplar açıqlanıb - Diqqət!
Dünən, 11:21
Xəstəxanalarda və reanimasiyada çarpayı yeri xeyli boşalıb - TƏBİB
Dünən, 11:17
“Koronavirusa qarşı vaksinasiyaya yanvarın 18-dən başlamağa qərar verilib” - Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi
Dünən, 11:14
“Yoluxma əmsalının 31 faizdən 5 faizə enməsi bizə müəyyən yumşalmalara getməyə əsas verir” - Şahmar Mövsümov
Dünən, 11:10
“Əsas məqsədimiz işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpasıdır, ancaq koronavirusla mübarizə də davam edir” - Prezidentin köməkçisi
Dünən, 11:07
Tərtərdə qanunsuz işləyən kompüter zalı aşkar olundu
Dünən, 11:06
Zaqatala sakini narkotik vasitə ilə saxlanılıb
Dünən, 11:05
Bu tarixlərdə beynəlxalq və ölkədaxili uçuşlara icazə veriləcək
Dünən, 11:02
Gürcüstanda son sutkada 24 nəfər koronavirusdan ölüb
Dünən, 11:01
Bütün qapalı və açıq məkanlarda maska məcburidir
Dünən, 11:00
Giriş-çıxışa qadağa qoyulan şəhər və rayonlarda hərəkət qaydası belə olacaq
Dünən, 10:58
Yas yerlərində iştirakla bağlı qərar açıqlanıb
Dünən, 10:58
Bərbərxana və gözəllik salonları açılır
Dünən, 10:58
Ermənistanda koronavirusdan gəbərənlərin sayı 2 987-yə çatıb
Dünən, 10:57
Həftəsonları ictimai nəqliyyatın fəaliyyətinə tətbiq olunan məhdudiyyət qüvvədə saxlanılıb
Dünən, 10:45
İş yerlərinin fəaliyyətinə icazə verilir
Dünən, 10:44
Azərbaycanda "SMS" icazə ləğv olunur - Operativ Qərargah
Dünən, 10:43
Rayonlara gediş-gəlişə qoyulan qadağa ləğv olunur
Dünən, 10:42
Metronun fəaliyyəti yenə də BƏRPA OLUNMADI - NK
Dünən, 10:41
Fevralın 1-dən kafe, restoran və digər məkanlarda müştərilərə yerində xidmətlər bərpa olunur - QƏRAR
Dünən, 10:38
Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah karantin rejimi ilə bağlı yeni qaydalar açıqlayıb - Diqqət!
Dünən, 10:35
"Başıma da meyvəni ssenariyə görə qoymuşdular"
Dünən, 10:32
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru