Azərbaycanlı "həkimlər" və onların dəhşətli koronavirus "arqumentləri" .....                     Azərbaycan nefti cüzi ucuzlaşıb .....                     Mətbuat Şurası jurnalistlərə müraciət edib .....                     Dövlət Gömrük Komitəsində qanunlar necə TAPDANIR... .....                     Ünvanlı sosial yardımlarla bağlı nəzərdə tutulan əsas yeniliklər açıqlanıb .....                     “İstəyərdim ki, Paşinyanın helikopterini vuraq” .....                     Azərbaycanda yeni sığorta brokeri yaradılıb .....                     DTX və prokurorluğun saxladığı şəxslərin .....                     Əhali marketlərə axışdı .....                     Müəllimlərin yerdəyişməsinə elektron sənəd qəbulu bu gün başa çatır .....                     Sumqayıtda yeni ana olan qadın qəflətən ölüb .....                     Bakıda koronavirusa yoluxma: 1-ci və sonuncu yerdə olan RAYONLAR .....                     Azərbaycanda generala ağır itki üz verdi .....                     Sumqayıtda məşhur marketin əməkdaşı koronavirusa yoluxdu, .....                     Məhəbbət Vəliyevaya yeni vəzifə verildi .....                     Balakəndə 2 tondan artıq çətənə kolu məhv edilib .....                     Sabah "OPEC+" ölkələri nazirlərinin görüşü keçiriləcək .....                     “Qala-STB” parçalanır .....                     Cənubi Qafqazda ilk biosfer rezervat Azərbaycanda yaradılır .....                     Şirkətlər səhmdar cəmiyyət kimi fəaliyyətə niyə maraq göstərmir? .....                     Cəbhə xəttində erməni təxribatı davam edir .....                     Milli Məclis 4 məsələyə görə toplanır .....                     Pandemiya dövründə Bakıda ödənişli xidmətlərin dəyəri azalıb .....                     Neft yenə 40 dolları keçdi .....                     Maska taxmağa hövsələsi çatmayanlar bunun bədəlini evdə qalmaqla ödəyəcəklər... .....                     "3 min manatlıq əməliyyat 10 min manata başa gəldi" .....                     "Ziyəddinoğlu" MMC də belə narazılıq yaradır... .....                     Kremllə rəsmi İrəvan arasında növbəti gərginlik... .....                     Azərbaycanda olmağımdan çox məmnunam, amma... .....                     “Guya, mənim silahımla adam öldürülüb” .....                     Prezidentdən mühüm Qarabağ bəyanatları .....                     "Əli Nağıyev və Vilayət Eyvazov etimadı doğruldurlar" .....                     Xarici borcumuz böhranlı həddən iki dəfə azdır .....                     Rəfdə qalan “kupçalar”: 500 min evin taleyi necə olacaq? .....                     "Füzuli Məmmədov hər hansı yardım etmir" .....                     Koronavirusun mənbəyi olan Uhanda xəstə qalmadı .....                     Jurnalistlərin 3-cü binasında mənzillərin verilmə ŞƏRTLƏRİ .....                     "İcra başçısı insanların gözündə mazol yox, məlhəm olmalıdır..." .....                     Bakıda gənc özünü hərəkətdə olan avtomobildən yola atdı .....                     “O məmurlar korrupsiya pullarına burada iş yerləri açmayıblar, çünki...” .....                 

Koronavirus və uşaqlar: Nələri bilmək vacibdir? – Peşəkar həkim baxışı
Tarix: 26-03-2020, 13:43 | Çap et
Koronavirus və uşaqlar: Nələri bilmək vacibdir?
Dr. Erkin Rəhimov
Azvision.az


Əziz valideynlər, söz verdiyimiz kimi, koronavirusun uşaqlara təsiri haqqında ən son məlumatları sizə təqdim edirik. Virus haqqında (Haradan yarandı, necə yayılır, simptomları nələrdir, müalicəsi və peyvəndi varmı, fəsadları nələrdir) rəsmi tibbi mənbələrdə artıq kifayət qədər ümumi məlumat var. Lakin uşaqlardakı infeksiya haqqında elmi məlumat nisbətən az olduğu üçün, təbii olaraq, valideynlərdə narahatçılıq hissi yaranır. Bu yazının məqsədi bugünə olan son elmi sübutlara əsaslanmış məlumatı xalqımıza çatdırmaqdır.

Nəzərinizə çatdırım ki, aşağıda yazılanlar 25.03.2020 tarixinə qədər dərc edilmiş elmi məqaləlardən hazırlanıb.

1) Hamilə qadınlar digər insanlar kimi bu virusa yoluxa bilərlər (Yoluxma əsasən hava-damcı və yaxın təmas yoluyla olur). Bəzi viruslar hamilə qadınlarda hamilə olmayanlara nisbətən daha ağır keçir, bu virusla əlaqəli belə məlumat yoxdur. Nəzərə alsaq ki, bu virus son 3 ayda dünyaya yayılıb, yalnız hamiləliyin üçüncü trimestr ilə əlaqədar yetərli elmi məlumatlar var. Bu müddətdə infeksiyaya yoluxmuş hamilələrdən doğulan körpələrdə ciddi, ölümlə nəticələnən problemlərə rast gəlinməyib. Birinci və ikinci trimestrdə (ilk altı ay) yoluxan hamilələrdə döldə hansı patologiyaların ola biləcəyi hələ ki, bilinmir. Qeyd edilən faktları nəzərə alaraq, xəstəxanalarda hamilələri və yeni doğulmuşları mümkün olduğu qədər digər xəstələrdən ayırmaq lazımdır ki, virus onlara yoluxmasın.

2) Koronavirusa yoluxmuş hamilədən doğulmuş körpələrdə alınan analizlərdə virus aşkar olunmadığı üçün virusun bətndaxili dölə keçmədiyi düşünülür (xəstə sayı az olduğu üçün dəqiq “keçmir” demək olmur, lakin çift və dölyanı mayedən götürülən analizlərdə virus mənfi çıxıb). Normal doğuş, yoxsa qeysəriyyə yoluyla doğuş qərarın verilməsi üçün yetərli elmi məlumat yoxdur, lakin tövsiyə olunan sırf bu virus səbəbilə (başqa göstəriş yoxdursa) qeysəriyyə əməliyyatının olunmamasıdır.

3) Virusun ana bətnində dölə keçdiyinə işarə edən elmi əsasın olmamasına baxmayaraq, yeni doğulmuşlar koronavirusa yoluxa bilərlər. Bugünə qədər olan məlumatlara əsaslanaraq düşünülür ki, virus xəstə ana ya da başqa bir insan ilə təmasdan körpəyə yoluxur. Yeni doğulmuş körpədə immunitet zəif olduğu üçün, xəstəlik ağır gedişli ola bilər. Belə uşaqlar xüsusi reanimasiya şöbəsində təcrid olunmuş halda izlənməlidirlər.

4) Koronavirusa yoluxmuş ana körpəsinə istəyirsə, süd verə bilər. Aparılmış elmi tədqiqatlarda ana südündə virus aşkar edilməyib. Lakin nəzərə alsaq ki, əmizdirmə vaxtı ana ilə körpənin yaxın təması olur, hava-damcı və ya toxunma yoluyla da virus uşağa keçə bilər. Ona görə, ana süd vermək istəyirsə. mütləq cərrahi maska taxmalı, əl təmizliyinə diqqət etməlidir. Xüsusən də süd sağma prosesində sterilliyə üstünlük verməlidir. ÜST və bir çox başqa rəsmi qurumlar bu halda əmizdirməyə icazə verirlər.

5) Məqalələrdə uşaqların bu virus ilə xəstələnmə ehtimalının böyüklərə nisbətən çox aşağı olduğu göstərilib (23.03.2020 tarixinə qədər dərc edilmiş 45 elmi məqalənin sistematik analizindən çıxan nəticəyə görə, uşaqlar bütün koronavirus xəstələrinin 1-5%-ni təşkil edirlər). Buna səbəb olaraq, çox faktorlar irəli sürülüb, yaxın zamanda daha aydın izah ediləcəyi gözlənilir. Lakin xəstə sayının az olması uşaqların bu xəstəliyi ağır keçirmədikləri mənasına gəlmir. Çox nadir də olsa, xüsusən bir yaşdan kiçik, digər xəstəlikləri olanlarda daha ağır gedişli ola bilər.

6) Uşaqlarda xəstəlik daha çox ya simptomsuz, ya da yüngül simptomlar ilə keçir. Varsa, əsas əlamətlər qızdırma və quru öskürəkdir. Əsnək nahiyəsində qızartı, ishal, halsızlıq, qaytarma, burun tutulması da ola bilər. Qan analizlərində çox vaxt ciddi anormallıq müşahidə edilmir (böyüklərdən fərqli olaraq). Dəqiq diaqnoz üçün həkim müayinəsi, testlər və bəzən rentgenoloji müayinə lazım olur. Bunu da qeyd edək ki, yuxarıdakı əlamətlərə bir çox kəskin respirator virus xəstəliklərində rast gəlinə bilər. Əgər uşağınızda COVID-19 xəstəliyinin olduğunu düşünürsüzsə (yaxın zamanda xaricə səyahət, və ya səyahət etmiş, ya da xəstə insanla təması olubsa) 103-ə və ya 1542 (TƏBİB qaynar xətt) nömrələrinə zəng vurun.

7) ÜST məlumatlarına əsasən, bu xəstəliyə qarşı peyvəndin ən tezi 18 ay sonra geniş tətbiqinə başlana bilər (bir çox ölkədə hazırda bu sahədə ciddi işlər görülür və yaxın zamanda bəlkə peyvənd tapıla bilər, lakin onun effektivliyi, yan təsir profili və başqa xüsusiyyətləri bilinmədiyi üçün, geniş istifadəsi mümkün olmayacaq). Buna görə, bəzi kütləvi infosmasiya vasitələrində oxuduğunuz “peyvənd artıq istehsal edildi” tipli məqalələrə skeptik yanaşmaq lazımdır.

8) Müalicədə istifadə edə biləcəyimiz effektiv yeni dərmanın kəşf edilməsi də uzun zaman alan proses olduğu üçün, bunu da yaxın zamanda gözləmək düzgün olmaz. Lakin başqa xəstəliklərdə istifadə edilən dərmanları artıq bir çox ölkələr bu xəstəlikdə də istifadə edirlər. Aralarında bəziləri çox effektiv görünür. Ola bilər ki, yaxın zamanda bu dərmanlar səbəbiylə infeksiyanın ağırlığı azala bilər. Lakin bu dərmanların geniş istifadəsi üçün yenə də elmi tədqiqatlara ehtiyac vardır, buna görə bu xəstəlikdə elmi olaraq effekti sübut edilməmiş heç bir dərmanı istifadə etmək olmaz.

9) Uşaqlarda infeksiyaya yoluxma ehtimalının az olmasına baxmayaraq, virusun insandan insana yoluxmasında və epidemiyanın yayılmasında rol oynadığından şübhələnilir (xüsusən simptomsuz və ya yüngül keçirənlər daha çox yayır). Bəzi uşaqlarda böyüklərdən fərqli olaraq, ishal və qusma ələmətləri ön planda olduğu üçün nəcis yoluyla da yoluxmanın ola biləcəyi araşdırılır (virus xəstə uşaqların nəcisində bəzən uzun müddət ifraz olunur). Bu səbəblə xəstə uşaqların yaşlı, immuniteti zəif, xroniki xəstəlikləri olan insanlardan uzaq tutulması vacibdir.

10) Sosial təcrid zamanı uşaqlar məktəbdən, sosial əlaqələrdən və idmandan məhrum qaldığı üçün bəzi psixoloji və fiziki problemlər yarana bilər. Elmi tədqiqatlar uzun müddət evdə vaxt keçirən uşaqların daha az fiziki aktiv olduğunu, ekran qarşısında daha çox vaxt keçirdiyini, yuxuların qeyri müntəzəm, qida rasionlarının daha zərərli olduğunu göstərir. Buna görə onlara xüsusi diqqət edilməldir. Yüksək kalorili, karbohidratlarla zəngin qidalardan və TV, kompüter oyunlarından mümkün olduğu qədər uzaq tutulmalıdırlar. Daha böyük yaşlı uşaqların virusdan qorxularını azaltmaq məqsədilə valideynlər maarifləndirmə aparmalıdırlar. Uşaqlar evdə və ya mümkünsə, həyətdə fiziki aktivliyə cəlb edilməlidirlər. Uşaqlarla oyunlara üstünlük verilməlidir. Son vaxtlarda daha geniş yayılan online dərs sistemindən geniş istifadə edilməlidir.

Gördüyünüz kimi, bu virusun dünyada geniş yayılması ilə əlaqəli olaraq, uşaqlarda da bəzi problemlərə rast gəlinə bilər. Hər valideyn ilk növbədə təlaşa düşməmək üçün düzgün qaynaqlardan ətraflı informasiyalar əldə etməlidir (Bunun üçün rəsmi mənbələrə, ekspertlərin rəylərinə diqqət yetirmək daha məqsədəuyğundur). Yuxarıda yazdığım kimi, əslində bu virus uşaqlar üçün ciddi problem təşkil etmir, çox vaxt yüngül keçir. Lakin bu, lazımsız rahatlığa və tədbirsizliyə səbəb olmamalıdır. Xüsusi gigiyenayaya ciddi əməl edilməlidir (xüsusən kiçik yaşlı uşaqlarda daha vacibdir). Uşaqların həssas insanları virusa yoluxdura biləcəyi unudulmamalıdır. Ölkəmiz üçün bu çətin dövrdə hər kəs üzərinə düşəni edərək (burada sosial təcridi xüsusən vurğulamaq istəyirəm), epidemiyanın yayılmasının qarşısını ala bilər.

Koronavirus və uşaqlar: Nələri bilmək vacibdir?

* Doktor Erkin Rəhimov pediatr-neonatoloqdur. İstanbul Universitetinin Cərrahpaşa Tibb Fakültəsində təhsil alıb





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Azərbaycanlı "həkimlər" və onların dəhşətli koronavirus "arqumentləri" - AKTUAL
Bu gün, 10:32
Azərbaycan nefti cüzi ucuzlaşıb
Bu gün, 10:31
Mətbuat Şurası jurnalistlərə müraciət edib - SƏBƏB
Bu gün, 10:30
Dövlət Gömrük Komitəsində qanunlar necə TAPDANIR... - Sədr dəyişməyənə qədər...
Bu gün, 10:29
Ünvanlı sosial yardımlarla bağlı nəzərdə tutulan əsas yeniliklər açıqlanıb - YENİ QAYDALAR
Bu gün, 10:09
“İstəyərdim ki, Paşinyanın helikopterini vuraq” - General Aydəmirov
Bu gün, 10:07
Azərbaycanda yeni sığorta brokeri yaradılıb
Bu gün, 10:04
DTX və prokurorluğun saxladığı şəxslərin həbs müddəti uzadılıb
Bu gün, 10:03
Əhali marketlərə axışdı - 48 saat üçün nə “tədarük” edilir?
Bu gün, 10:02
Müəllimlərin yerdəyişməsinə elektron sənəd qəbulu bu gün başa çatır - Diqqət!
Bu gün, 09:56
Sumqayıtda yeni ana olan qadın qəflətən ölüb
Bu gün, 09:56
Bakıda koronavirusa yoluxma: 1-ci və sonuncu yerdə olan RAYONLAR - SİYAHI
Bu gün, 09:55
Azərbaycanda generala ağır itki üz verdi
Bu gün, 09:54
Sumqayıtda məşhur marketin əməkdaşı koronavirusa yoluxdu, 45 nəfər karantinə alındı...
Bu gün, 09:52
Məhəbbət Vəliyevaya yeni vəzifə verildi
Bu gün, 09:46
Balakəndə 2 tondan artıq çətənə kolu məhv edilib
Bu gün, 09:43
Sabah "OPEC+" ölkələri nazirlərinin görüşü keçiriləcək
Bu gün, 09:42
Emin Ağalarov koronavirusa yoluxdu - "Həyatında heç vaxt tək qalmamışdım"
Bu gün, 09:41
“Qala-STB” parçalanır
Bu gün, 09:35
Cənubi Qafqazda ilk biosfer rezervat Azərbaycanda yaradılır - AÇIQLAMA
Bu gün, 09:31
“Qəribə millətik, bu boyda yalan olar?” - Xalq artisti
Bu gün, 09:29
Şirkətlər səhmdar cəmiyyət kimi fəaliyyətə niyə maraq göstərmir?
Bu gün, 09:25
Cəbhə xəttində erməni təxribatı davam edir
Bu gün, 09:24
Milli Məclis 4 məsələyə görə toplanır - SİYAHI
Bu gün, 09:14
Pandemiya dövründə Bakıda ödənişli xidmətlərin dəyəri azalıb
Bu gün, 09:13
Neft yenə 40 dolları keçdi
Bu gün, 09:12
Maska taxmağa hövsələsi çatmayanlar bunun bədəlini evdə qalmaqla ödəyəcəklər... - 5 şəhərdə həyat durdurulur...
Bu gün, 09:11
"3 min manatlıq əməliyyat 10 min manata başa gəldi" - Tanınmış şairdən ETİRAZ
Bu gün, 09:09
"Ziyəddinoğlu" MMC də belə narazılıq yaradır... - GİLEY
Bu gün, 09:06
Kremllə rəsmi İrəvan arasında növbəti gərginlik... - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 09:01
Azərbaycanda olmağımdan çox məmnunam, amma... - əcnəbi vətəndaş məhkəmələrimizdən narazıdır
Bu gün, 08:59
“Guya, mənim silahımla adam öldürülüb” - deputat
Bu gün, 08:56
Prezidentdən mühüm Qarabağ bəyanatları - təmas xəttindən hədəfə sərrast atəş
Bu gün, 08:54
Məşhur azərbaycanlı qadın Rusiya filminin qəhrəmanı olub - VİDEO
Bu gün, 08:52
"Əli Nağıyev və Vilayət Eyvazov etimadı doğruldurlar" - deputat
Bu gün, 08:47
Xarici borcumuz böhranlı həddən iki dəfə azdır - ekspert danışır
Bu gün, 08:45
Rəfdə qalan “kupçalar”: 500 min evin taleyi necə olacaq? - AKTUAL
Bu gün, 08:43
"Füzuli Məmmədov hər hansı yardım etmir"
Bu gün, 08:42
Koronavirusun mənbəyi olan Uhanda xəstə qalmadı
Bu gün, 08:39
Jurnalistlərin 3-cü binasında mənzillərin verilmə ŞƏRTLƏRİ - AÇIQLAMA
Bu gün, 08:39
"İcra başçısı insanların gözündə mazol yox, məlhəm olmalıdır..." - Keçmiş icra başçısı
Bu gün, 08:35
Qarabağ haqqında erməni filmi “Kann-2020”-nin siyahısına daxil edildi?..
Bu gün, 08:34
Bakıda gənc özünü hərəkətdə olan avtomobildən yola atdı - VİDEO
Bu gün, 08:32
“O məmurlar korrupsiya pullarına burada iş yerləri açmayıblar, çünki...” - deputat
Bu gün, 08:31
Vilyam Hacıyevin bağlamaları kimə çatacaqmış? - 2 başçını bitirən bir əməliyyat...
Bu gün, 08:29
Bakıda 30 yaşlı qadın bıçaq xəsarəti aldı
Bu gün, 08:27
Əbülfəs Qarayev həbsə gedir, yoxsa vəzifəyə?.. - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 08:26
"Əli Nağıyev istədiyinin 10 faizini hələ həyata keçirə bilməyib, çünki..." - MÜSAHİBƏ
Bu gün, 08:24
“Bizim dövlətimiz bu şəxslərə böyük diqqət və qayğı göstərir...”
Bu gün, 08:23
Bakıda kişi arvadını bıçaqladı
Bu gün, 08:16
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru