Dia.az-a ermənilər hücum edir .....                     İxtisas seçimi sabah yekunlaşır .....                     Panamalı futbolçular Ermənistandan qaçmağa hazırlaşırlar .....                     İlham Əliyev Pakistanın yeni səfirinin etimadnaməsini .....                     Düşmən tərəfindən yayılan saxta xəbərlərə İNANMAYIN! .....                     Durum dəyişir: “Rusiya razıdır ki, Azərbaycan…” .....                     “Azərbaycan güclü olmasa, Türkiyə güclü olmaz” .....                     “Düşüncələrim və dualarım Azərbaycanladır” .....                     Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 33 milyon 464 minə çatıb .....                     Ermənilərin yaraladığı daha bir mülki şəxs öldü .....                     Hərbi Hava Qüvvələrimizin aviasiya vasitələrinin tərkibində F-16 qırıcıları mövcud deyil .....                     “Xaricdəki həmvətənlərimiz haqq səsimizin dünyaya çatdırılmasında yaxından iştirak etməlidirlər” .....                     “Düşmənin Ağdərə istiqamətində müqaviməti qırılıb” .....                     Azərbaycan savaşı öz gücünə aparır... .....                     “Azad edilən ərazilərin bir qarışı belə itirilməyib” .....                     Ermənistan yeni itkilərini açıqlayıb .....                     "Bu gün sevindirici məlumatlar yayılacaq" .....                     Yolumuzu gözləyən Xankəndinin yeni görüntüsü .....                     “Biz artıq ermənilərin dilini tapmışıq və onların qandığı dildə də danışırıq...” .....                     Rusiyanın bəzi telekanallarında ERMƏNİ TƏBLİĞATI .....                     Ermənistan Azərbaycanın mülki əhalisini öldürür .....                     Neft ucuzlaşıb .....                     Ceyhun Bayramovun Vendi Morton ilə telefon danışığı olub .....                     50 siyasi partiyadan Ali Baş Komandana dəstək-milli birliyi rəsmiləşdirən sənəd .....                     Qarabağda əməliyyatlar başlayanda ermənilərin qərb cəbhəsində susmasının sirri .....                     Azərbaycan Ordusunun Füzuli şəhəri istiqamətində hücumu davam edir .....                     Mərkəzi Bank sığorta tenderini bu şirkət uddu .....                     Cəbrayıl sakininin xəsarət alması ilə bağlı cinayət işi başlanıb .....                     İrandan rus hərbi texnikaları nə məqsədlə Ermənistana göndərilir: .....                     “Görünür, o vaxt Moskva həbsxanasında yatanda ”verbovka" olunub..." .....                     Erməni həyasızlığı: “Qorxaq Rusiya” .....                     “Kimsə müharibə qaydalarını pozacaqsa, onlar ən sərt şəkildə cəzalandırılmalıdır” .....                     Daşkəsən artilleriya atəşinə tutulur .....                     “Qarabağı alsın, İlham Əliyevə Azadlıq meydanında qızıldan heykəl qoyacağıq...” .....                     "Bir yara sarıyaram, kömək edərəm, heç olmasa ermənin bir gülləsini soyudaram" .....                     “Ermənistan iflic vəziyyətdədir” .....                     “Moskva hələ ki, məsələyə qarışmır” .....                     Düşmənin 1 tankı, 10 nəfərədək şəxsi heyəti məhv edilib .....                     Bu gün dollar neçəyədir? .....                     "Heç bir azərbaycanlı-nə yaşlı, nə də gənc öz tarixi torpaqlarından əl çəkməyəcək" .....                 

Koronavirus: tarixin gedişini dəyişən 5 epidemiya - ARAŞDIRMA
Tarix: 25-03-2020, 12:18 | Çap et
Koronavirus: tarixin gedişini dəyişən 5 epidemiya
Koronavirus epidemiyası dünya miqyasında milyonlarla insanın yaşayış tərzini ciddi şəkildə dəyişir və bu dəyişiklərin çoxu qalıcı olacaq.

Xəstəliklər xanədanlıqların çökməsindən tutmuş müstəmləkəçiliyin artmasına, hətta iqlim dəyişikliyinə qədər uzunmüddətli təsir gücünə malik olub.

XIV əsr vəbası və Qərbi Avropanın yüksəlişi

1350-ci illərdə Avropanı bürüyən böyük vəba epidemiyası əhalinin 3 faizinin ölümüylə nəticələnib.

Ancaq milyonlarla insan itkisindən sonra epidemiyadan zərər çəkmiş ölkələr sürətlə inkişaf edib və bu gün onlar dünyanın ən varlı dövlətləri sırasındadırlar.

O dövrdə bubonik vəbaya yoluxanların çoxu kənd sakinləriydi və bu, torpaq sahiblərinin işçi qüvvəsi sarıdan ciddi problemlərlə üzləşməsinə gətirib çıxarmış, sağ qalmış kəndlilərə onlardan daha çox əməkhaqqı tələb etmək imkanı qazandırmışdı.

Beləliklə, mülkədarların kəndliləri borclarını ödəmək üçün işlətdiyi feodal sistem parçalanmağa başlamış, Qərbi Avropa daha müasir, ticarət yönlü və nəğd ödəməli yeni sistemə yönəlmişdi.

İnsanları işlətmək artıq daha çox xərc tələb etdiyi üçün işverənlər onları əvəz edəcək qənaətcil texnologiyalara investiya ayırmaq qərarına gəlmiş; beləcə, sənayeləşmənin önü açılmışdı.

Vəba epidemiyasının Avropa imperializmini cəsarətləndirməsi fikri burdan qaynaqlanır.

O vaxta qədər dəniz səyahətləri və icadlar təhlükəli hesab olunurdu. Ancaq vəba nəticəsində kütləvi ölümlər insanları uzun dəniz səyahətlərinə çıxmağa meylləndirmiş, bu isə Avropa müstəmləkəçiliyinin yayılmasına təkan vermişdi.

İqtisadiyyatı müasirləşdirmək, texnologiyalara vəsait ayırmaq və xaricə səyahətləri təşviq etmək sayəsində Qərbi Avropa zamanla dünyanın ən güclü regionlarından birinə çevrilib.

Amerikada çiçək xəstəliyi və iqlim dəyişikliyi

XV əsrdə Amerika qitəsinin müstəmləkəyə çevrilməsi çox sayda insanın ölümüylə nəticələnib və bu, iqlim dəyişikliyinin səbəblərindən biri kimi də göstərilir.

University College London alimlərinin araşdırmasına görə, təkcə XIV əsrdə dünya əhalisinin 10%-inin yaşadığı ərazidə 60 milyon insandan cəmi 5-6 milyonu sağ qalıb.

Bu ölümlərin çoxuna müstəmləkəçilərin “gətirdiyi” xəstəliklər səbəb olub.

Ən çox insan tələfatına çiçək xəstəliyi yol açıb. Sonrakı yerlərdə bubonik vəba, malyariya, qızdırma və xolera epidemiyaları gəlir.

Bu xəstəliklər dünyanın digər bölgələrinə də zərər vurub.

Sağ qalmış az sayda insan torpaq sahələrinin hamısında əkin işləri apara bilmədiyi üçün çox böyük sahələr meşəyə və ya çöllüyə çevrilib.

Təxminən 560 min kvadrat kilometrlik ərazi, yəni az qala Keniya böyüklüyündə sahə belə dəyişiklərə məruz qalıb.

Alimlər hesab edirlər ki, vulkanik partlayışlar və günəş aktivliyinin azalmasıyla yanaşı, “Kiçik buz dövrü” adlandırılan temperatur azalması həm də bu hadisəylə bağlıdır.

Maraqlıdır ki, qıtlıqdan ən az əziyyət çəkən Avropa nəticə etibarilə bundan ən çox təsirlənən yer olub.

Sarı qızdırma və Haitinin Fransaya üsyanı

Haitidə meydana gələn epidemiya Fransanın Şimali Amerikadan çıxmasıyla nəticələnib. Ardınca o ərazidə getdikcə böyüyən və güclənən dövlət ABŞ olub.

1801-ci ildə avropalı müstəmləkiçilərə qarşı bir neçə üsyan baş verdikdən sonra Haitidə hakimiyyətə Fransayla əməkdaşlıq edən Toussaint Louverture gəlib.

Fransa lideri Napoleon Bonaparte hakimiyyətdə ömürlük qalacağını açıqlayandan sonra bütün adaya nəzarəti ələ keçirmək üçün Haitiyə onminlərlə əsgər göndərib.

Döyüş meydanında uğur qazanan Fransa əsgərlərinin qarşısını sarı qızdırma kəsib: epidemiya nəticəsində 50 min əsgər, zabit, həkim və dənizçi həlak olub, geriyə ancaq 3000 nəfər qayıda bilib.

Avropalıların Afrika mənşəli xəstəliyə qarşı təbii immunitetləri olmayıb. Silahlı qüvvələri dağılan və demoralizasiyaya uğrayan Napoleon Haitini tərk etməklə yanaşı, Şimali Amerikayla bağlı bütün planlarından vaz keçib.

Haitidəki üsyanı yatırmaq üçün başlatdığı uğursuz hərbi əməliyyatdan cəmi 2 il sonra o, 2 milyon kvadrat metrdən çox ərazini ABŞ-a satmaqla (Tarixdə “Luiziana alveri” olaraq bilinir) bu gənc ölkənin iki dəfə böyüməsinə fürsət verib.

Afrikada mal-qara vəbası və müstəmləkəçilik

Heyvanları öldürən epidemiya Avropanın Afrikanı müstəmləkəyə çevirməsini sürətləndirib.

1888-1897-ci illərdə mal-qara vəbası virusu (rinderpest) Afrikadakı heyvanların 90 faizini məhv edib; Afrika Buynuzu, Qərbi Afrika və Cənub-Qərbi Afrikadakı icmalara böyük zərər dəyib.

İribuynuzlu heyvanların qırılması toplumda aclığa və çöküşə səbəb olub, insanların epidemiya bölgələrindən qaçmasına gətirib çıxarıb. Şumlama işlərində əsasən öküzlərdən istifadə olunduğu üçün epidemiyadan sonra əkin yerlərinin çoxu istifadəsiz qalıb.

Xəstəliyin qitədə yaratdığı xaos XIX əsrin sonlarında Afrikanın böyük ərazilərinin Avropa ölkələri tərəfindən müstəmləkəyə çevrilməsini asanlaşdırıb.

Bu plan mal-qara vəbasından bir neçə il əvvəl tərtib edilib.

1884-85-ci illərdə Berlində keçirilən bir konfransda 14 Avropa ölkəsi, o cümlədən, Birləşmiş Krallıq, Fransa, Almaniya, Portuqaliya, Belçika və İtaliya Afrikayla bağlı planlarını müzakirə ediblər və tədbirdən sonra bu planlar rəsmiləşdirilib.

Sonrakı dövrdə qitədə ciddi dəyişikliklər baş verib. 1870-ci illərdə Afrikanın yalnız 10%-i Avropanın nəzarətində olduğu halda, 1900-cü illərdə bu göstərici 90%-ə çatıb. Epidemiyanın yaratdığı xaos ədalətsiz torpaq alış-verişinin genişlənməsinə yardım edib.

Efiopiya əhalisinin az qala üçdə biri qıtlıqdan öldüyü üçün 1890-cı illərin əvvəllərində İtaliya başqa bir Afrika ölkəsi olan Eritreyaya yönəlib.

Vəba və Minq xanədanlığının sonu

Minq xanədanlığı Şərqi Asiyanın böyük bir hissəsində siyasi və mədəni təsir vasitələrindən istifadə edərək Çini az qala 300 il idarə edib. Ancaq qorxunc bir epidemiya Minqlərin hakimiyyətinə son qoyub.

164-cü ildə Çinin şimalında başlayan epidemiya kütləvi insan təlafatına səbəb olub. Bəzi bölgələrdə əhalinin 20, bəzilərində 40 faizi ölüb. Vəbanı qıtlıq və çəyirtkə hücumları müşayət edib.

Tarlalarda məhsul tapmayan insanlar həm də acından ölüblər, bəziləri ölənlərin meyitlərini yeməyə başlayıblar.

Böyük ehtimalla, böhran bubonik vəbayla malyariyanın birləşməsindən yaranıb. Bu epidemiyanın xanədanlığı çökdürmək üçün şimaldan gələn istilaçılar vasitəsilə yayıldığı ehtimal olunur.

Xaos bölgəyə quldur basqınlarının sayını artırıb, ardınca həmin ərazidə yüzillər boyu davam edən Qinq xanədanlığı qurulub.

Həmin dövrdə Minq lideri xəstəymiş, üstəlik, ölkədə korrupsiya və qıtlıq problemləri də varmış. Ölkə boyu yayılan ölümcül epidemiya onun hakimiyyətinin çox sürətlə bitməsinə gətirib çıxarıb.(BBC)





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Dia.az-a ermənilər hücum edir
Dünən, 12:23
İxtisas seçimi sabah yekunlaşır - Diqqət!
Dünən, 10:19
Panamalı futbolçular Ermənistandan qaçmağa hazırlaşırlar
Dünən, 10:16
İlham Əliyev Pakistanın yeni səfirinin etimadnaməsini qəbul edib
Dünən, 10:14
Düşmən tərəfindən yayılan saxta xəbərlərə İNANMAYIN! - FOTOFAKT
Dünən, 10:12
Durum dəyişir: “Rusiya razıdır ki, Azərbaycan…” – Şok Qarabağ iddiası
Dünən, 10:06
“Azərbaycan güclü olmasa, Türkiyə güclü olmaz”
Dünən, 10:02
“Düşüncələrim və dualarım Azərbaycanladır” - Sami Yusif
Dünən, 10:01
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 33 milyon 464 minə çatıb
Dünən, 09:58
Ermənilərin yaraladığı daha bir mülki şəxs öldü
Dünən, 09:44
Hərbi Hava Qüvvələrimizin aviasiya vasitələrinin tərkibində F-16 qırıcıları mövcud deyil - Vaqif Dərgahlı
Dünən, 09:40
“Xaricdəki həmvətənlərimiz haqq səsimizin dünyaya çatdırılmasında yaxından iştirak etməlidirlər” - Elnur Allahverdiyev
Dünən, 09:39
“Düşmənin Ağdərə istiqamətində müqaviməti qırılıb” - Ağdərə AZAD OLUNUB?
Dünən, 09:38
Azərbaycan savaşı öz gücünə aparır... - Düşmıən isə dünya boyu DİLƏNİR...
Dünən, 09:35
“Azad edilən ərazilərin bir qarışı belə itirilməyib” - Vaqif Dərgahlı
Dünən, 09:33
Ermənistan yeni itkilərini açıqlayıb - SİYAHI
Dünən, 09:31
"Bu gün sevindirici məlumatlar yayılacaq" - Qubad İbadoğlu
Dünən, 09:24
Yolumuzu gözləyən Xankəndinin yeni görüntüsü - FOTO
Dünən, 09:22
“Biz artıq ermənilərin dilini tapmışıq və onların qandığı dildə də danışırıq...”
Dünən, 09:21
Rusiyanın bəzi telekanallarında ERMƏNİ TƏBLİĞATI – Kabel televiziyalarının paketləri nəzarətə götürülməlidir
Dünən, 09:19
Ermənistan Azərbaycanın mülki əhalisini öldürür - ABŞ mediası
Dünən, 09:16
Neft ucuzlaşıb
Dünən, 09:12
Ceyhun Bayramovun Vendi Morton ilə telefon danışığı olub
Dünən, 09:10
50 siyasi partiyadan Ali Baş Komandana dəstək-milli birliyi rəsmiləşdirən sənəd - Ermənistanda isə...
Dünən, 09:09
Qarabağda əməliyyatlar başlayanda ermənilərin qərb cəbhəsində susmasının sirri - İLGİNC
Dünən, 09:08
Azərbaycan Ordusunun Füzuli şəhəri istiqamətində hücumu davam edir - Düşmənin daha 4 tankı vurulub
Dünən, 08:59
Mərkəzi Bank sığorta tenderini bu şirkət uddu
Dünən, 08:50
Cəbrayıl sakininin xəsarət alması ilə bağlı cinayət işi başlanıb - Baş Prokurorluq
Dünən, 08:43
İrandan rus hərbi texnikaları nə məqsədlə Ermənistana göndərilir: - Bəs rəsmi Bakı niyə susur?
Dünən, 08:42
“Görünür, o vaxt Moskva həbsxanasında yatanda ”verbovka" olunub..." - Partiya sədrindən növbəti ittihamlar
Dünən, 08:39
Erməni həyasızlığı: “Qorxaq Rusiya” - GƏLİŞMƏ
Dünən, 08:38
“Kimsə müharibə qaydalarını pozacaqsa, onlar ən sərt şəkildə cəzalandırılmalıdır” - deputat
Dünən, 08:33
Daşkəsən artilleriya atəşinə tutulur - Müdafiə Nazirliyi
Dünən, 08:20
“Qarabağı alsın, İlham Əliyevə Azadlıq meydanında qızıldan heykəl qoyacağıq...” - Zakir Fəxri
Dünən, 08:18
"Bir yara sarıyaram, kömək edərəm, heç olmasa ermənin bir gülləsini soyudaram" - Rəşid Mahmudov
Dünən, 08:15
“Ermənistan iflic vəziyyətdədir” - TƏHLİL
Dünən, 08:10
“Moskva hələ ki, məsələyə qarışmır” - GƏLİŞMƏ
Dünən, 08:07
Düşmənin 1 tankı, 10 nəfərədək şəxsi heyəti məhv edilib - MN
Dünən, 08:03
Bu gün dollar neçəyədir?
Dünən, 07:57
"Heç bir azərbaycanlı-nə yaşlı, nə də gənc öz tarixi torpaqlarından əl çəkməyəcək" - deputat
Dünən, 07:56
“Onları elə yollardaca məhv etmək daha sərfəlidir” - keçmiş nazir
Dünən, 07:54
Belə “siyasi mühacirət” düşməndən betərdir – XƏYANƏTİN TƏFƏRRÜATLARI
Dünən, 07:52
Komendant saatı üçün icaze.e-gov.az portalının fəaliyyəti aktivləşdirilib - Diqqət!
Dünən, 07:49
Ermənilər Füzuli istiqamətində kəndlərimizi vurmağa başladı - cəbhədən son xəbər
Dünən, 07:47
Ermənistanda kişilərin ölkəni tərk etməsi məhdudlaşdırılıb - Qaçanları bu yolla durdururlar
Dünən, 07:46
Ermənilərin cəzalandırılması ilə bağlı sənədləşmə aparılır - Baş Prokurorluq
Dünən, 07:44
Rusiya Dövlət Duması Dağlıq Qarabağa dair bəyanat layihəsinə baxacaq
Dünən, 07:41
Türkiyə Prezidenti Britaniyanın Baş naziri ilə Dağlıq Qarabağdakı son vəziyyətdən danışıblar
Dünən, 07:40
ATƏT PA-nın prezidenti Qarabağ münaqişəsindən danışıb
Dünən, 07:39
Müharibə davam edəcəkmi: Bundan sonra nə olacaq? - TƏHLİL
Dünən, 07:38
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru