"Sanki belə qənaət formalaşır ki, Qazaxda qadınların dediyi kişilər üçün qanundur" .....                     Azərbaycan-İtaliya sənədləri .....                     “15 yaşayış binasının dam örtüyü qəzalı vəziyyətdədir” .....                     Haqqında “Ölüf, ölüf, derəm saa... Başdaşı da var” deyilən şəxs ölməyibmiş .....                     Daha bir məntəqədə seçkinin nəticələri ləğv olunub .....                     Neftçalanın icra başçısı vəzifəsindən azad edildi .....                     “Bülletenlər çox ciddi şəkildə qorunmalı və seyfdə saxlanılmalıdır” .....                     Məzahir Pənahovun son görəvi .....                     Azərbaycan çempionatının oyunu yarımçıq dayandırıldı .....                     “MSK seçicilərin iradəsini əks etdirməyən şübhəli hallar aşkarlananda, nəticələri ləğv edir” .....                     İmamverdi İsmayılov da mandatını qorudu .....                     Rusiya XİN: "Türkiyə hakimiyyəti ilə daimi əlaqədəyik" .....                     Putin, Ərdoğan və Ruhani nə vaxt görüşür? .....                     Əli İnsanov partiya sədrini görüşə çağırdı .....                     "Energetika sahəsində çox gözəl nəticələr var" .....                     Baş Prokurorluq Bərdədəki həbslərlə bağlı .....                     “SOCAR Gürcüstanda 72 məscidi təmənnasız qazla təmin edir” .....                     Azərbaycan meşə yanğınlarına görə Avstraliyaya maliyyə yardımı etdi .....                     Prezident İlham Əliyevin İtaliya Nazirlər Şurasının Sədri Cüzeppe Konte ilə .....                     Keçmiş başçının zülmündən bezən camaat ETİRAZA QALXDI .....                     Azərbaycanda dollar bazarı: Mərkəzi Bankın bugünkü qərarından sonra nə olacaq? .....                     “Məzahir müəllim, necə olur ki, siz texniki səhvi görürsünüz, amma dairələrdəki qanun pozuntuları haqda danışmırıq” .....                     Xocalı soyqırımına həsr olunmuş rəsm və inşa yazı müsabiqəsi .....                     Sabah dollar neçəyə olacaq? .....                     “Məntəqə komissiya üzvlərinin müşahidəçilərə protokol verməmək hüququ yoxdur” .....                     İsmayıllının icra başçısı Xanagah kəndində sakinləri qəbul edib .....                     Baş Prokurorluq və TƏBİB birgə məlumat yaydı .....                     Bərdə Dövlət İdarəetmə və Texnologiya Kollecinin direktoru və müavini HƏBS OLUNDU .....                     Azərbaycan avtomobillərini ixrac edəcək ölkələrin adları açıqlandı .....                     "Azəriqaz"da struktur islahatı aparılıb .....                     Azərbaycan və İtaliya prezidentləri mətbuata bəyanatlarla .....                     “Qarşı tərəf məhkəməyə müraciət edə bilər” .....                     Roza bu dəfə Rüstəmi seçdi .....                     Maliyyə nazirliyi TƏFTİŞ QƏRARI VERDİ: Gömrükdə YOXLAMA .....                     "Oğlum zəng vurub ki, “ata, anamı öldürmüsən?" .....                     MSK daha bir neçə dairə üzrə müraciətlərin DSK-ya göndərilməsinə qərar verib .....                     MSK-nın iclası başlayıb, seçkilərlə bağlı müraciət və şikayətlərə baxılır .....                     Moskvada qışın ən isti günü qeydə alınıb .....                     Siyasilər İsgəndər Həmidovu unudub? .....                     Türkiyədə zəlzələ nəticəsində Azərbaycana təxliyə olunan tələbələrin bir hissəsi geri dönüb .....                 

Azərbaycanda bu torpaqları təmizləmək üçün 15 milyard ABŞ dolları lazımdır
Tarix: 15-02-2020, 11:24 | Çap et
Azərbaycanda bu torpaqları təmizləmək üçün 15 milyard ABŞ dolları lazımdır
Bir neçə gün öncə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasınının (AMEA) akademik H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun direktoru, akademik Ramiz Məmmədov və Landşaftşünaslıq və landşaft planlaşdırılması şöbəsinin müdiri Mirnuh İsmayılov təbii-texnogen təhlükələr əsasında Azərbaycanın ekoloji risklər xəritəsini işləyib hazırlayıb. M.İsmayılov "Report"a müsahibəsində Azərbaycanın ekoloji risklər xəritəsinin hazırlanması üçün yaranan zərurətə və səbəblərə aydınlıq gətirib. O, xəritədə yer alan risklər və özəlliklər barədə fikirlərini bölüşüb.

“Report” Mirnuh İsmayılovla müsahibəni təqdim edir:

- Mirnuh müəllim, ekoloji risk xəritəsinin yaradılmasına zərurət var idimi?

- Ekoloji risk bu dəqiqə dünyada ən aktual məsələlərdən biridir. Bütün insanlar, iş adamları, investorlar, siyasətçilər və regional inkişaf planını hazırlayanlar iş qurarkən, torpaq alakən həmin ərazidə hansı ekoloji risklərin olduğunu bilmək istəyirlər. Çünki insanların sayı durmadan artır, yer səthində texnogen yüklənmə çoxalır bunlar da yeni risk mənbələri yaradır. İnsanların həyat fəaliyyətinə yaranan risklərdən danışırıq. Həyat fəaliyyəti deyəndə təsərrüfat, iş və istirahəti nəzərdə tuturuq. İnsanlar yaşamlarında hansı risklərin olduğunu biliməlidir. Son zamanlar Azərbaycanda elə ərazilər yaranıb ki, əhali sıxlığı 700-800 nəfəri keçib. Bu da məcburiyyət üzünüdən insanların bir yerə yığılmasıdır. Məsələn, Çində koronavirus çıxıb üzə. Orada əhalinin sıxlığı yüksəkdir. O ərazinin landşaft yükü onu daşıya bilmir. Müəyyən viruslar, xəstəliklər üzə çıxıb insanların sayını tənzimləməyə çalışır. Bu təbiətdə olan tarazlığın pozulmasının nəticəsidir. Bütün bunlar bizi risk xəritəsi yaratmağa məcbur etdi.

Azərbaycan ərazisində sel, sürüşmə, daşqın, demoqrafik və texnogen yüklənmə, səth və yeraltı suların çirklənməsi, Xəzər dənizinin səviyyə tərəddüdü, şoranlaşma, bataqlaşma, iqlimdəki risklər (quraqlıq, kəskin şaxta, isti, isti quru küləklər və s.), səhralaşma və zəlzələ kimi ekoloji risk yaradan mənbələr müəyyən edilib. Xəritənin təhlilindən məlum olur ki, respublika ərazisinin 37,2%-i çox zəif, 19,8%- i zəif, 23,9%-i orta, 12,4%-i yüksək və 6,8%-i çox yüksək ekoloji riskli ərazilərdir.


- Risklər deyəndə konkret olaraq nələr nəzərdə tutulur?

- Dünyada olduğu kimi bizdə də risklərə müxtəlif cür yanaşırlar. Yəni ən çox komponent və ya bir amil şəklində yanaşırlar. Məsələn, radioaktiv, zəlzələ risk zonaları ilə bağlı məsələlər işlənilib. Amma bunları bir araya gətirib, vahid xəritə yaratmaq və həmin xəritədə bunların hamısını qeyd etmək halı olmamışdı. Təşəbbüs akademik Ramiz Məmmədovdan gəldi. Biz xəritədə riskləri iki yerə böldük. Bunlar təbii və texnogen risklərdir. Təbii risklərə, təxminən, 15-ə yaxın risk daxildir ki, onlar sürüşmə, sel, zəlzələ, erroziya və sairdir. Azərbaycanda bunlarla bağlı xəritələr olub, lakin dərəcələndirməklə, risk səviyyəsində yox.

Texnogen risklərə isə demoqrafik yüklənmə, neft sənayesi, dağ-mədən hasilatı ilə əlaqədar çirklənmiş sahələrin genişlənməsi, daş karxanalaranının inkişaf etməsi ilə əlaqədar yaranan risklər aiddir. İmişli, Yevlax rayonlarında yerin altından, bəzən 10-40 metr dərinlikdən çınqılı çıxarır və emal edirlər. Amma xəbərləri yoxdur ki, orada çox böyük risk zonaları yaranıb. Həmin ərazilərdə evlər, yollar var. Oradakı risklər bu gün-sabah üzə çıxmaya bilər. Bu da insanları rahatlaşdırır. Amma orada suyun azalması, suxurlar arasında əlaqələrin yenidən qurulması yeni uçqunların, təhlükələrin yaranmasına səbəb olur. Daş karxanaları olan ərazilər də risk zonalarıdır. Gədəbəydə, Daşkəsəndə dağ mədən sənaye sahələri var. Orada terikon təpələr əmələ gəlib. Onlar da torpaqların məhsuldarlığı üçün müəyyən risklər daşıyırlar. Torpağın məhsuldarlığının azalması məhsul əldəetməni sual altına salır. Kimyəvi elementlər yerin altında olmalı olduğu halda yerin səthinə çıxır. Yağış suları ilə də bir yerdən başqa yerə daşınır. Torpağın münbitliyi azalır və şoranlaşma əmələ gəlir. Şoranlaşma özü antropogen proseslərdən yaranır. Məsələn, bizim ekspedisiyalarımız zamanı yerli əhali qeyd edir ki, 50-ci illərə qədər şoran torpaqlar olmayıb. Amma Mingəçevir su anbarı tikiləndən sonra, Yuxarı Şirvan, Qarabağ kanalı, çəkiləndən sonra yeraltı sular qidalandı. Bununla da hamısı qalxdı və şoranlıqlar yarandı. Bunlar insan amili nəticəsində yaranıb. Son zamanlar Kür-Araz ovalığında bataqlaşma meyilləri var. Çünki bəzi göllər yayda qurumalıdır, amma ora yayda da su buraxırlar. Yayda da, qışda da su olanda qurunt sularının səviyyəsi qalxır. Ovalığa getsək, desəm ki, bura yarımsəhradır, deyərsiz ki, burada bu qədər bitki örtüyü var, necə yarımsəhra ola bilər? Bu, sübut edir ki, biz təbiəti tamamilə dəyişmişik. Amma bunun nəticələrini görmək istəmirik.


- Bəs, xəritədən hansı istiqamətlərdə istifadə edilə bilər?

- Biz xəritəni tərtib edəndə 9-a yaxın amilləri hərflərlə qeyd etdik. Gələcəkdə üzə çıxan yeni amilləri nəzərə alıb, xəritəni daha da təkminləşdirmək olar. Ümumiyyətlə, bu xəritə infrastruktur layihələrin həyata keçirilməsində, tikintidə, seliteb-şəhər planlaşdırılmasında, sığorta işlərində vacib mənbə rolunu oynaya bilər. Bunda dövlətin də marağı olmalıdır. Biz akademik təşkilatıq. Burada onun metodiki cəhətdən necə hazırlandığını göstəririk. Kompüter texnologiyasından istifadə edərək elektron xəritələr yarana bilər. Əvvəllər bunun hazırlanması üçün bir-iki il lazım olurdursa, indi məkan məlumatları kifayət qədər olarsa, daha qısa bir zamanda hazırlana bilər. Xəritə 1:600 000 miqyasındadır. Yəni orta miqyaslı xəritədir. Bundan respublika səviyyəli layihələrin həyata keçirilməsində istifadə etmək olar. Amma regional səviyyəyə gəldikdə isə onlar üçün ayrıca xəritələr hazırlanmalıdır. Çünki regionlarda risk mənbələri fərqlidir. Daha sonra bunu inzibati-rayon, bələdiyyələr səviyyəsində də etmək olar. Mən harasa investisiya qoymaq, ev tikmək istəyirəm. O zaman orada hansı ekoloji risklərin olduğunu bilmək mənim hüququmdur.

- Minhur müəllim, xəritə hansısa problemlərin həllinə istiqamət verə bilər?

- Ekoloji risklərin belə verilməsi yeni problemlər ortaya atır. Artıq respublika, region üçün müəyyən ekoloji standartlar işlənib hazırlanmalıdır. Bu da Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin vəzifəsidir. Amma o standartların hazırlanması, təbii ki, Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmalıdır. O standartlar da imkan verir ki, risklərin aradan qaldırılması üçün müəyyən tədbirlər görülsün. Əgər orada zəlzələ olma riski yüksəkdirsə, ev necə tikilməlidir. Səhralaşma, sürüşmə, sel riski varsa, məskunlaşma necə getməli, əkin necə aparılmalı olduğu barədə standartlar hazırlanmalıdır. Standartlara uyğun layihə işlənməli və maliyələşdirilməlidir ki, onu da tenderlər vasitəsi ilə edirlər. Tenderlərin qalibi də adətən layihəni az pula başa gətirənə verilir. Az pul verən də standartları nəzərə almayandır. Ona görə də indiki halda dövlət səviyyəsində ekoloji vəziyyətin gərginləşməsinin aradan qaldırılması çox vacibdir. Buna görə də belə xəritələrin yaradılması lazımdır. Bakıda da müəyyən riskli ərazilər var. Amma o risklərə qarşı tədbirlər də var. Bəzi yerlərdə sürüşmə riskləri var ki, bütün Bakıya aid deyil, lokal olaraq Badamdar, Bayıl, Əhmədli yaylası, Zığ tərəflərdir. Paytaxtda həmçinin səhralaşma riski var, amma ona qarşı da müəyyən tədbirlər görülür. Məsələn, yaşıllıq sahələri salınır ki, bu da riski müəyyən qədər azaldır. Ümumiyyətlə, son zamanlar risklərə qarşı meşələrin artırılması çox gözəl təşəbbüsdür. Bu, həm də torpaqların münbitləşməsi üçün yaxşıdır.


- Bəs torpaqların münbitləşməsi üçün nə etmək lazımdır?

- Torpaqların münbitləşdirilmısinin qaydaları var və buna müəyyən qədər zaman lazımdır. Bu, bir az maliyyə tələb edən sahədir. Kür-Araz ovalığında xeyli torpaq şoranlaşıb. Onları dövriyyəyə qaytarmaq üçün təxminən 15 milyard ABŞ dollara qədər vəsait lazımdır. Amma vaxtilə buna imkan verməyə bilərdik. Yəni şoranlaşmanın qarşısını ala bilərdik. Prezident qərar verib ki, qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirilsin. Bunun üçün də şoran torpaqların yuyulması vacibdir.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
"Sanki belə qənaət formalaşır ki, Qazaxda qadınların dediyi kişilər üçün qanundur" - MSK üzvü
Bu gün, 19:00
Azərbaycan-İtaliya sənədləri mübadilə edilib
Bu gün, 18:54
“15 yaşayış binasının dam örtüyü qəzalı vəziyyətdədir” - Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı
Bu gün, 18:48
Haqqında “Ölüf, ölüf, derəm saa... Başdaşı da var” deyilən şəxs ölməyibmiş - MSK-dan araşdırma
Bu gün, 18:46
Elza Seyidcahan yeni şeir YAZDI: - Dövlətimizin sevgisi məni mərd edir...
Bu gün, 18:37
Daha bir məntəqədə seçkinin nəticələri ləğv olunub
Bu gün, 18:28
Neftçalanın icra başçısı vəzifəsindən azad edildi - SƏRƏNCAM
Bu gün, 18:25
“Bülletenlər çox ciddi şəkildə qorunmalı və seyfdə saxlanılmalıdır” - MSK sədri
Bu gün, 18:23
Məzahir Pənahovun son görəvi – 69 yaşlı professor evə göndərilir
Bu gün, 18:22
Azərbaycan çempionatının oyunu yarımçıq dayandırıldı
Bu gün, 18:14
“MSK seçicilərin iradəsini əks etdirməyən şübhəli hallar aşkarlananda, nəticələri ləğv edir” - Məzahir Pənahov belə deyir
Bu gün, 18:07
İmamverdi İsmayılov da mandatını qorudu - Yekun qərar
Bu gün, 18:03
Rusiya XİN: "Türkiyə hakimiyyəti ilə daimi əlaqədəyik"
Bu gün, 18:01
Fuad Əlişovun keçmiş həyat yoldaşı yataq fotosunu paylaşdı
Bu gün, 17:59
Putin, Ərdoğan və Ruhani nə vaxt görüşür?
Bu gün, 17:55
Əli İnsanov partiya sədrini görüşə çağırdı - SƏBƏB
Bu gün, 17:49
"Energetika sahəsində çox gözəl nəticələr var" - Prezident İlham Əliyev
Bu gün, 17:47
Baş Prokurorluq Bərdədəki həbslərlə bağlı MƏLUMAT YAYDI
Bu gün, 17:43
“SOCAR Gürcüstanda 72 məscidi təmənnasız qazla təmin edir”
Bu gün, 17:36
“Proxodnoy dvor” televiziyalarımız axmaq müğənniləri efirə çıxarır”
Bu gün, 17:34
Azərbaycan meşə yanğınlarına görə Avstraliyaya maliyyə yardımı etdi
Bu gün, 17:31
Prezident İlham Əliyevin İtaliya Nazirlər Şurasının Sədri Cüzeppe Konte ilə görüşü olub
Bu gün, 17:24
Keçmiş başçının zülmündən bezən camaat ETİRAZA QALXDI - Lütvəli Babayevin hoqqaları davam edir...
Bu gün, 17:23
Azərbaycanda dollar bazarı: Mərkəzi Bankın bugünkü qərarından sonra nə olacaq? - TƏHLİL
Bu gün, 17:17
“Məzahir müəllim, necə olur ki, siz texniki səhvi görürsünüz, amma dairələrdəki qanun pozuntuları haqda danışmırıq” - ETİRAZ
Bu gün, 17:15
Xocalı soyqırımına həsr olunmuş rəsm və inşa yazı müsabiqəsi - FOTO
Bu gün, 17:11
Sabah dollar neçəyə olacaq?
Bu gün, 17:10
“Məntəqə komissiya üzvlərinin müşahidəçilərə protokol verməmək hüququ yoxdur” - Məzahir Pənahov
Bu gün, 17:09
İsmayıllının icra başçısı Xanagah kəndində sakinləri qəbul edib
Bu gün, 17:08
Baş Prokurorluq və TƏBİB birgə məlumat yaydı
Bu gün, 17:06
Bərdə Dövlət İdarəetmə və Texnologiya Kollecinin direktoru və müavini HƏBS OLUNDU - Daha bir RÜŞVƏT ƏMƏLİYYATI
Bu gün, 16:53
"Allah ona vergi verib, onu qabağa itələməlisən"
Bu gün, 16:50
Azərbaycan avtomobillərini ixrac edəcək ölkələrin adları açıqlandı
Bu gün, 16:46
"Azəriqaz"da struktur islahatı aparılıb
Bu gün, 16:44
Azərbaycan və İtaliya prezidentləri mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər
Bu gün, 16:39
“Qarşı tərəf məhkəməyə müraciət edə bilər” - MSK sədri
Bu gün, 16:38
Roza bu dəfə Rüstəmi seçdi
Bu gün, 16:36
Maliyyə nazirliyi TƏFTİŞ QƏRARI VERDİ: Gömrükdə YOXLAMA - Səfər Mehdiyev dövləti aldadıb?
Bu gün, 16:34
"Oğlum zəng vurub ki, “ata, anamı öldürmüsən?"
Bu gün, 16:28
MSK daha bir neçə dairə üzrə müraciətlərin DSK-ya göndərilməsinə qərar verib
Bu gün, 16:23
MSK-nın iclası başlayıb, seçkilərlə bağlı müraciət və şikayətlərə baxılır
Bu gün, 16:18
Moskvada qışın ən isti günü qeydə alınıb
Bu gün, 16:14
Ləman Ələşrəfqızına iş təklifləri var - “Hələ ki işimiz bitməyib”
Bu gün, 16:12
Siyasilər İsgəndər Həmidovu unudub?
Bu gün, 16:10
Türkiyədə zəlzələ nəticəsində Azərbaycana təxliyə olunan tələbələrin bir hissəsi geri dönüb - RƏSMİ
Bu gün, 16:08
Rusiyanın yeni ticarət nümayəndəsi nə vaxt işə başlayır?
Bu gün, 16:02
Musiqi dinləməyə görə törədilən qətl: - məhkəmə ətrafında bıçaqlı hədə-qorxu
Bu gün, 15:58
Paşinyan vətəndaşlıq “kartını” işə salır - GƏLİŞMƏ
Bu gün, 15:51
Bakı Regional Mərkəzi “Fövqəladə hallarla bağlı davranış qaydaları” mövzusunda maarifləndirmə tədbirlərini davam etdirir
Bu gün, 15:47
Tutulan icra başçısına rüşvəti kim verib? - Açıqlama
Bu gün, 15:42
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru