Meşələrimiz hər birimizin evidir, xahiş edirik onu yanğından qoruyun! .....                     İstirahət bizim də haqqımızdır... .....                     “Azneft”ə yeni mətbuat katibi təyin edilib .....                     Şəmkirdə 31 yaşlı kişi bıçaqlanıb .....                     Gülay Zeynallının həyat yoldaşı salon işçilərini təhqir etdi: .....                     Trampın dövründə dövlət büdcəsinin kəsiri 1 trilyon dollara çatacaq .....                     Prezidentə ŞOK MÜRACİƏT .....                     “Nar”-ın abunəçi bazası sürətlə artmaqdadır .....                     Anasının zəncirləndiyi azyaşlı uşaq evinə yerləşdirildi .....                     Mehin Hümbətovadan tənqidlərə cavab: .....                     "Azərbaycan bu göstəriciyə görə MDB-də ikinci yeri tutur" .....                     Bakıda anasını telefon almadığına görə öldürən gəncə hökm oxunub .....                     Saakaşvili “Qarabağ Azərbaycandır” dedi .....                     "Azərbaycan heç zaman indiki qədər güclü, əzəmətli və müasir olmayıb" .....                     Dənizdə batanlar bu il niyə çox oldu? .....                     Taxta bazarındakı yanğında FHN əməkdaşı xəsarət alıb .....                     “Mühacir biznesi”: insanlar necə aldadılır? .....                     Mingəçevirdə şəhid adına hörmətsizlik: “Heç kim maraqlanmır” .....                     Yaqub Zurufçu Bakıda solo-konsert verəcək .....                     “Məmurlara kurs keçib, onlara adamlıq öyrədəsi deyillər ki...” .....                     "Hələ restoranı batırmayıb?" .....                     Rəqqasə Fatimə bikinidə alış-verişə çıxdı .....                     Məmurlara ÇAĞIRIŞ .....                     Azərbaycan Ermənistanın təxribatı ilə bağlı BMT Baş katibinə etiraz məktubu ünvanlayıb .....                     Zakir Qaralova sözü olanların .....                     "O, antisovet təbliğatı ilə əlaqədar təqib olunanda..." .....                     "Baksol" yolunda taxta anbarı yanır .....                     "Bəs niyə həkimlər xəstədən rüşvət alır..." .....                     İdlib: Yeni lokal gərginliyin qlobal səbəbləri .....                     Əli Əhmədov bazardakı qiymətlərdən şikayətləndi .....                     Zakir Zeynalovdan etiraf: "Oğlum günahkardır" .....                     "Məhərrəm Qurbanov Azərbaycanın Yevgeni Leonovu idi" .....                     Magistraturanın boş qalan yerlərinə qəbul olunanların qeydiyyatı sabah başa çatır .....                     Atasını qətlə yetirən oğulun etirafı: .....                     Atasını qətlə yetirən oğulun etirafı: .....                     Bu il Azərbaycanda 7 116 MMC qeydiyyata alınıb .....                     Dia.az-a haker hücumu olub .....                     "Maraqlı dairələr Azərbaycanda özünün koloniyasını yaratmaq istəyirdi" .....                     Tərtərdə iki yaşlı körpəni elektrik cərəyanı vuraraq öldürüb .....                     “Bu, biznesmen məmurlar üçün başağrısıdır” .....                 

“Neftin qiymətinin dəyişməsi iqtisadi deyil, geosiyasi faktordur” - ekspert danışır
Tarix: 13-08-2019, 09:12 | Çap et
“Neftin qiymətinin dəyişməsi iqtisadi deyil, geosiyasi faktordur”
Son günlər dünyada baş verən iqtisadi proseslərin ölkəmizə təsirləri müzakirə olunur.

Xüsusən də neftin dünya bazarında qiymətinin enməsi və dolların milli valyuta ilə müqayisədə dəyər itirməsi narahatlıq doğurur.

Mövzu ilə bağlı “Cümhuriyət”in müsahibi iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli olub.

DİA.AZ müsahibəni təqdim edir.

“Neftin qiymətinin dəyişməsi iqtisadi deyil, geosiyasi faktordur”

- Natiq bəy, son günlər dünyada iqtisadi və siyasi proseslərə görə həm neftin, həm də dolların qiymətində dünya iqtisadiyyatında təsir edən dəyişikliklər görürük. Eləcə də bunu qonşu ölkələrdə, xüsusilə Gürcüstan və Türkiyədəki proseslər göz önündədir. Baş verənlərin ölkəmizə təsiri olacaqmı?

- Azərbaycanda məzənnə inzibatidir, yəni məzənnə Mərkəzi Bankın inzibati qərarları ilə müəyyənləşir. Devalvasiyadan sonra da ölkədə iqtisadi institutlar formalaşmadı. Hətta Mərkəzi Bank 2016-2017-ci illərdə israrla üzən məzənnə deyirdisə, bizlərin yəni, iqtisadçıların ciddi tənqidindən sonra 2018-ci il hesabatında artıq bu ifadədən vaz keçdi və “inzibati tənzimlənən məzənnə” yazıldı. Azərbaycanda valyutanın məzənnəsi xarici faktorlardan ancaq neftə görə dəyişə bilər. Qonşu ölkələrdə valyutanın məzənnəsinin dəyişməsinin bizə də təsirləri var. Məsələn, Gürcüstanın və Türkiyənin milli valyutası ucuzlaşdıqca, bu ölkələrdən Azərbaycana gələn məhsulların həcmi artır, yəni idxal daha sərfəli olur. Bu da ölkədən valyuta çıxışını sürətləndirir. Neftin qiymətlərinə gəldikdə isə hazırkı qiymət Azərbaycan hökumətini qane edəcək səviyyədədir.

Çünki büdcə üçün hesablanmış məbləğ 60 dollardır. Büdcə bu ilin əvvəli üçün, 67-68 dollar hesablanıb. Təbii ki, neftin qiymətinin uzun zaman bu civarda qalmasına heç bir zəmanət yoxdur. Hətta qiymətlərin yüksək olmasına səbəb belə iqtisadi faktorlar deyil, geosiyasi gərginlikdir. Bura İran ətrafında, körfəz ölkələri, Venesuelada, Liviyada baş verən hadisələr daxildir ki, bunlar da neftin qiymətini qaldıracaq proseslərdir. Əgər bu problemlər həll olunarsa, neftin qiymətində ciddi korelyasiyanın şahidi olacağıq və ucuzlaşma müşahidə edə biləcəyik. Bunun da bu ilin sonu və ya gələn ilin əvvəlində müşahidə edə bilərik. Azərbaycanın ixracatının 91 faizi enerji daşıyıcalarına - neft, qaz, neft məhsulları, elektrik enerjisinə bağlıdır. Buna görə neftin qiymətinin enməsi ölkə iqtisadiyyatına 2015-ci ildə yaşadığımız hadisələrin təkrarlanmasına səbəb ola bilər. Qeyri-neft sektoru o qədər zəif və həcm olaraq o qədər kiçikdir ki, neft sektorunu əvəz etmək üçün indikindən, ən azı 20 dəfə artıq aqrar məhsullar istehsal etməli, 10 dəfə çox turist gəlməlidir ki, neft amilini neytrallaşdıra biləcək qeyri-neft sahəsi yaransın.

Arqar sahəni və turizmi nümunə çəkməyimdə səbəb odur ki, hökumət bunları prioritet elan edib. Devalvasiya olarsa, biz manatın yenidən dəyərdən düşməsinə və inflyasiyanı yenidən ikirəqəmli olacağına şahid olacağıq. Nəticədə, qiymətlər sürətlə artacaq, bank və kredit problemləri yenidən yaranacaq, bu hallar baş verərsə, vətəndaşların həyatına ciddi təsirləri olacaq. Ölkə iqtisadiyyatının anatomiyasına yenidən baxdıqda, bir daha görəcəyik ki, hökumət ölkə iqtisadiyyatının neftdən asılılığını azalda bilmədi. Bu vəziyyət də Azərbaycan iqtisadiyyatında ciddi təlatümlərə səbəb ola biləcək zəmin deməkdir. Neft 60 dollardan aşağı düşəcəksə, Azərbaycan iqtisadiyyatında növbəti problemləri görəcəyik.

““Rəqabət Məcəlləsi” qəbul edilsə...”

- Milli Məclisin iclaslarında bir neçə dəfə bank faizlərinin aşağı salınması gündəliyə çıxarılmışdı. Bu məsələnin həll olunmaması və bank faizlərindəki rəqəmlərin dəyişməməsinin səbəbi nə oldu?

- Formal olaraq ölkədəki bank sektorlarının böyük əksəriyyəti özəl banklardır. Yəni, bu obyektlər məmurlara, müəyyən oliqarx qruplara aiddir. Özəl banklara Milli Məclis, icra hakimiyyəti faizlərin endirilməsi göstərişini verə bilməz. Amma bəzi ölkələrdə Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsilə faiz dərəcələri arasında birbaşa əlaqə var. Məsələn, Türkiyədə son günlər müzakirə olunan məsələlərdən biri də uçot dərəcəsinin aşağı salınmasıdır ki, ölkə prezidenti də dəfələrlə bu barədə çağırışlar da edib. Ötən ay 4.75 faiz uçot dərəcə aşağı düşdü və bu da bir müddət sonra bank və kredit faizlərinin aşağı düşməsinə səbəb olacaq. Azərbaycanda Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsilə bankların uçot dərəcəsi arasında əlaqə yoxdur. Çünki normal iqtisadi sistem yoxdur. Əgər Mərkəzi Bank uçot dərəcəsi kəskin şəkildə, yəni 2-3 faizə endirsə və sahib olduğu sərbəst manat kütləsini banklar vasitəsilə kreditləşməni canlandıra bilsə, bu zaman faiz dərəcələri düşə bilər.

Sual yaranır, niyə Mərkəzi Bank bunu etmir?

Çünki Azərbaycanda iqtisadi modelin zəifliyindən istifadə edəcək banklar əllərinə manat kütləsi düşən kimi onu valyuta ilə əvəzləyəcək. Burada da ölkə iqtisadiyyatının köklü problemləri üzə çıxar. Digər bir çıxış yolu isə əgər bankları özəl sektor kimi qəbul etsək, Milli Məclisin atacağı addımlar ondan ibarət ola bilər ki, “Rəqabət Məcəlləsi”ni qəbul etsin və xarici bankların birbaşa ölkəyə daxil olmalarına Mərkəzi Bank şərait yaratsın. Bu zaman dünyanın bir çox məşhur banklar məmnuniyyətlə Azərbaycana gələrlər.

Əhalisinin sayı və maddi durumu bizdən zəif olan Gürcüstana gəliblərsə, bizə niyə gəlməsinlər?

Həmin bankların uçot və faiz dərəcələri çox aşağıdır və yerli banklar da rəqabət şəraitində məcbur olaraq öz faiz dərəcələrini aşağı salırlar. İqtisadiyyatını inkişaf etdirmək istəyən ölkə mütləq aşağı faizli və uzunmüddətli kreditlərə çıxış imkanlarını genişləndirməlidir. Belə hal ölkədə iş yerlərinin artmasına, iqtisadi canlanmaya səbəb olacaq.

- Xaricdə Azərbaycan vətəndaşlarına və dövlətlə məxsus şirkətlər var və maraqlıdır ki, onlar əldə etdikləri gəlirləri ölkəyə geri qaytarmırlar. Sıravi vətəndaşların risk ehtiyatını anlamaq mümkündür.

Bəs dövlət şirkəti SOCAR niyə xaricdəki qazancını elə filialını açdığı ölkəyə geri sərmayə şəklində qaytarır, Azərbaycana gətirmir?

- SOCAR-ın xaricdə fəaliyyət göstərməsi yaxşı haldır. Problem odur ki, bu şirkət qeyri-şəffaf çalışır və dövlət büdcəsindən ən çox subsidiya alır. Bəzən elə hal olur ki, şirkət büdcəyə ödədiyi vergidən daha çox subsidiya alır. Özəl şirkətlərə gəldikdə isə onların əsas qorxusu ölkədəki məhkəmə hakimiyyətidir ki, mülkiyyətin qorunması prinsiplərinin hər an pozulma ehtimalı yüksək olduğundan qazanclarını Azərbaycanda saxlamaqdan çəkinirlər. Onlar da yatırımlarını Türkiyəyə, Gürcüstana edirlər. Yeri gəlmişkən deyim ki, Gürcüstana ən çox yatırım edən və hətta Türkiyədə daşınmaz əmlak bazarında ilk beşlikdə olan bizim sahibkarlardır. Yəni vətəndaş mülkiyyət toxunulmazlığı probleminə görə Azərbaycana gəlmək istəmir. Avropada 5 əsr, 6 əsr eyni ailəyə məxsus hotel, kafe, restoran və başqa müəssisələrin olduğunu görürük. Amma Azərbaycanda tarixçəsində 20 ili başa vuran müəssisə tapmaq çətindir. Ona görə məhz vətəndaşlarımız burada qazandıqlarını xaricə köçürürlər ki, mülkiyyətləri barədə gələcəkdə problem yaşamasınlar.

“Aqrar siyasətdə elmə dayanan bir proqramı yoxdur”


- Son günlər ölkə daxildə istehsal olunmuş məhsullarda da bahalaşma müşahidə edirik. Ötən illərlə müqayisədə builki bahalaşmanın səbəbi nələrdir?

- Bazar özü-özünü tənzimləməlidir. Əgər ölkədə hər hansı bazar iqtisadiyyatı institutları normal çalışsa, fermerin bazara birbaşa çıxış imkanları yaranacaq. Bu zaman da, qiymətlərdə ucuzlaşma və bolluq yaranacaq. Bizdə femerlərin bazara çıxışı çox məhduddur, ikincisi hökumətin aqrar siyasətində elmə dayanan bir proqramı yoxdur. Məsələn, qarpız və yemişin bahalı olmasının əsas səbəbi odur ki, ənənəvi bostançılıq sahələrində pambıq əkildi və pambıq sahələri genişləndi. Bu da bostan məhsullarının əkin sahələrini daraltdı və su problemləri yaşandı. Azərbaycanda üstəlik, ciddi su qıtlığı var.

- Daha hansı sahələrdə bu hal müşahidə olundu?

- Məsələn, ətin bahalaşmasının səbəblərindən biri də o oldu ki, ənənəvi heyvandarlıq sahələrində pambıq əkildi. Nəticədə yem və mal-qaranın qiyməti bahalaşdı. Bir daha qeyd edirəm ki, ölkədə kənd təsərrüfatı ilə məşğul olanların bazara çıxışı çox məhduddur. Böyük ölkələrdə fermerlər böyük market şəbəkələri ilə müqavilə bağlayır. Məsələn, Fransanın “Carrefour” şirkəti ilə istənilən fermer müqavilə bağlaya bilər. Məhsulun keyfiyyətinə görə qiymətlər təyin olunur və il ərzində fermerdən məhsulunu alır. Azərbaycanda isə belə deyil. Bir neçə marketlər şəbəkəsi var və onlardan hansının birbaşa fermerlə müqaviləsi var? Bizdə arada bir şirkət olur, məsələn, fermerdən 5 qəpiyə aldığını marketə 15 qəpiyə satır və bahalaşma yaranır. Bizim ölkədə problemlərin səbəbini sonradan araşdırmağa başlayırlar. Xüsusən bunu inzibati yolla həll etməyə çalışırlar ki, bu da mümkün olmur və bu dayanıqlı iqtisadi model deyil. Hətta SSRİ-nin süqutu sübut etdi ki, əmrlə iqtisadiyyata yanaşan sistemlər süqutla nəticələnir.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Meşələrimiz hər birimizin evidir, xahiş edirik onu yanğından qoruyun!
Dünən, 07:06
İstirahət bizim də haqqımızdır... - Tezliklə işimizin başında olacağıq...
23-08-2019, 08:05
“Azneft”ə yeni mətbuat katibi təyin edilib
22-08-2019, 18:02
Şəmkirdə 31 yaşlı kişi bıçaqlanıb
22-08-2019, 18:00
Gülay Zeynallının həyat yoldaşı salon işçilərini təhqir etdi: - “Ayda altı-yeddi oğlan..."
22-08-2019, 17:58
Trampın dövründə dövlət büdcəsinin kəsiri 1 trilyon dollara çatacaq
22-08-2019, 17:51
Prezidentə ŞOK MÜRACİƏT - Baş redaktor İlham Əliyevə nələri yazdı...
22-08-2019, 17:47
“Nar”-ın abunəçi bazası sürətlə artmaqdadır
22-08-2019, 17:28
Anasının zəncirləndiyi azyaşlı uşaq evinə yerləşdirildi
22-08-2019, 17:13
Mehin Hümbətovadan tənqidlərə cavab: - "Mən milyoner deyiləm"
22-08-2019, 17:04
"Azərbaycan bu göstəriciyə görə MDB-də ikinci yeri tutur" - deputat
22-08-2019, 16:58
Bakıda anasını telefon almadığına görə öldürən gəncə hökm oxunub
22-08-2019, 16:54
Saakaşvili “Qarabağ Azərbaycandır” dedi - Azərbaycanlı deputat onu “populist” adlandırdı
22-08-2019, 16:53
"Azərbaycan heç zaman indiki qədər güclü, əzəmətli və müasir olmayıb" - Əli Əhmədov
22-08-2019, 16:51
Dənizdə batanlar bu il niyə çox oldu? - İlginc səbəbi açıqlandı
22-08-2019, 16:47
Taxta bazarındakı yanğında FHN əməkdaşı xəsarət alıb
22-08-2019, 16:45
“Mühacir biznesi”: insanlar necə aldadılır? - RƏYLƏR
22-08-2019, 16:43
Mingəçevirdə şəhid adına hörmətsizlik: “Heç kim maraqlanmır” - VİDEO
22-08-2019, 16:41
Yaqub Zurufçu Bakıda solo-konsert verəcək
22-08-2019, 16:37
“Məmurlara kurs keçib, onlara adamlıq öyrədəsi deyillər ki...” - deputat
22-08-2019, 16:21
"Hələ restoranı batırmayıb?" - Samir Niyamı ələ saldı
22-08-2019, 16:19
Rəqqasə Fatimə bikinidə alış-verişə çıxdı - FOTO
22-08-2019, 16:17
Məmurlara ÇAĞIRIŞ - "Hamınz oğurladıqlarnız qusacaqsınız..."
22-08-2019, 16:07
Azərbaycan Ermənistanın təxribatı ilə bağlı BMT Baş katibinə etiraz məktubu ünvanlayıb
22-08-2019, 15:57
Zakir Qaralova sözü olanların NƏZƏRİNƏ
22-08-2019, 15:57
"O, antisovet təbliğatı ilə əlaqədar təqib olunanda..." - deputat
22-08-2019, 15:54
"Baksol" yolunda taxta anbarı yanır
22-08-2019, 15:41
"Bəs niyə həkimlər xəstədən rüşvət alır..." - İTTİHAM
22-08-2019, 15:40
İdlib: Yeni lokal gərginliyin qlobal səbəbləri - TƏHLİL
22-08-2019, 15:38
Əli Əhmədov bazardakı qiymətlərdən şikayətləndi - “2 manata kartof olmaz”
22-08-2019, 15:33
Zakir Zeynalovdan etiraf: "Oğlum günahkardır"
22-08-2019, 15:29
"Məhərrəm Qurbanov Azərbaycanın Yevgeni Leonovu idi"
22-08-2019, 15:26
Magistraturanın boş qalan yerlərinə qəbul olunanların qeydiyyatı sabah başa çatır
22-08-2019, 15:24
Atasını qətlə yetirən oğulun etirafı: - "Kartı vermədiyinə görə öldürdüm"
22-08-2019, 15:22
Atasını qətlə yetirən oğulun etirafı: - "Kartı vermədiyinə görə öldürdüm"
22-08-2019, 15:21
Bu il Azərbaycanda 7 116 MMC qeydiyyata alınıb
22-08-2019, 15:14
Dia.az-a haker hücumu olub
22-08-2019, 14:16
"Maraqlı dairələr Azərbaycanda özünün koloniyasını yaratmaq istəyirdi" - Əli Həsənov
22-08-2019, 12:27
Tərtərdə iki yaşlı körpəni elektrik cərəyanı vuraraq öldürüb
22-08-2019, 12:26
“Bu, biznesmen məmurlar üçün başağrısıdır” - Oliqarxların gücü
22-08-2019, 12:24
Gürcüstan vətəndaşı Bakıda homoseksuallara siqaret vermədi, döyüldü
22-08-2019, 12:21
Qondarma "DQR"-in daha bir hesabatı BMT-nin saytında yerləşdirilib - Azərbaycana qarşı növbəti təxribat
22-08-2019, 12:19
Azərbaycanlı aparıcı Rusiyadakı torpaq sahəsini satdı
22-08-2019, 12:18
Bakıda 20 min manatlıq təkər oğurlayanlar saxlanılıb
22-08-2019, 12:14
Azərbaycan nefti bahalaşıb
22-08-2019, 12:13
İdarə rəisini intim videoları ilə şantaj etməkdə suçlanan iş adamı azadlığa buraxılmadı
22-08-2019, 11:57
Azərbaycanlı jurnalist gürcü oliqarxa boyun əymədi... - FOTO
22-08-2019, 11:55
Üç uşaq anası evdən niyə qacıb? - “O hadisəyə görə izahatı alınmışdı”
22-08-2019, 11:52
"Bu ər söhbətini bağlayaq?" - Ərinin sevgilisini döydüyü deyilən azərbaycanlı müğənni əsəbiləşdi
22-08-2019, 11:50
Bank 14-yaşlı uşağa böyük məbləğdə krediti necə verib? - İLGİNC
22-08-2019, 11:46
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru