Xətaidə hasarlanan ərazidə ağacların qorunub saxlanması üçün məcburi göstəriş verilib .....                     SOCAR öz imkanları hesabına 2019-cu ilin II rübündə hasilat səviyyəsini sabit saxlamağa nail olub .....                     Vilayət Eyvazovdan YENİ TƏYİNATLAR .....                     Rusiya Türkiyəyə “S-400”lərin ikinci partiyasını satmağa hazırlaşır .....                     Paşinyan Ermənistanı Sərkisyan dönəminə qaytardı .....                     Polis azyaşlı kimsəsiz uşağı niyə döyməlidir ki? .....                     Ermənistan vətəndaşları Gürcüstanda qəzaya düşüb, .....                     Apelyasiya Məhkəməsi “Embawood”un cərimələnməsi barədə qərarı qüvvədə saxlayıb .....                     Astarada hakimdən BİABIRÇI QƏRAR .....                     DİN işçi axtarır .....                     85 yaşında "Xalq şairi" adını almaq gec deyil? .....                     Qəbələdə evli qadın ərindən bezdi, internetdə tanış olduğu Murada qoşulub qaçdı .....                     "Araz" supermarketlər şəbəkəsində növbəti BİBAIRÇILIQ! .....                     İdarə rəisini intim videoları ilə şantaj etməkdə suçlanan iş adamının işi .....                     Prezident İlham Əliyev Əfqanıstan Prezidentini .....                     Məhkəmə "SMT İnşaat”ın cərimələnməsi barədə qərarı ləğv edib .....                     Prezidentə müraciət: OQTAY RZA XALQIN ŞAİRİDİR! .....                     Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyətində tədbir .....                     “Rusiyanın embarqosu Gürcüstan iqtsadiyyatı üçün qeyri-sabitlik faktoru olaraq qalır” .....                     Oğuzda münaqişə zəminində bıçaqlanma olub .....                     Azərbaycana kilosu 1000 dollara satılacaq ət gətiriləcək: .....                     Azərbaycan nefti bahalaşıb .....                     Bakıda poçtu soymaq istəyən dəstə saxlanılıb .....                     Qubada toy karvanında qəza olub, xəsarət alan var .....                     Özünü icra hakimiyyətinin işçisi kimi təqdim edən şəxs həbs edildi .....                     Almaniyada Paşinyana qarşı etiraz aksiyası keçirildi .....                     Qəzaya düşən pilotumuzun daha bir .....                     Şəki sakini bürokratiya məngənəsində... .....                     Apelyasiya Məhkəməsi "Veysəloğlu"nun cərimələnməsi işi üzrə qərar verib .....                     Təhsil Nazirliyi vahid məktəbli forması ilə bağlı məsələyə aydınlıq gətirib .....                     İsmayıllı sakinində silah aşkarlanıb .....                     Geri dönüşü olmayan milyonlar... .....                     "Sərdar Cəlaloğlu sübut etməsə, namussuzdur" .....                     Gürcüstan və ABŞ müdafiə sahəsində üçillik müqavilə imzalayacaq .....                     Xalq artisti pulsuz konsert verəcək .....                     Türkiyə və İranın Naxçıvan uğrunda manevrləri nədən xəbər verir? .....                     Cənub-şərq küləyi əsəcək .....                     Fuad Muradov da Kanadaya pul yatırır... .....                     ABŞ Konqresində İsrail səfirinə etimadsızlıq göstərilə bilər .....                     “İcra başçısından şikayət etdiyim üçün məni işimlə təhdid edir” .....                 

PLAGİARİZM, YOXSA KOMPİLYASİYA - Mənbələrə sitat verməyən kompilyator tipik plagiatordur
Tarix: 11-06-2019, 16:46 | Çap et
PLAGİARİZM, YOXSA KOMPİLYASİYA
İdris Abbasov

Plagiat ədəbi fəaliyyətin çirkli, rəzil, təhlükəli və dağıdıcı formasıdır. Plagiatla məşğul olan şəxs mətn istinadlarının istifadəsinə aid əsas qaydaları pozur. Bu ədəbi oğrular başqasının sözlərini, yaxud fikirlərini özlərinki kimi mənimsəməyə cəhd edərək faydasız oğurluq fəaliyyəti ilə məşğul olurlarlar. Bill Marş Elmi məqalə müəllifləri üçün sorğu kitabına istinadən plagiarizmin mənasını izah edir. Plagiatlıq latınca plagiarius sözündən olub başqasının intellektual mülkiyyətinin qanunsuz qəsbini ehtiva edən “dələduzluq forması” kimi xarakterizə olunur. Aleksandr Lindey plagium sözünün Roma hüququnda “kölə oğurluğu”, yaxud “saxlamaq və ya satmaq məqsədilə adam oğurluğu” (insan alveri) mənasını verdiyini deyir. Bir çox mənbələr təsbit edir ki, latınca plagiarius sözünü “ədəbi oğurluq” mənasında ilk dəfə eramızın 1-ci əsrində Roma şairi Markus Valerius Martialis (Mark Valeri Marsial) işlədib. Deməli, plagiatçı aldatma yolu ilə başqasına məxsus ədəbi kontenti (möhtəvanı) oğurlayana deyilir. Zorakılıq yolu ilə başqasının intellektual mülkiyyətini talayan kəslər “öz allahsız həyat tərzinə görə” cəzalandırılmalıdırlar.

Latın dilindəki plagium (lat.plagium – qul halına salma, baş¬qasının qulunu oğurlama, hətta uşaq oğurluğu və s.) sözündən olan plagiat termini ingilis dilində plagiarism, italyan dilində plagio, fransız, alman və azərbaycan dillərində plagiat kimi ifadə olunur. Bəzi ölkə qanunvericiliyində müəllif hüquqlarının pozulması (plagiatlıq) oğurluq cinayəti ilə eyniləşdirilir. Bu baxımdan cə¬zanın müəyyənləşdirilməsi və hər iki cinayət halının bərabərləş¬diril¬mə¬si ətrafında müzakirələr gedir.

Plagiarizm, daha çox, müəllifə qarşı törədilmiş cinayət, müəllif hüququna qəsd kimi qiymətləndirilir.

Plagiarizm çox vaxt fərqli adlarla göstərilir, məsələn: əmanətə xəyanət, qüsurlu sitat, müəllif hüququna qəsd, ədəbi oğurluq, imitasiya, dələduzluq, intihal və s.

Ənənəvi müəlliflik dəyərlərinə və müəllifə bağlı iqtisadi dəyərlərə təhdid kimi təsvir olunan plagiarizm bəziləri üçün əbədi problem yaradır. Çünki o, plagiatçının oğurlamasına baxmayaraq, mülkiyyət, sahiblik, konvensiya, qanun, təhsil, texnologiya, daha geniş mənada, sosial və etik kodekslər haqqında məsələləri gündəmə gətirir. Ədəbi sui-stifadənin bu konkret növünü müəyyənləşdirmək, aşkara çıxarmaq, qarşısını almaq və müvafiq cəza tətbiq etmək üçün bir sıra üsullara (hüquqi, etik, estetik və s.) müraciət etmək lazımdır.

Əski yazarlar plagiarizmin bir çox nümunələrini göstərməklə onun etik və əxlaqi tərəfləri ilə də maraqlanırdılar. Eramızdan əvvəl 1-ci əsrdə qədim Roma arxitektoru M.Vitruvi (Marcus Vitruvis Pollio) ədəbi oğruları mühakimə edirdi. O, vaxtilə plagiarizmlə məşğul olduqları üçün ölüm cəzasına məhkum edilmiş keçmiş müəllifləri xatırladırdı. Belə ki, başqalarının əsərlərinin üzünü köçürüb öz adlarına nəşr etdirən şəxslərin mühakiməsi qaçılmazdır.

Müasir leqal sistemlərdə plagiarizm və intellektual mülkiyyət məfhumları çox vaxt üst-üstə düşsələr də, tamamilə sinonim kateqoriyalar deyildirlər.

Paris Sorbon Universitetinin professoru, doktor Berna Löqra (Bernard Legras) plagiarizm haqqında apardığı tədqiqatlarında “plagiator”un “oğru” (yun.κλέπης – klepis), “plagiat”ın isə oğurluq (yun.κλοπή – klopi) ” olduğunu təsbit edir.

Rolan dö Şodönenin “Lüğəti”ndə kompilyasiyaya paradoksal yanaşmanın müasir nümunəsini görürük: Kompilyator az tanınan, yaxud unudulmuş mənbələrdən fikirləri, anlayışları və faktları tapır, onları bir-birilə qarşılaşdırır, seçir və həmin biliklərin daha geniş oxucu kütləsinə çatmasını təmin edir. Əlbəttə, kompilyator bu prosesdə mənbələrə sitat vermirsə, artıq kompilyator olmaqdan çıxıb tipik plagiatçıya çevrilir.

Dünyada elmi etika deyilən bir şey vardır. Hətta 1997-ci ildə Böyük Britaniyada təsis olunmuş Elmi nəşrlərin Etikası üzrə Komitə (COPE — Committee on Publication Ethics) fəaliyyət göstərir.

Ölkəmizdə isə intellektual mülkiyyətin qorunması ilə Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi məşğul olur.

Belə qənaətə gəlinir ki, el¬mi işin imitasiyası olan plagiarizmin nəinki elmə zərrə qədər faydası yoxdur, hətta o, sağlam elmi rəqabət mühitini öldürür, dövlətin elm potensialını zədələyir, ümumiyyətlə, insan cəmiyyətinin inkişafına mane olur. Ona görə də, plagiatlığa qarşı mübarizə elmin özünün mövcudluğu və bəşəriyyətin gələcəyi naminə mübarizədir. Bu sinsimiş “virus”a qarşı mübarizə aparmaq hər kəsin insanlıq borcudur.
\\hurriyyet.org\\




 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
“Qızım deyirdi ki, Adnan Oktarla cənnətə gedəcəm” - General atanın FƏRYADI
Dünən, 17:12
Xətaidə hasarlanan ərazidə ağacların qorunub saxlanması üçün məcburi göstəriş verilib - ETSN
Dünən, 17:10
SOCAR öz imkanları hesabına 2019-cu ilin II rübündə hasilat səviyyəsini sabit saxlamağa nail olub
Dünən, 17:08
Vilayət Eyvazovdan YENİ TƏYİNATLAR
Dünən, 17:00
Rusiya Türkiyəyə “S-400”lərin ikinci partiyasını satmağa hazırlaşır
Dünən, 16:55
Paşinyan Ermənistanı Sərkisyan dönəminə qaytardı
Dünən, 16:53
Polis azyaşlı kimsəsiz uşağı niyə döyməlidir ki? - Din-dən REAKSİYA
Dünən, 16:46
Ermənistan vətəndaşları Gürcüstanda qəzaya düşüb, ölənlər var
Dünən, 16:43
Apelyasiya Məhkəməsi “Embawood”un cərimələnməsi barədə qərarı qüvvədə saxlayıb
Dünən, 16:36
Astarada hakimdən BİABIRÇI QƏRAR - Köhnə “06”-nın “krılosu” 2663 manat dəyərləndirilib...
Dünən, 16:35
“ARİF ALIŞANOV NİYƏ CƏZASIZ QALDI?” – “Bəs biz yoxsulları və kimsəsizləri kim müdafiə etməlidir?”
Dünən, 16:26
DİN işçi axtarır
Dünən, 16:19
85 yaşında "Xalq şairi" adını almaq gec deyil? - Şair özü belə reaksiya verdi...
Dünən, 16:17
Qəbələdə evli qadın ərindən bezdi, internetdə tanış olduğu Murada qoşulub qaçdı - AXIRI QANLA VƏ HƏBSLƏ BİTDİ...
Dünən, 16:03
"Araz" supermarketlər şəbəkəsində növbəti BİBAIRÇILIQ! - Alıcıları belə aldadırlar
Dünən, 15:58
İdarə rəisini intim videoları ilə şantaj etməkdə suçlanan iş adamının işi - FOTO
Dünən, 15:50
Prezident İlham Əliyev Əfqanıstan Prezidentini təbrik edib
Dünən, 15:48
"Kino xadimlərinin pulu vermirlər, amma uşaqlarına 200 minlik maşın alırlar" - Şeyx Əbdül
Dünən, 15:44
Məhkəmə "SMT İnşaat”ın cərimələnməsi barədə qərarı ləğv edib
Dünən, 15:40
Prezidentə müraciət: OQTAY RZA XALQIN ŞAİRİDİR! - MƏTN
Dünən, 15:35
Qaradağ Rayon İcra Hakimiyyətində tədbir
Dünən, 15:28
“Rusiyanın embarqosu Gürcüstan iqtsadiyyatı üçün qeyri-sabitlik faktoru olaraq qalır”
Dünən, 15:26
Oğuzda münaqişə zəminində bıçaqlanma olub
Dünən, 13:04
Azərbaycana kilosu 1000 dollara satılacaq ət gətiriləcək: - Bu inək bahalı pivə içir, masaj olunur
Dünən, 12:59
Azərbaycan nefti bahalaşıb
Dünən, 12:56
Bakıda poçtu soymaq istəyən dəstə saxlanılıb
Dünən, 12:56
Qubada toy karvanında qəza olub, xəsarət alan var
Dünən, 12:55
Özünü icra hakimiyyətinin işçisi kimi təqdim edən şəxs həbs edildi - məhkəmədən qaçmışdı
Dünən, 12:50
Almaniyada Paşinyana qarşı etiraz aksiyası keçirildi
Dünən, 12:47
Qəzaya düşən pilotumuzun daha bir - Videosu
Dünən, 12:45
Şəki sakini bürokratiya məngənəsində... - "Bildirdilər ki, get üstündə olan torpaq sahəsini arvadının adına keçir"
Dünən, 12:43
“Öz gözündə tir görmür, başqasının…”
Dünən, 12:37
Apelyasiya Məhkəməsi "Veysəloğlu"nun cərimələnməsi işi üzrə qərar verib
Dünən, 12:28
Təhsil Nazirliyi vahid məktəbli forması ilə bağlı məsələyə aydınlıq gətirib
Dünən, 12:27
İsmayıllı sakinində silah aşkarlanıb
Dünən, 12:21
Geri dönüşü olmayan milyonlar... - TƏHLİL
Dünən, 12:18
"TV-lər bu rəzilliyi niyə efirə buraxır?" - VİDEO
Dünən, 12:14
"Sərdar Cəlaloğlu sübut etməsə, namussuzdur" - Deputatla partiya sədri arasında qalmaqal böyüyür
Dünən, 12:08
Gürcüstan və ABŞ müdafiə sahəsində üçillik müqavilə imzalayacaq
Dünən, 11:58
Xalq artisti pulsuz konsert verəcək - Bu gün
Dünən, 11:50
Səidənin açıq-saçıq videosu yayıldı
Dünən, 11:44
Türkiyə və İranın Naxçıvan uğrunda manevrləri nədən xəbər verir? - TƏHLİL
Dünən, 11:39
Cənub-şərq küləyi əsəcək - Belə deyirlər...
Dünən, 11:37
Fuad Muradov da Kanadaya pul yatırır... - İDDİA
Dünən, 11:35
"Pulu qurtaran kimi deyir, mən şou-biznesi bəyənmirəm"
Dünən, 11:30
ABŞ Konqresində İsrail səfirinə etimadsızlıq göstərilə bilər
Dünən, 11:26
“İcra başçısından şikayət etdiyim üçün məni işimlə təhdid edir” - Şəhid qardaşı
Dünən, 11:07
"Mənim torpaq sahəmdən əl çəksinlər..." - GİLEY
Dünən, 11:05
Hizbullah lideri İrana qarşı müharibə haqda xəbərdarlıq edib: - Bütün regionu alov bürüyəcək
Dünən, 11:03
Əməkdar artistin səhhəti ağırlaşdı - FOTO
Dünən, 10:55
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru