"Həlimə xanım özünü cəmiyyətimizdə əsl Azərbaycan qadını kimi tanıda bilib" .....                     Putin ölən kimi Krım Ukraynaya veriləcək .....                     "Azərsun" qəsdimizə NECƏ DURUB? .....                     “Bəzən çılpaq qızlar dostluq təklifi göndərir" .....                     Bazar gününün havası .....                     Gürcüstanda azərbaycanlı hamilə qadın ölüb, .....                     "Düşmən bizi təxribata çəkir ki, Qarabağı güc yolu ilə işğaldan azad edək" .....                     "İranın nüvə sazişindən ABŞ-ın çıxması nüvə silahlarının yayılmaması rejiminə təsir edir" .....                     Keçmiş nazir mülk davasına başladı .....                     Bu ölkənin müdafiə nazirinin son hərəkətləri Ermənistanın təcavüzkar siyasətini növbəti dəfə təsdiq edir .....                     “Ən azı 20 il həbs cəzası gözləyir, ömürlük həbs də istisna deyil” .....                     "S-300" və "S-400" zenit raket sistemlərinin yaradıcısı İqor Aşurbəyli: .....                     Gəncədə oğurluq edən gənclər ələ keçdi .....                     Tərtərdə 15 iyun Milli Qurtuluş Günü münasibəti ilə ümumrayon tədbiri keçirildi .....                     Yasamalda 100 otaqlı obyekt 2 milyona satılır .....                     PA-da vəzifə verilən başçı müavininin yerinə TƏYİNAT .....                     Putin və Ərdoğan Düşənbədə sammitdən əvvəl "ayaqüstü" söhbət ediblər .....                     Əbülfəz Elçibəyin həyat yoldaşı .....                     DİN-in təmsilçisi Avropa çempionu oldu .....                     Beyləqanda daha bir ÖZBAŞINALIQ .....                     Müstəqil sosial müdafiə sisteminin qurucusu .....                     Mingəçevir sakini ”Ata Bank”dan şikayətçidir .....                     Başçının milyonları var, vətəndaş isə yaşamaq uğrunda savaşır... .....                     Azərbaycan bu ilin ilk 5 ayında neft məhsullarının ixracından .....                     Həbsdə olan baş redaktor apellyasiya şikayəti verib .....                     “Gələn həftə işlər yekunlaşacaq və konkret qərar qəbul etmək mümkün olacaq” .....                     Azərbaycan səhiyyəsində növbəti qalmaqal .....                     Nuh peyğəmbərin Xınalıqda yaşayan azərbaycanlı "nəvələri" kömək istəyir .....                     "Səlim Müslümov əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri təyin olunduqdan sonra bu proses dayandırıldı" .....                     Qanunları pozmaqda davam edən "Unibank"ın yalanı: .....                     Avtovağzalda 1 manat pul, 1 qəbz, onlarla gözlədilən insan: .....                     Elmi ekspedisiyalarda iştirak edən sürücülərlə bağlı .....                     Azərbaycanın təbii qaz ixracından gəlirləri 75% artıb .....                     Azərbaycan xam neft ixracını 19% artırıb .....                     Nazir Rüstəm Usubovun kürəkəninə yüksək vəzifə verdi .....                     Birinci vitse-prezidentin adından mərhum Həlimə Əliyevanın ailəsinə .....                     Tovuzda sevgilisini yandıran şəxsin cinayət işi məhkəməyə göndərilib .....                     Alisher özü mahnı yazdı, özü də oxudu... .....                     Göyçayda toyda dava düşüb, .....                     Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 31 nəfər saxlanılıb .....                 

PLAGİARİZM, YOXSA KOMPİLYASİYA - Mənbələrə sitat verməyən kompilyator tipik plagiatordur
Tarix: 11-06-2019, 16:46 | Çap et
PLAGİARİZM, YOXSA KOMPİLYASİYA
İdris Abbasov

Plagiat ədəbi fəaliyyətin çirkli, rəzil, təhlükəli və dağıdıcı formasıdır. Plagiatla məşğul olan şəxs mətn istinadlarının istifadəsinə aid əsas qaydaları pozur. Bu ədəbi oğrular başqasının sözlərini, yaxud fikirlərini özlərinki kimi mənimsəməyə cəhd edərək faydasız oğurluq fəaliyyəti ilə məşğul olurlarlar. Bill Marş Elmi məqalə müəllifləri üçün sorğu kitabına istinadən plagiarizmin mənasını izah edir. Plagiatlıq latınca plagiarius sözündən olub başqasının intellektual mülkiyyətinin qanunsuz qəsbini ehtiva edən “dələduzluq forması” kimi xarakterizə olunur. Aleksandr Lindey plagium sözünün Roma hüququnda “kölə oğurluğu”, yaxud “saxlamaq və ya satmaq məqsədilə adam oğurluğu” (insan alveri) mənasını verdiyini deyir. Bir çox mənbələr təsbit edir ki, latınca plagiarius sözünü “ədəbi oğurluq” mənasında ilk dəfə eramızın 1-ci əsrində Roma şairi Markus Valerius Martialis (Mark Valeri Marsial) işlədib. Deməli, plagiatçı aldatma yolu ilə başqasına məxsus ədəbi kontenti (möhtəvanı) oğurlayana deyilir. Zorakılıq yolu ilə başqasının intellektual mülkiyyətini talayan kəslər “öz allahsız həyat tərzinə görə” cəzalandırılmalıdırlar.

Latın dilindəki plagium (lat.plagium – qul halına salma, baş¬qasının qulunu oğurlama, hətta uşaq oğurluğu və s.) sözündən olan plagiat termini ingilis dilində plagiarism, italyan dilində plagio, fransız, alman və azərbaycan dillərində plagiat kimi ifadə olunur. Bəzi ölkə qanunvericiliyində müəllif hüquqlarının pozulması (plagiatlıq) oğurluq cinayəti ilə eyniləşdirilir. Bu baxımdan cə¬zanın müəyyənləşdirilməsi və hər iki cinayət halının bərabərləş¬diril¬mə¬si ətrafında müzakirələr gedir.

Plagiarizm, daha çox, müəllifə qarşı törədilmiş cinayət, müəllif hüququna qəsd kimi qiymətləndirilir.

Plagiarizm çox vaxt fərqli adlarla göstərilir, məsələn: əmanətə xəyanət, qüsurlu sitat, müəllif hüququna qəsd, ədəbi oğurluq, imitasiya, dələduzluq, intihal və s.

Ənənəvi müəlliflik dəyərlərinə və müəllifə bağlı iqtisadi dəyərlərə təhdid kimi təsvir olunan plagiarizm bəziləri üçün əbədi problem yaradır. Çünki o, plagiatçının oğurlamasına baxmayaraq, mülkiyyət, sahiblik, konvensiya, qanun, təhsil, texnologiya, daha geniş mənada, sosial və etik kodekslər haqqında məsələləri gündəmə gətirir. Ədəbi sui-stifadənin bu konkret növünü müəyyənləşdirmək, aşkara çıxarmaq, qarşısını almaq və müvafiq cəza tətbiq etmək üçün bir sıra üsullara (hüquqi, etik, estetik və s.) müraciət etmək lazımdır.

Əski yazarlar plagiarizmin bir çox nümunələrini göstərməklə onun etik və əxlaqi tərəfləri ilə də maraqlanırdılar. Eramızdan əvvəl 1-ci əsrdə qədim Roma arxitektoru M.Vitruvi (Marcus Vitruvis Pollio) ədəbi oğruları mühakimə edirdi. O, vaxtilə plagiarizmlə məşğul olduqları üçün ölüm cəzasına məhkum edilmiş keçmiş müəllifləri xatırladırdı. Belə ki, başqalarının əsərlərinin üzünü köçürüb öz adlarına nəşr etdirən şəxslərin mühakiməsi qaçılmazdır.

Müasir leqal sistemlərdə plagiarizm və intellektual mülkiyyət məfhumları çox vaxt üst-üstə düşsələr də, tamamilə sinonim kateqoriyalar deyildirlər.

Paris Sorbon Universitetinin professoru, doktor Berna Löqra (Bernard Legras) plagiarizm haqqında apardığı tədqiqatlarında “plagiator”un “oğru” (yun.κλέπης – klepis), “plagiat”ın isə oğurluq (yun.κλοπή – klopi) ” olduğunu təsbit edir.

Rolan dö Şodönenin “Lüğəti”ndə kompilyasiyaya paradoksal yanaşmanın müasir nümunəsini görürük: Kompilyator az tanınan, yaxud unudulmuş mənbələrdən fikirləri, anlayışları və faktları tapır, onları bir-birilə qarşılaşdırır, seçir və həmin biliklərin daha geniş oxucu kütləsinə çatmasını təmin edir. Əlbəttə, kompilyator bu prosesdə mənbələrə sitat vermirsə, artıq kompilyator olmaqdan çıxıb tipik plagiatçıya çevrilir.

Dünyada elmi etika deyilən bir şey vardır. Hətta 1997-ci ildə Böyük Britaniyada təsis olunmuş Elmi nəşrlərin Etikası üzrə Komitə (COPE — Committee on Publication Ethics) fəaliyyət göstərir.

Ölkəmizdə isə intellektual mülkiyyətin qorunması ilə Azərbaycan Respublikası Əqli Mülkiyyət Agentliyi məşğul olur.

Belə qənaətə gəlinir ki, el¬mi işin imitasiyası olan plagiarizmin nəinki elmə zərrə qədər faydası yoxdur, hətta o, sağlam elmi rəqabət mühitini öldürür, dövlətin elm potensialını zədələyir, ümumiyyətlə, insan cəmiyyətinin inkişafına mane olur. Ona görə də, plagiatlığa qarşı mübarizə elmin özünün mövcudluğu və bəşəriyyətin gələcəyi naminə mübarizədir. Bu sinsimiş “virus”a qarşı mübarizə aparmaq hər kəsin insanlıq borcudur.
\\hurriyyet.org\\




 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
"Həlimə xanım özünü cəmiyyətimizdə əsl Azərbaycan qadını kimi tanıda bilib" - YAP-çı deputat
Dünən, 13:24
Putin ölən kimi Krım Ukraynaya veriləcək - Andrey Piontkovski
Dünən, 13:16
"Azərsun" qəsdimizə NECƏ DURUB? - İTTİHAM
Dünən, 13:11
“Bəzən çılpaq qızlar dostluq təklifi göndərir" - Azər Həsrət
Dünən, 13:05
Bazar gününün havası BELƏ OLACAQ
Dünən, 13:04
Gürcüstanda azərbaycanlı hamilə qadın ölüb, yaxınları həkimləri günahlandırır
Dünən, 12:59
"Düşmən bizi təxribata çəkir ki, Qarabağı güc yolu ilə işğaldan azad edək" - Şair Ramaldanov
Dünən, 12:57
"İranın nüvə sazişindən ABŞ-ın çıxması nüvə silahlarının yayılmaması rejiminə təsir edir" - Vladimir Putin
Dünən, 12:51
Keçmiş nazir mülk davasına başladı - Şirkəti məhkəməyə verdi
Dünən, 12:50
Rəşad Dağlının qızı Arzu Əliyeva ilə - FOTO
Dünən, 12:45
"Məni tutdurmaga qüdrətin çatmaz" - QALMAQAL
Dünən, 12:43
Bu ölkənin müdafiə nazirinin son hərəkətləri Ermənistanın təcavüzkar siyasətini növbəti dəfə təsdiq edir - Azərbaycan XİN
Dünən, 12:38
“Ən azı 20 il həbs cəzası gözləyir, ömürlük həbs də istisna deyil” - Vəkil
Dünən, 12:36
"S-300" və "S-400" zenit raket sistemlərinin yaradıcısı İqor Aşurbəyli: - "Qarabağ bizimdir, Azərbaycanındır"
Dünən, 12:34
Gəncədə oğurluq edən gənclər ələ keçdi - FOTO
Dünən, 12:28
Tərtərdə 15 iyun Milli Qurtuluş Günü münasibəti ilə ümumrayon tədbiri keçirildi - FOTO
Dünən, 12:23
Yasamalda 100 otaqlı obyekt 2 milyona satılır
Dünən, 12:15
PA-da vəzifə verilən başçı müavininin yerinə TƏYİNAT
Dünən, 12:09
Putin və Ərdoğan Düşənbədə sammitdən əvvəl "ayaqüstü" söhbət ediblər
Dünən, 12:07
Əbülfəz Elçibəyin həyat yoldaşı dəfn edilib
Dünən, 12:06
DİN-in təmsilçisi Avropa çempionu oldu - FOTO
Dünən, 12:03
Beyləqanda daha bir ÖZBAŞINALIQ - Taleyi qara yazılan vətəndaşımızın bəxti hələ də gətirmir...
Dünən, 12:02
Müstəqil sosial müdafiə sisteminin qurucusu - TƏHLİL
Dünən, 11:57
Mingəçevir sakini ”Ata Bank”dan şikayətçidir - kompensasiyasını ala bilmir
Dünən, 11:55
Başçının milyonları var, vətəndaş isə yaşamaq uğrunda savaşır... - GİLEY
Dünən, 11:54
Azərbaycan bu ilin ilk 5 ayında neft məhsullarının ixracından 220 mln. dollar gəlir əldə edib
Dünən, 11:51
AzTV "Palitra ART" verilişi ilə bağlı yayılan məlumatlara aydınlıq gətirib - "...aparıcıya haqsızlıq edilməsi həqiqətəuyğun deyil"
Dünən, 11:48
Həbsdə olan baş redaktor apellyasiya şikayəti verib
Dünən, 11:46
“Gələn həftə işlər yekunlaşacaq və konkret qərar qəbul etmək mümkün olacaq” - Sabiq baş nazir
Dünən, 11:45
"8 ildir AzTV-də çalışıram" - QALMAQAL
Dünən, 11:42
Azərbaycan səhiyyəsində növbəti qalmaqal - Xəstə əməliyyat zamanı hepatitə yoluxub
Dünən, 11:32
Nuh peyğəmbərin Xınalıqda yaşayan azərbaycanlı "nəvələri" kömək istəyir - Müraciət
Dünən, 11:26
"Səlim Müslümov əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri təyin olunduqdan sonra bu proses dayandırıldı" - İndi isə...
Dünən, 11:21
Qanunları pozmaqda davam edən "Unibank"ın yalanı: - “Bu müştərilərin adlarının siyahıya düşməməyi...”
Dünən, 11:19
Avtovağzalda 1 manat pul, 1 qəbz, onlarla gözlədilən insan: - “Giriş niyə pullu olmalıdır?”
Dünən, 11:17
Elmi ekspedisiyalarda iştirak edən sürücülərlə bağlı YENİ TƏLƏBLƏR
Dünən, 11:15
Azərbaycanın təbii qaz ixracından gəlirləri 75% artıb
Dünən, 11:14
Azərbaycan həqiqətləri ABŞ-ın ən nüfuzlu radio proqramında yayımlanıb
Dünən, 11:13
Azərbaycan xam neft ixracını 19% artırıb
Dünən, 11:00
Nazir Rüstəm Usubovun kürəkəninə yüksək vəzifə verdi
Dünən, 10:59
Birinci vitse-prezidentin adından mərhum Həlimə Əliyevanın ailəsinə başsağlığı verilib
Dünən, 10:58
Tovuzda sevgilisini yandıran şəxsin cinayət işi məhkəməyə göndərilib
Dünən, 10:57
Alisher özü mahnı yazdı, özü də oxudu...
Dünən, 10:56
Göyçayda toyda dava düşüb, bıçaqlanan var
Dünən, 10:54
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 31 nəfər saxlanılıb
Dünən, 10:53
Abşeron rayon məktəblərində “Son Zəng” günü belə qeyd edildi
Dünən, 10:53
"MTN işi"ndəki zərərçəkən şəxsə cinayət işi başlanıb
Dünən, 10:45
Proporsional seçki sisteminin bərpası mümkünmü?
Dünən, 10:44
Ramil Şeydayev İçəri Şəhərdə uşaqlarla futbol oynayıb - VİDEO
Dünən, 10:41
Sumqayıtda mənzildən 47 yaşlı kişi meyiti tapılıb
Dünən, 10:40
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru