“Azərbaycan çətin ki, ABŞ-ın böyük sayda quru qoşunlarının İrana keçidinə icazə verərdi…” .....                     Bakının bu çimərliyində nəhəng ilan insanları qorxuya saldı .....                     Bakcell sosial şəbəkələrdə cavablandırılmış müraciətlərə görə liderdir .....                     Şəki Xan Sarayı turistləri qəbul etməyə hazırdır .....                     II Qareginin qardaşı Paşinyanın adamından imtina etdi .....                     Mülayim şimal küləyi gecə və səhər arabir güclənəcək .....                     “Onlar şərəfli, ləyaqətli insan axtarmırlar...” .....                     Gürcüstanın sabiq müdafiə naziri istintaqa ifadə verib .....                     "Başımızı itirmişik, imkanımız yoxdur..." .....                     Heydər Əliyevin abidəsini ucaldan memarın EVİ ƏLƏ KEÇİRİLİB .....                     "Ağdam hakimiyyət uğrunda savaşın qurbanı oldu" .....                     “AMAY Abdulla”nın həbsdə olan şəriklərindən şikayət .....                     Türkiyə Naxçıvanda ordu yerləşdirəcək .....                     Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi Azərbaycan əleyhinə gedən yazılarla bağlı nəzarət qrupu yaradıb .....                     Arif Alışanovun postu niyə 7 aydır ki, boşdur? .....                     Azərbaycan Prezidenti Çinin yeni səfirinin etimadnaməsini .....                     Prezident İlham Əliyev Almaniyanın Azərbaycanda yeni təyin olunan səfirinin etimadnaməsini .....                     Prezident İlham Əliyev üç ölkənin yeni səfirlərinin etimadnaməsini qəbul edib .....                     Bakıda arvadını 5-ci mərtəbən ataraq öldürən şəxsin vəsatəti təmin edilib .....                     “ASAN xidmət” və “ASAN kommunal” mərkəzlərinə müraciətlərin sayı artıb .....                     "Maşınımı vurdum, onlardan pul ala bilmədim" .....                     TAP-ın torpaq işlərinin sonuncu mərhələsinin 95%-i yekunlaşıb .....                     Kürdəmirin başçısının bu ailədən xəbərivarmı?.. .....                     Səfər Mehdiyevin baldızı oğlunun qanunsuzluqları faktlarda .....                     Oqtay Şirəliyevin “ŞƏRİKLİYİ” Kardiologiya İnstitutunu məhv edir .....                     Qəbələnin icra başçısından özbaşınalıq... .....                     Ağdam təhsilində qalmaqal... .....                     İki azyaşlı bacıdan Mehriban Əliyevaya müraciət .....                     Azərbaycanın pambıq sənayesi inhisarçıların nəzarətindədir .....                     DYP rəisi apelyasiya şikayəti verib .....                     "Hakim əvvəlcə mənimlə razılaşsa da..." .....                     Ali Məhkəmənin sədrinə ŞİKAYƏT var .....                     Bakı əhli üçün "extra large" sevincin tərs üzü .....                     Azərbaycanda futbol klubu fəaliyyətini dayandırdı .....                     Azərbaycanda narkomanlığa qarşı mübarizəyə dair illik milli hesabat hazırlanacaq .....                     Ermənistandan Rusiyaya miqrasiya edənlərin sayı 3 dəfə çoxalıb .....                     Bakı polisi mitinq keçirmək istəyənlərə xəbərdarlıq edib .....                     “Diana beac" qutaba görə ekspertdən 100 AZN depozit istədi .....                     Azərbaycanda kimlər toxunulmazdır? .....                     Milli Məclisdəki partiyalar yenidən parlamentə düşməyə .....                 

Türkün zəfər dastanı — Çanaqqala savaşının 104-cü ili
Tarix: 18-03-2019, 10:26 | Çap et
Türkün zəfər dastanı
Mart ayının 18-də yalnız Türkiyə deyil, dünya hərb tarixinə ən böyük döyüşlərdən biri kimi daxil olan Çanaqqala savaşının 104 ili tamam oldu. 1914-cü il noyabr ayının 3-də başlayan və 1915-ci il 18 mart tarixinə qədər davam edən Çanaqqala savaşı, həmçinin 25 aprel 1915-ci ildən 1916-cı ilin 8-9 yanvarına qədər Gelibolu yarımadasında gedən döyüşlər türk hərb tarixinini ən şərəfli səhifələrindən biri, qəhrəmanlıq və zəfər dastanıdır. Canaqqala savaşının əsası 1914-ci ilin yayında bas verən 1-ci dünya müharibəsində qoyuldu.
Türkiyə həmin dövrdə istəmədən Almaniya-Avstriya-Macaristan tərəfində Antantaya (Ingiltərə-Fransa-Rusiya) qarşı döyüşlərə cəlb edilmişdi. Müharibənin başlamasından təxminən 3 ay sonra, 1914-cü il noyabrın 3-də səhər tezdən Ingiltərə və Fransaya aid olan hərbi dəniz gəmiləri Bozca adasından boğazın sahil sularına daxil oldular. Onlar dərhal da Osmanlı ordusunun boğaz sahilində yerləşən müdafiə istehkamlarına atəş açmağa başladılar. Ingilis hərb gəmiləri Seddülbahir və Ərtoğruldakı, fransız hərbi gəmiləri isə Qumqala və Orhaniyyədəki müdafiə səddlərini top yağışına tutmuşdular. Düşmənin atdığı top mərmilərindən biri on bir ton barıt saxlanan anbara düşdü və nəticədə ətraf yerlə yeksan oldu.

Dekabrın 2-də ingilis sualtı gəmisi boğaza daxil olaraq özündən 700 metr məsafədə dayanan "Məsudiyyə" hərbi gəmisini atəşə turaraq batırdı. Nəticədə 10 nəfərlik gəmi heyəti və gəmidə olan 24 nəfər əsgər şəhid oldu. Buna baxmayaraq düşmən boğazı ələ keçirə bilmədi. Həmin dövrdə admiral Carden Çanaqqalanı ələ keçirmək üçün üçmərhələli bir plan hazırlamışdı. Bu planın birinci hissəsi uğurla nəticələnmədi. Belə ki, ilkin mərhələdə noyabrın 3-də (1914) 7 hərb gəmisi ilə boğaza daxil olan ingilislərin məqsədi sahildəki istehkamları tamamilə dağıtmaq və sonraki mərhələdə boğazı ələ keçirmək idi. Lakin o buna nail ola bilmədi. Fevralın 19-da Carden boğazı ələ keçirmək üçün ikinci mərhələnin döyüşlərinə başladı.

Fevralın 25-nə kimi davam edən döyüşlərdə düşmən uzaqmənzilli toplardan atəs açaraq sahildə müdafiə mövqeyi tutan Osmanlı əsgərlərinə böyük itki verdi. Boğaz sahilindəki birinci müdafiə mövqeləri demək olar ki, tamamilə məhv edildi. Fevralın 26-da düşmən donanması boğaza daxil oldu və 8 saat ərzində sahili aramsız olaraq top atəşinə tutdu. Amma düşmən gəmiləri güclü müqavimətə rast gələrək dənizdə irəlilyə bilmirdilər. Bunu görən Ingiltərə hərbi dəniz qüvvələri komandanlığı Cardeni vəzifəsindən azad edərək onun yerinə Robecki təyin etdi. Martin 17-də öz vəzifəsinin icrasına başlayan Robeck dərhal gecikmədən adanın ələ keçirilməsini nəzərdə tutan son hücum əməliyyatına başlanması barədə əmr verdi.

Zəfər savaşı

Türk ordusu da düşmənə qarşı həlledici döyüşə hazırlaşırdı. 17 martdan 18 marta keçən gecə minbaşı Nəzmi bəy "Nüsrət" minadöşəyici gəmisi ilə boğaz sularında 11 xətdən ibarət 26 mina düzdü. Beləliklə, döyüş ərəfəsi boğaz sahili düzülən minaların sayı 400-ə çatdı. 18 mart səhər saat 10-da düşmən18 savaş gəmisi ilə döyüşə atıldı. Əvvəlcə "Queen Elizabeth"və "Inflexible" zirehli gəmisi və "Lord Nelson" və "AGEMENON" savaş gəmiləri döyüşə başladılar. Fransiz hərbi gəmiləri də döyüşün ön sıralarında yer almışdılar. Ilk atəş düşmənin "TRIUMPH" zirehli gəmisindən açıldı. Beləlklə, dünyanın ən böyük dəniz savaşlarından biri başladı. Düşmən gəmiləri əvvəlcə Rumeli Məcidiyyəni şiddətli atəşə tutdular. Sonra onlar Hamidiyyə istehkamlarına yönəldilər. Bunu görən Dardanos batareyaları düşmənə atəş açaraq diqqəti özlərinə cəlb etdilər. Düşmən bu dəfə Dardanos üzərinə atəş açmağa başladı. Bu dəfə Məsudiyyə istehkamı müdafiəçiləri Dardanosun yardımına gəldilər. Şiddətli müqavimətlə qarşılaşan düşmən gəmiləri göz aça bilmirdilər.

Bu ağır savaşın ilk bir saatı olduqca dəhşətli keçdi. Hər iki tərəfdən çoxlu sayda ölən və yaralananlar oldu. Türk topçuların açdığı atəş düşmənin "AGAMENON" gəmisinin gövdəsini parçalamis, "INFLEXIBLE" gəmisinin komanda punktunu dağıtmışdı. Buna baxmayaraq düşmən gəmiləri Çanaqqalaya 7 kilometrə qədər yaxınlaşa bilmişdilər. Döyüşün arzu edilən səviyyədə getmədiyini görən Robeck fransız gəmilərini döyüş meydanından uzaqlaşdıraraq ingilislərin daha bir neçə gəmisini boğaza yeritdi. Buna baxmayaraq düşmən istəyinə nail ola bilmədi.Türk topçuların açdığı atəş nəticəsində zədələnən Fransanın "GAULOIS" zirehli gəmisi döyüş meydanını tərk etdi. Onun ardınca zədələnən "BOUVET" gəmisi də döyüş meydanını tərk etmək istəyərəkən mina ilə toqquşaraq partladı. Nəticədə gəmidə olan 639 hərbçi sulara qərq oldu.
"BOUVET"-in yardımına gəlmək və onu xilas etmək istəyən "SUFFREN" və "GAULOIS" gəmisi də minaya düşərək batdı. Beləliklə düşmən 6 saat ərzində 3 böyük zirehli gəmisini itirdi. Bundan əlavə bir o qədər də gəmi zədələndi. Bunu görən Robeck donanmaya geri çəkilmək barədə əmr verdi. Bu döyüşlərdə düşmən tamamilə sarsıldı və Osmanlı əsgərinin qəhrəmanlığı nəticəsində bir daha dənizdən Istanbulu ələ keçirmək niyyətinə düşmədi. Bu Osmanlı əsgərinin Çanaqqala savaşında düşmən üzərində qazanan ən böyük tarixi zəfəri idi. . Necə deyərlər Çanaqqala savaşı türk və dünya tarixinə ən qanlı savaşlardan biri kimi düşdü. Bu savaşda Osmanlı 250 min nəfər şəhid verdi. Düşmən də döyüşlərdə təxminən bu qədər itki verdi. Üstündən illər ötəndən sonra isə Çanaqqala savaşı bir dastana döndü. Bu dastanda yanındaki topçular səhid olaraq tək qalan Seyid cavuş vardı. Düşmən gəmisi boğaza yaxinlaşır.

Seyid çavuş (Qoca Seyid) təkdir. Atmağa da 267 kiloqramlıq bir top mərmisi var. Normal şəkildə bu mərmini tək bir adamın götürərək topun lüləsinə qoyması ağlabatan görünmür. Özü də bilmir haradan ona bu güc gəlir və 276 kiloqramlıq mərmini bir anda götürərək topa qoyur və atəş açır. Bu atəşlə o gəminin gövdəsini dağıdır və onu batırır. Beləliklə, Seyid çavuşun bu qəhrəmanlığı düşmənin geri çəkilərək qaçmasına və boğazları tutmaq fikrindən vaz çəkməsinə gətirib çıxarır. Seyid Çavuşun bu qəhrəmanlığı dünya hərb tarixində misli-bərabəri olmayan bir igidlikdir.

Düşmənin niyyətləri boşa çıxır

Dənizdən hücumla Çanaqqalanı ələ keçirə bilməyəcəyini anlayan düşmən bu dəfə qurudan hərbi əməliyyata baslamağı qərara aldı. Aprelin 25-də adi çəkilən istiqamətdə quruya çıxarılan ingilis-fransız əsgərləri ilə Osmanlı ordusu arasında o dövrün ən qanlı döyüşləri başladı. Amma başdan ayağa qədər silahlanan çoxsaylı düşmən qarşısında Osmanlı əsgərlərinin sayı olduqca az idi. Mustafa Kamal Paşa bunu görüb Kocaiçmendə və Conkbayirdaki azsaylı əsgərlərinə son nəfəsə kimi döyüşməyi və geri çəkilməməyi əmr etdi. Düşmən dalğalar halında dəstə ilə Conkbayira doğru irəliləyirdilər.

Lakin düşmən Osmanlı əsgərlərinin qizğın müqavimətini qıraraq Istanbulu və boğazları tutmaq niyyətini həyata keçirə bilmədi. Qumqala, Besike, Bolayir, Seddülbahir, Anbumu, Qabatəpə, Conkbayir və Anafartalarda gedən döyüşlərdə hər iki tərəf çoxlu sayda itkilər verdi. Düsmən qızğın döyüslərdən sonra istədiyinə nail ola bilməyəcəyini başa düşərək 1915-ci ilin dekabr ayının 19-20-də Anafartalar və Arıburnu, 1916-ci il yanvar ayının 8-9-da isə Seddülbahir cəbhələrindən qoşunlarını geri çəkdi. Beləliklə,1915-ci ilin baharında başlanan döyüşlər düşmənin geri çəkilməsi ilə nəticələndi.





 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
“Azərbaycan çətin ki, ABŞ-ın böyük sayda quru qoşunlarının İrana keçidinə icazə verərdi…” - “Contra Magazin”
Bu gün, 13:10
Bakının bu çimərliyində nəhəng ilan insanları qorxuya saldı - VİDEO
Bu gün, 13:09
Bakcell sosial şəbəkələrdə cavablandırılmış müraciətlərə görə liderdir
Bu gün, 13:08
Şəki Xan Sarayı turistləri qəbul etməyə hazırdır - Dövlət Turizm Agentliyi
Bu gün, 13:05
"Heç Ağdamı unutmuşam ki, xatırlayım da?" — Mənsum İbrahimovdan TƏSİRLİ SÖZLƏR
Bu gün, 13:00
II Qareginin qardaşı Paşinyanın adamından imtina etdi
Bu gün, 12:55
Mülayim şimal küləyi gecə və səhər arabir güclənəcək - Belə deyirlər...
Bu gün, 12:49
“Onlar şərəfli, ləyaqətli insan axtarmırlar...” – Ekspertdən sərt açıqlama
Bu gün, 12:43
Gürcüstanın sabiq müdafiə naziri istintaqa ifadə verib
Bu gün, 12:40
"Başımızı itirmişik, imkanımız yoxdur..." - GİLEY
Bu gün, 12:39
Heydər Əliyevin abidəsini ucaldan memarın EVİ ƏLƏ KEÇİRİLİB - V HİSSƏ
Bu gün, 12:32
"Ağdam hakimiyyət uğrunda savaşın qurbanı oldu" - deputat
Bu gün, 12:30
“AMAY Abdulla”nın həbsdə olan şəriklərindən şikayət - MƏHKƏMƏ
Bu gün, 12:28
Türkiyə Naxçıvanda ordu yerləşdirəcək - Safrastyan
Bu gün, 12:26
Özbək müğənnisi azərbaycanlı həmkarını məhkəməyə verdi
Bu gün, 12:23
Kamil Zeynallı ölkəmizdəki ərəblərin BİABIRÇI GÖRÜNTÜLƏRİNİ yaydı: - "Təbii ehtiyaclarını..."
Bu gün, 12:16
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi Azərbaycan əleyhinə gedən yazılarla bağlı nəzarət qrupu yaradıb
Bu gün, 12:03
Arif Alışanovun postu niyə 7 aydır ki, boşdur? - Az.TV-də "sədr bilməcəsi"...
Bu gün, 12:02
Azərbaycan Prezidenti Çinin yeni səfirinin etimadnaməsini qəbul edib
Bu gün, 11:59
Prezident İlham Əliyev Almaniyanın Azərbaycanda yeni təyin olunan səfirinin etimadnaməsini qəbul edib
Bu gün, 11:59
Prezident İlham Əliyev üç ölkənin yeni səfirlərinin etimadnaməsini qəbul edib - FOTO
Bu gün, 11:57
Türkiyədə Cahangir Novruzov və Teymur Rzayevin yubileyi qeyd olunub
Bu gün, 11:52
Tünzaləni Ağdamın işğal günündə etdiyi paylaşıma görə — BİABIR ETDİLƏR
Bu gün, 11:48
Bakıda arvadını 5-ci mərtəbən ataraq öldürən şəxsin vəsatəti təmin edilib
Bu gün, 11:43
“ASAN xidmət” və “ASAN kommunal” mərkəzlərinə müraciətlərin sayı artıb
Bu gün, 11:40
"Maşınımı vurdum, onlardan pul ala bilmədim"
Bu gün, 11:36
TAP-ın torpaq işlərinin sonuncu mərhələsinin 95%-i yekunlaşıb
Bu gün, 11:33
Kürdəmirin başçısının bu ailədən xəbərivarmı?.. - GİLEY
Bu gün, 11:30
Səfər Mehdiyevin baldızı oğlunun qanunsuzluqları faktlarda - Monopoliya yaradır...
Bu gün, 11:23
Oqtay Şirəliyevin “ŞƏRİKLİYİ” Kardiologiya İnstitutunu məhv edir - İDDİA
Bu gün, 11:19
Qəbələnin icra başçısından özbaşınalıq... - Sakinlər narazılıq edir...
Bu gün, 11:18
Ağdam təhsilində qalmaqal... - İTTİHAM
Bu gün, 11:13
İki azyaşlı bacıdan Mehriban Əliyevaya müraciət - “Xəstə anamızı bizə qaytarın” - VİDEO
Bu gün, 11:08
Azərbaycanın pambıq sənayesi inhisarçıların nəzarətindədir - SİYAHI
Bu gün, 11:03
DYP rəisi apelyasiya şikayəti verib
Bu gün, 11:01
"Hakim əvvəlcə mənimlə razılaşsa da..." - GİLEY
Bu gün, 11:00
Ali Məhkəmənin sədrinə ŞİKAYƏT var - "Bu fırıldaqçı F.İbrahimovun sifarişi ilə..."
Bu gün, 10:58
Bakı əhli üçün "extra large" sevincin tərs üzü - "Özümüz çətinləşdiririk"
Bu gün, 10:53
Azərbaycanda futbol klubu fəaliyyətini dayandırdı
Bu gün, 10:47
Tanınmış telejurnalist ATV telekanalını məhkəməyə verdi - QALMAQAL
Bu gün, 10:45
Azərbaycanda narkomanlığa qarşı mübarizəyə dair illik milli hesabat hazırlanacaq
Bu gün, 10:42
Ermənistandan Rusiyaya miqrasiya edənlərin sayı 3 dəfə çoxalıb
Bu gün, 10:42
Bakı polisi mitinq keçirmək istəyənlərə xəbərdarlıq edib
Bu gün, 10:40
“Diana beac" qutaba görə ekspertdən 100 AZN depozit istədi
Bu gün, 10:36
Azərbaycanda kimlər toxunulmazdır? - Siyahıdakı adlar
Bu gün, 10:30
"Hərdən istəyirəm ki, oradan bir səs gəlsin ki, dur, göstər!"
Bu gün, 10:28
Milli Məclisdəki partiyalar yenidən parlamentə düşməyə HAZIRLAŞIR
Bu gün, 10:22
Övladlığagötürmə üzrə xidmətlər “DOST”-a verildi - Prezidentin fərmanı
Bu gün, 10:21
Qubada keçmiş məhbus qətl törədib
Bu gün, 10:20
Ağstafa və Samux sakinlərinin nəzərinə
Bu gün, 10:18
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru