Bakıda Azərbaycan-Rusiya Hərbi-Texniki Əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyanın iclası keçirilir .....                     Abbas Ələsgərov “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib .....                     “Expo 2025 Azərbaycanın gələcəyi üçün müstəsna layihədir” .....                     Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Beynəlxalq Sərgilər Bürosunun baş katibinin müavini ilə .....                     Prezident İlham Əliyev Türkiyəyə işgüzar .....                     Deputat bələdiyyələri .....                     Azercell-in dəstəyi ilə III Uşaq Paralimpiya İdman Oyunları keçirilib .....                     Silahlı Qüvvələr ən yaxşı komandirlərini seçdi .....                     AAAF Park-da işıq və su yoxdur .....                     Dolların sabaha olan məzənnəsi .....                     "Bizə şər atıblar" .....                     Kreml türk dilinə status verməkdən imtina etdi .....                     Bakıda bacısını öldürən şəxs məhkəmədə dindirilib: .....                     Bakıda ağır qəza: qəzet əməkdaşı öldü .....                     Tikinti sahəsində qeyri-əmək münasibətləri ilə bağlı monitorinqin nəticələri açıqlanıb .....                     Yerevandan Moskvaya köçən satqınlar .....                     Rusiya qırıcıları şou göstərdi .....                     İŞİD uduzdu, Rusiya gedir, ABŞ qalır .....                     “KİV haqqında” qanun “reket jurnalistlər”ə görə dəyişir .....                     “Avropa Məhkəməsinin qərarı anlaşılan deyil” .....                     Kreml İtaliyada Azərbaycan qaz borusunun düşmənlərini necə dəstəkləyir... .....                     Rusiyaya qarşı tətbiq edilmiş sanksiyaları dəstəkləmirik .....                     Energetika nazirinə müşavir təyin olunub .....                     Prokuror "MTN işi"ndə zərərçəkmiş kimi tanınan .....                     Bakıda kirayə mənzillər bahalaşdı .....                     Beytulla Hüseynov Ali Məhkəməyə üz tutdu .....                     Hansı restoranı seçək ki, bayram “burnumuzdan gəlməsin”? .....                     Neftin qiyməti 67 dolları test edə bilər .....                     Layiqli vətəndaş yetişməsi üçün... .....                     "Ulu öndər Azərbaycan gəncliyinin, onun qurub yaratdığı partiyanın davamçılarının qəlbində əbədi yurd salıb" .....                     Bu gün dünyanın müxtəlif regionlarında Heydər Əliyevin təcrübəsini öyrənməyə çalışırlar .....                     6-cı siniflərin nəzərinə .....                     Azərbaycanda kim daha çox maaş alır? .....                     Bakıda voleybolçu qadını qətlə yetirməkdə təqsirləndirilən şəxsin məhkəməsi başlayıb .....                     "Bu küçə asfalt üzü görməyib..." .....                     Azərbaycanın 4 ticarət nümayəndəsinə diplomatik rütbə verilib .....                     "Kristal Abşeron"un ölüm kranı .....                     Ərinə qonşuluqdakı 4 uşaq atası ilə xəyanət edən Ayselin .....                     Neft Daşlarındakı qətlin .....                     İstanbulda 20 mindən çox polis işdən azad edilib .....                 

"Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər"
Tarix: 23-11-2017, 08:17 | Çap et
"Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər"
Hörmətli professorumuz Şahlar Əsgərovun “Bu düşüncəni dəyişsək məktəb də dəyişəcək” adlı diqqətçəkən yazısında toxunulan təhsillə bağlı fəaliyyətimizdə istifadə etdiyimiz terminlərin bəzilərinin dövrün tələblərinə cavab verməməsi ilə bağlı maraqlı fikirləri sözügedən məsələ ilə bağlı mənim də bəzi düşüncələrimi təzələmiş oldu. Oxumaq savad sayılmır, bilmək savad sayılır, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün oxumaq yox, öyrənmək sözündən istifadə edirlər deyən professor bu tezisə inanmaq üçün rus və ingilis dillərində bu sözləri müqayisə etməyi tövsiyə edir, ilk baxışda kiməsə elə də böyük görünməyən bu kiçik fərqin dərindən düşünəndə böyük təsiri olduğunu konkret faktlarla əsaslandırır. Çıxarılan nəticə isə ondan ibarətdir ki, fəlsəfi baxımından oxumaq vasitədir, öyrənmək isə məqsəddir. “Vasitə məqsəd kimi bizim şüurumuza yerləşdirilib. Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər”.

Yəqin ki, yaşlı və orta nəslin nümayəndələri xatırlamamış olmazlar ki, hələ məktəbə qədəm qoyduğumuz ilk gündən proletariatın dahi rəhbəri, sovetlər birliyinin qurucusu kimi tanıdğımız Leninin “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” vəsiyyətinin təsiri altında təhsilimizi başa vurub, müstəqil həyata qədəm qoymuşuq. Başqa cür ola da bilməzdi. Dillər əzbərinə çevrilən bu ruhlandırıcı şüar bütün təhsil müəssisələrınin foye və dəhlizlərinin bir nömrəli atributu idi. Yeniyetməliyindən gəncliyindən və yaşlılığından asılı olmayaraq hamı oxuyurdu. Böyük və qüdrətli bir olkənın hər bir vətəndaşı üçün təhsilin əyani, qiyabi, axşam, fezo, fəhlə və gənclər məktəblərindən ibarət geniş şəbəkə yaradılmışdı.

Maraqlı olan və diqqətçəkən məqam nə idi? Yarım əsrdən artıq bir müddətdə Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” çağırışı tərcümədə dilimizdə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi assosiasiya olunub. Halbuki “uçitsya” anlayışı rus dilində oxumaq deyil, öyrənmək mənasını verir. Oxumaq isə rus dilində “çitat”, “proçitat” anlamına gəlir. Məsələn, çitat vslux (ucadan oxumaq), proçitat stixotvoreniye (şer oxumaq) və s. Uçenik (şagird), ucitel (müəllim), uçyonıy (alim) sözləri “uçit” (öyrətmək) kökündən götürülüb. Elə qardaş türk dilində də şagırdə öyrənci, müəllimə

öyrətmən deyilir. Əslində dilimizdə oxumaq sözü əsasən hər hansı bir mahnı və ya şer oxumaq kimi başa düşülür. Dərsi isə oxumaq deyil öyrənmək tələb olunur.

Çox ehtimal ki, hüquq təhsilinə malik olan Lenin indiki terminologiya ilə desək “uçitsya” mesajını verərkən oxumaq və öyrənmək anlayışlarının fərqində olmamış deyildi və yəqin ki, “Min bir gecə nağılları”nı oxumağı nəzərdə tutmamışdı. Bununla belə tam əminliklə hökm də vermək düzgün olmaz ki, Lenin bu fikri irəli sürərkən özlüyündə oxumağı yoxsa öyrənməyi nəzərdə tutub. O da inandırıcı görünmür ki, rəhbərin bu fikirlərinin düzgün açıqlamasında tərcümə xətalarına yol verilib. Ən əsası ona görə ki, o dövrlərdə ölkəmizdə rus dili bilicilərinin və peşəkar tərcüməçilərin sayı indikində qat-qat artıq idi və hansısa dərslikdə məsələn, tut ağacının “derji derevo” (ağacı tut) kimi tərcümə olunmasına qətiyyən yol verilə blməzdi.

Bəlkə də, belə bir tərcümə o vaxtlar oxumağın attestat, diplom almaq xatirinə deyil, elə məhz öyrnmək, bilik əldə etmək məqsədinə xidmət etməsindən irəli gəlib. Bizlər məktəbə gedərkən yalnız 9-10-cu siniflərdə bilmişik ki, sən demə bizə məktəbi bitirməyimizlə bağlı kamal attestatı adlı hansısa bir sənəd veriləcək. İstitut və ya universitetə daxil olmaq da diploma görə deyil, ali təhsil almaq, mükəmməl bir peşəyə yiyələnmək arzumuzdan irəli gəlib. Dərsdən kənar qalmaq, təhsildən yayınmaq kiminsə ağlına belə gələməzdi. Arada bir müəyyən “üzürlü” səbəblərdən dərsdən qaçmağmıza və ya qripə tutulmağımızla bağlı bir-iki gün məktəbə getməməyimizə görə müəllimin və ya sinif rəhbərinin evimizə gəlməsi bizim üçün ən sərt cəza sayılardı, proqram materialından geri qalmamaq üçün əlavə ev tapşırıqlarını yerinə yetirməli olarduq və s. Nə isə...

Əgər hesab etsək ki, Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” lozunqunun 70 il ərzində bizə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi təqdim olunması tərcümə xətası deyildi, bəs onda elə o dövrün sonlarında orta məktəblərimizin 5-ci sinifləri üçün nəzərdə tutulmuş “Azərbaycan tarixi” kursunu “Ata yurdu” adlandırmağımızın adı nə idi? Bəlkə, ideya təşəbbüsçüləri kursun adını dəyişərkən “Oteçestvo” sözü ilə “Otçestvo” sözünü qarışıq salmışdılar? Bəlkə hesab ediblər ki, rus qonşularımızın “Oteçestvennaya istoriya” adlandırdığı tarix “Otes” (ata) sözündən götürülüb? Əslində, bəlkə də bu ideya müəlliflərini “qınamaq” da ədalətsizlik olardı. Çünki, bu rusların dilində elə, qəribəliklərmi deyək, incəliklərmi deyək var ki, bundan da hər adamın baş çıxarması müşkül məsələdir. Gəl indi bu “Oteçestvo” (Vətən) ilə “Otçestvo” (ata xətti ilə soyad) arasındakı bir hərf fərqinə görə baş sındır.

“Əlifba”ya “ərəb damğası” vurub sıradan çıxardıq, (ərəb sözüdür, ilk iki hərfi (əlif və bey) adının birləşməsindən əmələ gəlib. Alfavit də həmin qayda üzrə yaranıb, yunan sözüdür. Азбука da eyni qəlib əsasında əmələ gəlib, slavyan sözüdür) sanki tarix, coğrafiya, cəbr, kimya, biologiya, fizika, informatika... bizim sözlər imiş kimi...

O da maraqlıdır ki, lap elə indinin özündə dilimizdə “первобытные люди”, “первобытно-общинный строй”, “ibtidai insanlar”, “ibtidai icma quruluşu” kimi təqdim olunduğu halda, nəyə görə “начальная школа”, “начальные классы” məsələn, daha münasib sayıla biləcək ”ilkin məktəb”, “təməl sinifləri” kimi deyil, “ibtidai məktəb”, “ibtidai siniflər” kimi ışlənilməlidir?

Hər halda ziyanın yarısından dönmək də bir xeyirdir deyiblər böyüklərimiz. Nə yaxşı ki, dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində rus dilinə əsaslanıb “oteçestvennaya voyna” sözünü “ata müharibəsi”, “za oteçestvo” sözünü “ata uğrunda”, “rodina mat zovyot” sözünü “ata vətən çağırır” kimi ifadə etməmişık, yoxsa aləmə biabır olardıq. Bir də ki, yeri gəlmişkən, ana vətən, ana torpaq deyə-deyə, birdən yurdumuzu ata mülkiyyətinə çevirib “özəlləşdirməyimizə” nə ehtiyac vardı?

Keçək sözün mabədinə. Professorun haqlı, həyəcan xarakterli iradına əsasən indi oxumağın mahiyyəti dəyişıb. Oxuma prosesinin arxasında mənimsəmə durmur, halbuki, oxumağa yox, mənimsəməyə qiymət qoymaq olar. Bəli, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün “oxumaq” yox, “öyrənmək” sözündən istifadə edirlər. Məhz, öyrnməyi öyrətməyin vaxtı çoxdan yetişıb. Artıq, biz təhsil alanlardan nəinki biliklərə yiyələnməyi, eyni zamanda bu bilikləri

anlamağı da tələb etməliyik. Bunun üçün isə ilk növbədə, bu kimi vərdişləri təhsil alanlarımıza aşılamağa özümüzü borclu hesab etməliyik, oxumağa yanaşma tərzimizi dəyişməliyik.

Konfutsinin hər zaman üçün aktual hesab edilən bir fikri üzərində düşünməyinə dəyər: «Alicənab müəllim şagirdi öyrədəndə və tərbiyə edəndə onu irəliyə aparır, arxasınca dartmır, onda maraq oyadır, məcbur etmir, ona yol göstərir, lakin yolu sərbəst getməyə imkan yaradır. Nə qədər ki, o, şagirddə maraq oyadır, məcbur etmir, deməli, şagirdin bilik qazanması asanlaşır. Nə qədər ki, o, şagirdə yol açır, deməli, ona düşünmək imkanı verir. Müəllimlə şagirdin arasında müstəqilliyin yaranması, şagirdə bilik qazanmanın aşılanması və düşünmək imkanının verilməsi – məhz bunlar müəllimlik məharətidir».

Əgər desək ki, öyrənməyi öyrənmədən heç nə öyrənmək mümkün deyil, heç də yanılmarıq. Əbəs yerə deyil ki, “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda ikinci strateji istiqamət innovativ təlim metodlarını tətbiq edən, təhsilin məzmununun səmərəli mənimsənilməsini təmin edən səriştəli təhsilverənin formalaşdırılmasına xidmət edir və özündə təhsilverənlərin peşəkarlığının yüksəldilməsi, təhsilalanların nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi üzrə yeni sistemlərin qurulmasını ehtiva edir.

Nadir israfilov
DİA.AZ







 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Bakıda Azərbaycan-Rusiya Hərbi-Texniki Əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyanın iclası keçirilir
Bu gün, 18:32
Abbas Ələsgərov “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edilib - SƏRƏNCAM
Bu gün, 18:15
“Expo 2025 Azərbaycanın gələcəyi üçün müstəsna layihədir”
Bu gün, 18:06
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Beynəlxalq Sərgilər Bürosunun baş katibinin müavini ilə görüşüb
Bu gün, 17:55
Prezident İlham Əliyev Türkiyəyə işgüzar səfər edib
Bu gün, 17:49
Deputat bələdiyyələri BİABIR ETDI
Bu gün, 17:39
Azercell-in dəstəyi ilə III Uşaq Paralimpiya İdman Oyunları keçirilib
Bu gün, 17:36
Aygün Kazımova "Altın Kelebek"dən imtina edib? - AÇIQLAMA
Bu gün, 17:32
Silahlı Qüvvələr ən yaxşı komandirlərini seçdi - FOTO
Bu gün, 17:31
AAAF Park-da işıq və su yoxdur - GİLEY
Bu gün, 17:28
Dolların sabaha olan məzənnəsi
Bu gün, 17:24
"Bizə şər atıblar" - Keçmiş MTN-in vəzifəli şəxsləri
Bu gün, 17:23
Kreml türk dilinə status verməkdən imtina etdi
Bu gün, 17:18
Bakıda bacısını öldürən şəxs məhkəmədə dindirilib: -"Bacım evdən tez-tez gedirdi"
Bu gün, 17:14
Bakıda ağır qəza: qəzet əməkdaşı öldü
Bu gün, 17:12
Tikinti sahəsində qeyri-əmək münasibətləri ilə bağlı monitorinqin nəticələri açıqlanıb
Bu gün, 17:07
Yerevandan Moskvaya köçən satqınlar
Bu gün, 16:58
Rusiya qırıcıları şou göstərdi - VİDEO
Bu gün, 16:56
İŞİD uduzdu, Rusiya gedir, ABŞ qalır - Yaxın Şərqdə vəziyyət
Bu gün, 16:54
“KİV haqqında” qanun “reket jurnalistlər”ə görə dəyişir
Bu gün, 16:39
“Avropa Məhkəməsinin qərarı anlaşılan deyil” - Çingiz Əsgərov
Bu gün, 16:36
Kreml İtaliyada Azərbaycan qaz borusunun düşmənlərini necə dəstəkləyir...
Bu gün, 16:33
Rusiyaya qarşı tətbiq edilmiş sanksiyaları dəstəkləmirik - Rəsmi Ankara
Bu gün, 16:30
Energetika nazirinə müşavir təyin olunub
Bu gün, 16:29
Prokuror "MTN işi"ndə zərərçəkmiş kimi tanınan sabiq icra nümayəndəsinə cəza istəyib
Bu gün, 16:27
Bakıda kirayə mənzillər bahalaşdı
Bu gün, 16:25
Beytulla Hüseynov Ali Məhkəməyə üz tutdu - Mal-mülk davası
Bu gün, 16:23
Hansı restoranı seçək ki, bayram “burnumuzdan gəlməsin”? - Mətbəxində mikrob oynayan məkanlar
Bu gün, 16:18
Neftin qiyməti 67 dolları test edə bilər
Bu gün, 16:16
Layiqli vətəndaş yetişməsi üçün... - Polisdə tədbir
Bu gün, 16:16
"Ulu öndər Azərbaycan gəncliyinin, onun qurub yaratdığı partiyanın davamçılarının qəlbində əbədi yurd salıb" - Ramin Əhmədov
Bu gün, 16:13
Bu gün dünyanın müxtəlif regionlarında Heydər Əliyevin təcrübəsini öyrənməyə çalışırlar - deputat
Bu gün, 15:12
6-cı siniflərin nəzərinə - İmtahan olacaq
Bu gün, 15:05
Azərbaycanda kim daha çox maaş alır?
Bu gün, 14:58
Bakıda voleybolçu qadını qətlə yetirməkdə təqsirləndirilən şəxsin məhkəməsi başlayıb
Bu gün, 14:54
Məleykə Əsədova məhkəməyə verildi - 300 minlik təzminat
Bu gün, 14:48
"Bu küçə asfalt üzü görməyib..." - Buzovnadan FOTOLAR
Bu gün, 14:45
Azərbaycanın 4 ticarət nümayəndəsinə diplomatik rütbə verilib - SİYAHI
Bu gün, 14:38
"Kristal Abşeron"un ölüm kranı - FOTO
Bu gün, 14:37
Ərinə qonşuluqdakı 4 uşaq atası ilə xəyanət edən Ayselin FOTOSU
Bu gün, 14:35
Neft Daşlarındakı qətlin TƏFƏRRÜATI
Bu gün, 14:31
İstanbulda 20 mindən çox polis işdən azad edilib
Bu gün, 14:30
Avropa Məhkəməsi azərbaycanlı məcburi köçkünlərin Ermənistana qarşı şikayəti üzrə yeni qərarını elan edib
Bu gün, 14:15
İran prezidenti Azərbaycana səfərə gələcək
Bu gün, 14:11
“Rektor mənə deyir ki, məsələni ictimailəşdirməklə özünü çətinə salmısan” - GİLEY
Bu gün, 14:09
"Biz daşkəsənlilər yaxşı bilirik ki..." - Əhəd Abıyev
Bu gün, 13:57
Hacıqabulda Heydər Əliyevin xatirəsi yad edilib
Bu gün, 13:54
Bakıdakı `Niva`lar `Forbes`in siyahısında - İNFOQRAFİKA
Bu gün, 13:53
Azərbaycanda banklararası kreditlər bahalaşır
Bu gün, 13:37
“MediClub” pasiyentin başına necə oyun açıb? - GİLEY
Bu gün, 13:33
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru