Şəkili sahibkarı kimlər narazı salır? .....                     İraqda valideynini itirmiş 15-ə yaxın azərbaycanlı uşaq var .....                     ABŞ Rusiyaya qarşı əlavə sanksiyaların tətbiqini nəzərdən keçirir .....                     “Bank of Baku”nun özbaşınalıqları davam edir .....                     Əhməd Əhmədzadənin adamı qoçuluq edir .....                     Qubada itkin düşmüş alpinistlərin axtarışları ilə əlaqədar Əməliyyat Qərargahı məlumat yayıb .....                     Prokurorluğun araşdırmasının məqsədi sürüşmə zonasında evlərin tikintisinə icazə verənləri müəyyənləşdirməkdir .....                     Akademik Musa Əliyevin 110 illiyi qeyd ediləcək .....                     Rəşadət Eyvazova “Əməkdar Mühəndis” fəxri adı verilib .....                     Qobustan rayonunda xalça istehsalı emalatxanasının tikintisinə .....                     Məcburi köçkünlər üçün vahid aylıq müavinətin məbləği artırıldı .....                     Azercell SABAH Karyera Qış Məktəbi layihəsində Qubada təlimlər təşkil edib .....                     Erməni əsgər məzuniyyətdən qayıtdıqdan sonra hərbi hissədə ölüb .....                     Əli Kərimlinin qəzeti Cəmil Həsənlini “vurdu” .....                     Azərbaycan daha bir mötəbər tədbirə ev sahibliyi edə bilər .....                     Dolların sabaha olan məzənnəsi .....                     Elxan müəllim yəqin bu problemlərdən xəbərsizdir... .....                     Evdən qaçan gəlinin anası danışdı, qızına haqq qazandırdı: .....                     Yeni dövlət agentliyinin xəbərdarlığı: .....                     Azərbaycan sığorta bazarı 17% böyüyüb .....                     "MTN işi"ndə qurban olan vəzifəli şəxsə ŞƏRTİ CƏZA .....                     Bakı Dövlət Universitetinin təsis edilməsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin gördüyü ən mühüm işlərdən biridir .....                     Nəsimi rayonunda Xocalı sakinləri ilə görüş keçirilib .....                     Ermənistan-Azərbaycan oyununun vaxtı dəqiqləşib .....                     Ağaclar qanunsuz kəsildi, .....                     İraq Rusiyadan "S-400" raket sistemləri almaq niyyətindədir .....                     Elkoponenin “işə saldığı” iş adamları .....                     “Azərbaycan döyüşə tam hazırdır, bizim üçün çətin olacaq” .....                     Azərbaycan və İranın müdafiə nazirləri görüşüb .....                     Azərbaycanlı məmur Türkiyəyə şəxsi təyyarəsi ilə gedib-gəlir .....                     Bakıda biznes ortaqları arasında qanlı dava .....                     “Problemli kreditlərin amnistiyası elan olunsun” .....                     SOCAR analitik metanol istehsalına başlayıb .....                     “Xocalı soyqırımının törədilməsində Serj Sarkisyanın bilavasitə rolu və iştirakı olub” .....                     YAP-ın imzatoplama kampaniyası başa çatdı .....                     Lənkəranskinin yaxınlarını Azərbaycan qəbul etmədi .....                     Jirinovski dünyanı əllə görüşməməyə çağırıb .....                     Azərbaycanın daha bir idmançısına dopinqdən istifadəyə görə sanksiya tətbiq edilib .....                     "Müqaviləyə görə binada aşağıdakı işlər görülməli idi..." .....                     “Türkiyənin Dəməşqdəki rejimlə rəsmi təmas qurması mümkün deyil” .....                 

"Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər"
Tarix: 23-11-2017, 08:17 | Çap et
"Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər"
Hörmətli professorumuz Şahlar Əsgərovun “Bu düşüncəni dəyişsək məktəb də dəyişəcək” adlı diqqətçəkən yazısında toxunulan təhsillə bağlı fəaliyyətimizdə istifadə etdiyimiz terminlərin bəzilərinin dövrün tələblərinə cavab verməməsi ilə bağlı maraqlı fikirləri sözügedən məsələ ilə bağlı mənim də bəzi düşüncələrimi təzələmiş oldu. Oxumaq savad sayılmır, bilmək savad sayılır, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün oxumaq yox, öyrənmək sözündən istifadə edirlər deyən professor bu tezisə inanmaq üçün rus və ingilis dillərində bu sözləri müqayisə etməyi tövsiyə edir, ilk baxışda kiməsə elə də böyük görünməyən bu kiçik fərqin dərindən düşünəndə böyük təsiri olduğunu konkret faktlarla əsaslandırır. Çıxarılan nəticə isə ondan ibarətdir ki, fəlsəfi baxımından oxumaq vasitədir, öyrənmək isə məqsəddir. “Vasitə məqsəd kimi bizim şüurumuza yerləşdirilib. Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər”.

Yəqin ki, yaşlı və orta nəslin nümayəndələri xatırlamamış olmazlar ki, hələ məktəbə qədəm qoyduğumuz ilk gündən proletariatın dahi rəhbəri, sovetlər birliyinin qurucusu kimi tanıdğımız Leninin “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” vəsiyyətinin təsiri altında təhsilimizi başa vurub, müstəqil həyata qədəm qoymuşuq. Başqa cür ola da bilməzdi. Dillər əzbərinə çevrilən bu ruhlandırıcı şüar bütün təhsil müəssisələrınin foye və dəhlizlərinin bir nömrəli atributu idi. Yeniyetməliyindən gəncliyindən və yaşlılığından asılı olmayaraq hamı oxuyurdu. Böyük və qüdrətli bir olkənın hər bir vətəndaşı üçün təhsilin əyani, qiyabi, axşam, fezo, fəhlə və gənclər məktəblərindən ibarət geniş şəbəkə yaradılmışdı.

Maraqlı olan və diqqətçəkən məqam nə idi? Yarım əsrdən artıq bir müddətdə Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” çağırışı tərcümədə dilimizdə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi assosiasiya olunub. Halbuki “uçitsya” anlayışı rus dilində oxumaq deyil, öyrənmək mənasını verir. Oxumaq isə rus dilində “çitat”, “proçitat” anlamına gəlir. Məsələn, çitat vslux (ucadan oxumaq), proçitat stixotvoreniye (şer oxumaq) və s. Uçenik (şagird), ucitel (müəllim), uçyonıy (alim) sözləri “uçit” (öyrətmək) kökündən götürülüb. Elə qardaş türk dilində də şagırdə öyrənci, müəllimə

öyrətmən deyilir. Əslində dilimizdə oxumaq sözü əsasən hər hansı bir mahnı və ya şer oxumaq kimi başa düşülür. Dərsi isə oxumaq deyil öyrənmək tələb olunur.

Çox ehtimal ki, hüquq təhsilinə malik olan Lenin indiki terminologiya ilə desək “uçitsya” mesajını verərkən oxumaq və öyrənmək anlayışlarının fərqində olmamış deyildi və yəqin ki, “Min bir gecə nağılları”nı oxumağı nəzərdə tutmamışdı. Bununla belə tam əminliklə hökm də vermək düzgün olmaz ki, Lenin bu fikri irəli sürərkən özlüyündə oxumağı yoxsa öyrənməyi nəzərdə tutub. O da inandırıcı görünmür ki, rəhbərin bu fikirlərinin düzgün açıqlamasında tərcümə xətalarına yol verilib. Ən əsası ona görə ki, o dövrlərdə ölkəmizdə rus dili bilicilərinin və peşəkar tərcüməçilərin sayı indikində qat-qat artıq idi və hansısa dərslikdə məsələn, tut ağacının “derji derevo” (ağacı tut) kimi tərcümə olunmasına qətiyyən yol verilə blməzdi.

Bəlkə də, belə bir tərcümə o vaxtlar oxumağın attestat, diplom almaq xatirinə deyil, elə məhz öyrnmək, bilik əldə etmək məqsədinə xidmət etməsindən irəli gəlib. Bizlər məktəbə gedərkən yalnız 9-10-cu siniflərdə bilmişik ki, sən demə bizə məktəbi bitirməyimizlə bağlı kamal attestatı adlı hansısa bir sənəd veriləcək. İstitut və ya universitetə daxil olmaq da diploma görə deyil, ali təhsil almaq, mükəmməl bir peşəyə yiyələnmək arzumuzdan irəli gəlib. Dərsdən kənar qalmaq, təhsildən yayınmaq kiminsə ağlına belə gələməzdi. Arada bir müəyyən “üzürlü” səbəblərdən dərsdən qaçmağmıza və ya qripə tutulmağımızla bağlı bir-iki gün məktəbə getməməyimizə görə müəllimin və ya sinif rəhbərinin evimizə gəlməsi bizim üçün ən sərt cəza sayılardı, proqram materialından geri qalmamaq üçün əlavə ev tapşırıqlarını yerinə yetirməli olarduq və s. Nə isə...

Əgər hesab etsək ki, Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” lozunqunun 70 il ərzində bizə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi təqdim olunması tərcümə xətası deyildi, bəs onda elə o dövrün sonlarında orta məktəblərimizin 5-ci sinifləri üçün nəzərdə tutulmuş “Azərbaycan tarixi” kursunu “Ata yurdu” adlandırmağımızın adı nə idi? Bəlkə, ideya təşəbbüsçüləri kursun adını dəyişərkən “Oteçestvo” sözü ilə “Otçestvo” sözünü qarışıq salmışdılar? Bəlkə hesab ediblər ki, rus qonşularımızın “Oteçestvennaya istoriya” adlandırdığı tarix “Otes” (ata) sözündən götürülüb? Əslində, bəlkə də bu ideya müəlliflərini “qınamaq” da ədalətsizlik olardı. Çünki, bu rusların dilində elə, qəribəliklərmi deyək, incəliklərmi deyək var ki, bundan da hər adamın baş çıxarması müşkül məsələdir. Gəl indi bu “Oteçestvo” (Vətən) ilə “Otçestvo” (ata xətti ilə soyad) arasındakı bir hərf fərqinə görə baş sındır.

“Əlifba”ya “ərəb damğası” vurub sıradan çıxardıq, (ərəb sözüdür, ilk iki hərfi (əlif və bey) adının birləşməsindən əmələ gəlib. Alfavit də həmin qayda üzrə yaranıb, yunan sözüdür. Азбука da eyni qəlib əsasında əmələ gəlib, slavyan sözüdür) sanki tarix, coğrafiya, cəbr, kimya, biologiya, fizika, informatika... bizim sözlər imiş kimi...

O da maraqlıdır ki, lap elə indinin özündə dilimizdə “первобытные люди”, “первобытно-общинный строй”, “ibtidai insanlar”, “ibtidai icma quruluşu” kimi təqdim olunduğu halda, nəyə görə “начальная школа”, “начальные классы” məsələn, daha münasib sayıla biləcək ”ilkin məktəb”, “təməl sinifləri” kimi deyil, “ibtidai məktəb”, “ibtidai siniflər” kimi ışlənilməlidir?

Hər halda ziyanın yarısından dönmək də bir xeyirdir deyiblər böyüklərimiz. Nə yaxşı ki, dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində rus dilinə əsaslanıb “oteçestvennaya voyna” sözünü “ata müharibəsi”, “za oteçestvo” sözünü “ata uğrunda”, “rodina mat zovyot” sözünü “ata vətən çağırır” kimi ifadə etməmişık, yoxsa aləmə biabır olardıq. Bir də ki, yeri gəlmişkən, ana vətən, ana torpaq deyə-deyə, birdən yurdumuzu ata mülkiyyətinə çevirib “özəlləşdirməyimizə” nə ehtiyac vardı?

Keçək sözün mabədinə. Professorun haqlı, həyəcan xarakterli iradına əsasən indi oxumağın mahiyyəti dəyişıb. Oxuma prosesinin arxasında mənimsəmə durmur, halbuki, oxumağa yox, mənimsəməyə qiymət qoymaq olar. Bəli, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün “oxumaq” yox, “öyrənmək” sözündən istifadə edirlər. Məhz, öyrnməyi öyrətməyin vaxtı çoxdan yetişıb. Artıq, biz təhsil alanlardan nəinki biliklərə yiyələnməyi, eyni zamanda bu bilikləri

anlamağı da tələb etməliyik. Bunun üçün isə ilk növbədə, bu kimi vərdişləri təhsil alanlarımıza aşılamağa özümüzü borclu hesab etməliyik, oxumağa yanaşma tərzimizi dəyişməliyik.

Konfutsinin hər zaman üçün aktual hesab edilən bir fikri üzərində düşünməyinə dəyər: «Alicənab müəllim şagirdi öyrədəndə və tərbiyə edəndə onu irəliyə aparır, arxasınca dartmır, onda maraq oyadır, məcbur etmir, ona yol göstərir, lakin yolu sərbəst getməyə imkan yaradır. Nə qədər ki, o, şagirddə maraq oyadır, məcbur etmir, deməli, şagirdin bilik qazanması asanlaşır. Nə qədər ki, o, şagirdə yol açır, deməli, ona düşünmək imkanı verir. Müəllimlə şagirdin arasında müstəqilliyin yaranması, şagirdə bilik qazanmanın aşılanması və düşünmək imkanının verilməsi – məhz bunlar müəllimlik məharətidir».

Əgər desək ki, öyrənməyi öyrənmədən heç nə öyrənmək mümkün deyil, heç də yanılmarıq. Əbəs yerə deyil ki, “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda ikinci strateji istiqamət innovativ təlim metodlarını tətbiq edən, təhsilin məzmununun səmərəli mənimsənilməsini təmin edən səriştəli təhsilverənin formalaşdırılmasına xidmət edir və özündə təhsilverənlərin peşəkarlığının yüksəldilməsi, təhsilalanların nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi üzrə yeni sistemlərin qurulmasını ehtiva edir.

Nadir israfilov
DİA.AZ







 
Sorğu

QARABAĞI HANSI YOLLA AZAD EDƏ BİLƏRİK?
Savaş yolu ilə
Sülh yolu ilə
Qarabağ əldən gedib ey...

Şirkət-Xidmət
   
Xəbər lenti
                                                 
Şəkili sahibkarı kimlər narazı salır? - Müraciət
Bu gün, 08:24
İraqda valideynini itirmiş 15-ə yaxın azərbaycanlı uşaq var
Bu gün, 08:22
ABŞ Rusiyaya qarşı əlavə sanksiyaların tətbiqini nəzərdən keçirir
Bu gün, 08:21
“Bank of Baku”nun özbaşınalıqları davam edir - GİLEY
Bu gün, 08:20
“Brit Awards” mükafatının sahibləri məlum olub
Bu gün, 08:18
Əhməd Əhmədzadənin adamı qoçuluq edir - Dava düşdü, xəsarət alan var
Bu gün, 08:16
Qubada itkin düşmüş alpinistlərin axtarışları ilə əlaqədar Əməliyyat Qərargahı məlumat yayıb
Dünən, 18:12
Prokurorluğun araşdırmasının məqsədi sürüşmə zonasında evlərin tikintisinə icazə verənləri müəyyənləşdirməkdir - Səbail RİH
Dünən, 18:08
Akademik Musa Əliyevin 110 illiyi qeyd ediləcək - SƏRƏNCAM
Dünən, 18:03
Rəşadət Eyvazova “Əməkdar Mühəndis” fəxri adı verilib - SƏRƏNCAM
Dünən, 17:59
Qobustan rayonunda xalça istehsalı emalatxanasının tikintisinə 2 milyon manat ayrılıb
Dünən, 17:57
Məcburi köçkünlər üçün vahid aylıq müavinətin məbləği artırıldı - SƏRƏNCAM
Dünən, 17:56
Azercell SABAH Karyera Qış Məktəbi layihəsində Qubada təlimlər təşkil edib - FOTO
Dünən, 17:25
Erməni əsgər məzuniyyətdən qayıtdıqdan sonra hərbi hissədə ölüb
Dünən, 17:21
Əli Kərimlinin qəzeti Cəmil Həsənlini “vurdu” - "Biz Kərimlinin kim olduğunu artıq bilirik"
Dünən, 17:19
Azərbaycan daha bir mötəbər tədbirə ev sahibliyi edə bilər
Dünən, 17:12
Dolların sabaha olan məzənnəsi
Dünən, 17:10
Elxan müəllim yəqin bu problemlərdən xəbərsizdir... - FOTOLAR
Dünən, 17:08
Evdən qaçan gəlinin anası danışdı, qızına haqq qazandırdı: - "Deyirmiş ki..."
Dünən, 17:01
Yeni dövlət agentliyinin xəbərdarlığı: - təndirlər, kiçik çörək sexləri bağlana bilər
Dünən, 16:55
Azərbaycan sığorta bazarı 17% böyüyüb
Dünən, 16:52
"MTN işi"ndə qurban olan vəzifəli şəxsə ŞƏRTİ CƏZA
Dünən, 16:49
Bakı Dövlət Universitetinin təsis edilməsi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin gördüyü ən mühüm işlərdən biridir - FOTO
Dünən, 16:42
Nəsimi rayonunda Xocalı sakinləri ilə görüş keçirilib - FOTO
Dünən, 16:39
Ermənistan-Azərbaycan oyununun vaxtı dəqiqləşib
Dünən, 16:29
Ağaclar qanunsuz kəsildi, sənədlər Baş Prokurorluğa göndərildi
Dünən, 16:28
İraq Rusiyadan "S-400" raket sistemləri almaq niyyətindədir
Dünən, 16:22
Elkoponenin “işə saldığı” iş adamları - Onların taleyi necə olacaq?
Dünən, 16:05
“Azərbaycan döyüşə tam hazırdır, bizim üçün çətin olacaq” - Erməni kəşfiyyatçı
Dünən, 16:01
Azərbaycan və İranın müdafiə nazirləri görüşüb
Dünən, 15:53
Azərbaycanlı məmur Türkiyəyə şəxsi təyyarəsi ilə gedib-gəlir
Dünən, 15:51
Bakıda biznes ortaqları arasında qanlı dava - TƏFƏRRÜAT
Dünən, 15:49
“Problemli kreditlərin amnistiyası elan olunsun” - Borcu olan və olmayan deputatlardan TƏKLİF
Dünən, 15:41
SOCAR analitik metanol istehsalına başlayıb
Dünən, 15:33
“Xocalı soyqırımının törədilməsində Serj Sarkisyanın bilavasitə rolu və iştirakı olub” - Ayaz Mütəllibov
Dünən, 15:31
YAP-ın imzatoplama kampaniyası başa çatdı
Dünən, 15:12
Lənkəranskinin yaxınlarını Azərbaycan qəbul etmədi - VİDEO
Dünən, 15:11
Jirinovski dünyanı əllə görüşməməyə çağırıb
Dünən, 15:06
Azərbaycanın daha bir idmançısına dopinqdən istifadəyə görə sanksiya tətbiq edilib
Dünən, 15:03
"Onun sponsorunun şəklini də tapıb, arvadına-uşağına deyəcəm" - QALMAQAL
Dünən, 15:00
Nazpəri Dostəliyeva Azərbaycan xalqını İlham Əliyevə səs verməyə çağırdı
Dünən, 14:57
"Müqaviləyə görə binada aşağıdakı işlər görülməli idi..." - GİLEY
Dünən, 14:55
“Türkiyənin Dəməşqdəki rejimlə rəsmi təmas qurması mümkün deyil”
Dünən, 14:49
“Fresco” marketlər şəbəkəsi məhkəməyə verildi
Dünən, 14:43
İlham Əliyevin qohumu Riyad Əliyev saxlanıldı, 30 sutka həbs verildi
Dünən, 14:42
Türkiyəli sahibkar Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə İdarəsinə şikayətçi düşdü - SƏBƏB
Dünən, 14:39
Sumqayıtda oğlu ilə mübahisə edən ana özünü bıçaqlayıb
Dünən, 14:30
"SOCAR Trading" Londonda Beynəlxalq Neft Həftəsi çərçivəsində tədbirini uğurla həyata keçirib
Dünən, 14:29
"Suriya Milli Qüvvələri Afrindədir" - Kürdlərin təmsilçisi
Dünən, 14:28
Oliqarxlar İnterpolu ələ keçirmək İSTƏYİR: - Azərbaycanın da adı ÇƏKİLDİ...
Dünən, 13:06
Şirkət-Xidmət
 
 
Dia.az © 2010 - 2014
Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.
Bizimlə Əlaqə : Tel - (055) 560 77 49 (070) 202 30 39 E-mail : [email protected]
Designed by Daraaz.net
�������@Mail.ru